Kachua Chaap : काही काळापूर्वी भारताची पारंपरिक ‘कोल्हापुरी चप्पल’ आणि कानांतील ‘झुमके’ यांना पाश्चात्त्य फॅशन जगताने ‘लक्झरी’ उत्पादनांचा दर्जा देऊन आंतरराष्ट्रीय बाजारात चढ्या किमतीत विकायला सुरुवात केली होती. आता याच धर्तीवर आशियाई देशांमध्ये दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग असलेली आणखी एक अत्यंत सामान्य वस्तू जागतिक स्तरावर अवाढव्य किंमतीच्या टॅगसह अतिशय आकर्षक आणि चकचकीत रूपात सादर करण्यात आली आहे; ती वस्तू म्हणजे घरोघरी वापरली जाणारी डास प्रतिबंधक कॉईल (काडी). ‘डिप्टीक’ (Diptyque) या जगप्रसिद्ध फ्रेंच लक्झरी ब्रँडने त्यांच्या नव्या सुगंधी संग्रहात या वस्तूला स्थान दिले असून, सध्या इंटरनेटवर या अनोख्या उत्पादनाची जोरदार चर्चा सुरू आहे.
हा प्रसिद्ध फ्रेंच ब्रँड सध्या या चक्राकार धुपाची ‘सुगंधी स्पायरल्स’ (Scented Spirals) या नावाने विक्री करत आहे, ज्याच्या एका पॅकची किंमत तब्बल ६८ डॉलर्स म्हणजे भारतीय चलनानुसार सुमारे ६,५०० रुपये इतकी ठेवण्यात आली आहे. लक्झरीचा हा थाट इथेच थांबत नाही; जर ग्राहकाला या सुगंधी कॉईलसोबत त्याचा सुसंगत असलेला विशेष ‘होल्डर’ (धूपपात्र) खरेदी करायचा असेल, तर या संपूर्ण संचाची किंमत थेट १८३ डॉलर्सवर म्हणजेच तब्बल १७,४०० रुपयांवर जाऊन पोहोचते. ही सुगंधी स्पायरल अगरबत्ती दिसायला हुबेहूब भारतात डास पळवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या कॉईलसारखीच आहे, जी आपल्या स्थानिक बाजारपेठेत या लक्झरी किमतीच्या अत्यंत नगण्य किंवा छोट्याशा भागामध्ये अगदी सहज उपलब्ध होते.
पाश्चात्त्य कंपन्यांच्या या अवाजवी किमतीच्या धोरणावर आणि डिझाईनवर भारतीय सोशल मीडिया युजर्सनी तीव्र आश्चर्य आणि मिश्कील प्रतिक्रिया व्यक्त केल्या आहेत. नेटिझन्सनी या महागड्या उत्पादनाची तुलना तात्काळ भारतात गेली अनेक दशके घराघरांमध्ये डासांचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी अत्यंत विश्वासाने वापरल्या जाणाऱ्या ‘कासव छाप’ (Kacchua Chaap) या अतिशय लोकप्रिय आणि स्वस्त ब्रँडशी केली आहे. आशियाई संस्कृतीतील अत्यंत साध्या, रोजच्या वापरातील गोष्टींना पाश्चात्त्य ब्रँड्स कशा प्रकारे केवळ आकर्षक पॅकेजिंग आणि विपणनाच्या (मार्केटिंग) जोरावर उच्चभ्रू ग्राहकांसाठी प्रतिष्ठेचे प्रतीक बनवून विकत आहेत, याचे हे एक नवीन आणि बोलके उदाहरण ठरले आहे.
डासांच्या कॉईलसारख्या दिसणाऱ्या उत्पादनाची भारतीयांकडून खिल्ली-
भारतात या उत्पादनाची सर्वाधिक चर्चा आणि उत्सुकता निर्माण होण्याचे कारण म्हणजे, त्याचा आकार आणि स्वरूप हुबेहूब आपल्या घरांघरांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या डास पळवण्याच्या कॉईलसारखे (मॉस्किटो कॉईल) आहे. सोशल मीडियावर या अनोख्या साधर्म्यामुळे भारतीय नेटकऱ्यांमध्ये सध्या प्रचंड मनोरंजनाचे आणि उपहासाचे वातावरण पाहायला मिळत आहे. ‘डिप्टीक’ (Diptyque) नावाच्या या प्रसिद्ध फ्रेंच सुगंधी ब्रँडने आपल्या सिझनल कलेक्शन एक भाग म्हणून हे उत्पादन सादर केले असून, त्यांनी याला ‘सेंन्टेड स्पायरल’ (सुगंधी चक्र) असे नाव दिले आहे.
