Tukaram Mundhe : आपल्या शिस्तप्रिय कार्यपद्धतीमुळे आणि धडाडीच्या निर्णयामुळे संपूर्ण महाराष्ट्रात परिचित असलेले ज्येष्ठ सनदी अधिकारी तुकाराम मुंढे पुन्हा एकदा नव्या भूमिकेत सज्ज झाले आहेत. राज्य सरकारच्या सामान्य प्रशासन विभागाने जारी केलेल्या ताज्या आदेशानुसार, मुंढे यांची अन्न आणि औषध प्रशासन विभागाच्या आयुक्तपदी नियुक्ती करण्यात आली असून ते आजच या पदाची सूत्रे हाती घेणार आहेत. विशेष म्हणजे, ही त्यांच्या १९ वर्षांच्या प्रशासकीय कारकिर्दीतील २५ वी बदली ठरली आहे. अवघ्या दीड महिन्यापूर्वीच त्यांची नियुक्ती आपत्ती व्यवस्थापन, पुनर्वसन व मदत कार्य विभागात करण्यात आली होती, मात्र तो कालावधी पूर्ण होण्यापूर्वीच सरकारने त्यांच्यावर नवी जबाबदारी सोपवली आहे. त्यांच्या या वारंवार होणाऱ्या बदल्यांमुळे प्रशासकीय वर्तुळात पुन्हा एकदा चर्चांना उधाण आले आहे.
अन्न आणि औषध प्रशासन विभाग हा गेल्या काही काळापासून लाचखोरी आणि भ्रष्टाचाराच्या गंभीर आरोपांमुळे सातत्याने वादाच्या भोवऱ्यात राहिला आहे. या विभागातील गैरप्रकार आणि संशयास्पद कारभारावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी सरकारने मुंढे यांच्यासारख्या कणखर अधिकाऱ्याची निवड केल्याचे बोलले जात आहे. मुंढे ज्या ज्या विभागात जातात, तिथे ते पारदर्शकता आणि नियमावलीची कठोर अंमलबजावणी करण्यासाठी ओळखले जातात. त्यामुळे या विभागातील कथित भ्रष्टाचार आणि विस्कळीत झालेली घडी ते कशा प्रकारे बसवतात, याकडे आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे. त्यांच्या पदभार स्वीकारण्याने विभागातील भ्रष्ट साखळीवर वचक निर्माण होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
यापूर्वी दिव्यांग कल्याण विभागात कार्यरत असताना तुकाराम मुंढे यांनी राबवलेली धडक मोहीम अत्यंत चर्चेत राहिली होती. बोगस दिव्यांग प्रमाणपत्रे सादर करून शासकीय सेवेत प्रवेश मिळवलेल्या शेकडो कर्मचाऱ्यांचा त्यांनी पर्दाफाश केला होता आणि त्यांच्यावर निलंबनाची कठोर कारवाई सुरू केली होती. मात्र, ही ‘स्वच्छता मोहीम’ ऐन रंगात असतानाच मार्च महिन्यात अचानक त्यांची बदली करण्यात आली, ज्यामुळे ती कारवाई काहीशी थंडावली होती. तिथून त्यांची रवानगी आपत्ती व्यवस्थापन विभागात झाली आणि आता केवळ सहा आठवड्यांतच त्यांना अन्न व औषध प्रशासनाची धुरा देण्यात आली आहे. त्यांच्या बदल्यांचा हा वेग त्यांच्या कामाच्या कार्यशैलीचा परिणाम असल्याचे मानले जाते.
तुकाराम मुंढे यांचा आजवरचा प्रवास हा संघर्षाचा आणि तत्त्वांचा राहिला आहे. सोलापूरचे प्रशिक्षणार्थी उपजिल्हाधिकारी म्हणून २००५ मध्ये सुरुवात केल्यापासून त्यांनी जिल्हाधिकारी, महापालिका आयुक्त आणि विविध विभागांचे सचिव म्हणून काम पाहिले आहे. जालना, सोलापूर, नवी मुंबई, नाशिक आणि नागपूर यांसारख्या शहरांमध्ये त्यांनी आपल्या कामाचा ठसा उमटवला असला, तरी त्यांच्या स्पष्टवक्तेपणामुळे त्यांना अनेकदा राजकीय रोषालाही सामोरे जावे लागले आहे. आरोग्य सेवा, मराठी भाषा विभाग, आणि मानवाधिकार आयोग अशा विविध क्षेत्रांतील अनुभवाची शिदोरी घेऊन ते आता नव्या आव्हानाला सामोरे जात आहेत. एका प्रामाणिक अधिकाऱ्याच्या वारंवार होणाऱ्या बदल्या हा प्रशासनातील चर्चेचा विषय असला, तरी मुंढे मात्र प्रत्येक नवीन ठिकाणी तितक्याच जिद्दीने काम करताना दिसतात.
मुंढे यांच्या कारकिर्दीतील बदल्यांचा आलेख पाहिल्यास, सरासरी दर नऊ ते दहा महिन्यांनी त्यांची जागा बदलली असल्याचे स्पष्ट होते. पुणे पीएमपीएल असो वा नागपूर महानगरपालिका, प्रत्येक ठिकाणी त्यांनी नियमांवर बोट ठेवून काम केल्याने सामान्यांमध्ये त्यांची प्रतिमा एका ‘लोकनायक’ अधिकाऱ्यासारखी झाली आहे. आता अन्न आणि औषध प्रशासनातील औषधांची भेसळ, अन्नातील अपप्रकार आणि परवाना वाटपातील पारदर्शकता यांवर ते कोणता ‘मुंढे पॅटर्न’ राबवतात, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल.