लक्झरी सुगंधी उत्पादन की ‘कासव छाप’ कॉईल? फ्रेंच ब्रँडच्या दाव्यावर भारतीय नेटकऱ्यांचे मिश्कील प्रश्न
फ्रेंच लक्झरी ब्रँड ‘डिप्टीक’ने बाजारात आणलेले हे उत्पादन नेमके उच्च दर्जाचे सुगंधी द्रव्य आहे की भारतात घरोघरी वापरली जाणारी पारंपरिक ‘कासव छाप’ (कचुआ छाप) मॉस्किटो कॉईल आहे, असा मिश्कील प्रश्न सध्या सोशल मीडियावर विचारला जात आहे. कंपनीने दिलेल्या स्पष्टीकरणानुसार, या चक्राकार धुपांमध्ये ‘सिट्रोनेला’ (गवती चहा किंवा लेमनग्रासवर आधारित अर्क) या सुगंधी द्रव्याचा प्रामुख्याने वापर करण्यात आला आहे. हे उत्पादन पेटवल्यानंतर त्यातून उत्सर्जित होणारा सुगंध ग्राहकांना एका निसर्गरम्य आणि शांत ‘वॉटर गार्डन’ (जल उद्यान) असल्याचा सुखद आभास निर्माण करून देईल, असा दावा कंपनीने केला आहे. घराबाहेरील मोकळ्या जागेत किंवा बागेमध्ये बसलेले असताना, एखाद्या ध्यानमंदिरासारखे (सँक्चुअरी) पवित्र आणि अत्यंत शांत वातावरण निर्माण करणे, हाच हे सुगंधी चक्र बनवण्यामागचा मुख्य उद्देश असल्याचे कंपनीचे म्हणणे आहे.
या उत्पादनाच्या रचनेविषयी सांगायचे तर, या संपूर्ण पॅकेजमध्ये एकूण ६ सुगंधी चक्रांचा (सेंन्टेड स्पायरल्स) समावेश आहे. हे चक्र प्रत्येकी १२ ग्रॅम वजनाच्या तीन जोड्यांच्या स्वरूपात अत्यंत आकर्षकपणे रचलेले आहेत. या महागड्या सुगंधी चक्रांसोबत कंपनीने एक लंबगोलाकार (ओव्हल शेप) धूपपात्र (होल्डर) देखील दिले आहे. या पात्राला सोन्याचा मुलामा (गोल्ड फिनिशिंग) देण्यात आला असून, त्यावर कंपनीची स्वाक्षरी असलेले अधिकृत आणि वैशिष्ट्यपूर्ण डिझाइन अत्यंत कलात्मकतेने कोरण्यात आले आहे. मात्र, कंपनीने या उत्पादनाला कितीही उच्चभ्रू आणि तांत्रिक स्वरूप देण्याचा प्रयत्न केला असला, तरी भारतीय ग्राहकांसाठी त्याचे स्वरूप आणि सिट्रोनेलाचा (जो सहसा डास पळवण्यासाठी वापरला जातो) वास यामुळे याची तुलना भारतात डास पळवणाऱ्या कॉईलशीच केली जात आहे.
सोशल मीडियावर उमटल्या तीव्र आणि मिश्कील प्रतिक्रिया
भारतात सर्वसामान्यपणे अवघ्या ५० रुपयांपेक्षाही कमी किमतीत उपलब्ध असणारी ही वस्तू एका आंतरराष्ट्रीय लक्झरी ब्रँडने हजारो रुपयांना विकावी, यावर नेटकऱ्यांनी आश्चर्य आणि उपरोधिक टीका व्यक्त केली आहे.
या संदर्भातील एका इंस्टाग्राम पोस्टवर प्रतिक्रिया देताना एका युझरने लिहिले की, “आम्ही भारतामध्ये अनेक दशकांपासून अशा प्रकारची कॉईल वापरत आहोत. जर ही मॉर्टिन (Mortein) सारख्या ब्रँडने बनवली असती, तर तिने डास मारले असते; पण ‘डिप्टीक’ने बनवली असल्यामुळे ती आता अरोमाथेरपी (सुगंधी उपचार पद्धती) म्हणून विकली जात आहे.” या लक्झरी ब्रँडच्या कल्पकतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत दुसऱ्या एका युझरने संतप्त भावना व्यक्त केल्या, “या महागड्या लक्झरी ब्रँड्सना स्वतःचे असे काहीच अस्तित्व किंवा व्यक्तिमत्त्व उरलेले नाही. ते आमच्या संस्कृतीतील आणि वापरातील प्रत्येक गोष्टीची नक्कल करतात; पण ते थेट या डासांच्या कॉईलचीही हुबेहूब नक्कल करतील, असा विचार आम्ही स्वप्नातही केला नव्हता.”
