Maharashtra Monsoon Update : जून महिना अर्धा संपत आला तरी महाराष्ट्रात मान्सूनने अद्याप म्हणावा तसा जोर पकडलेला नाही. आकाशात ढग जमा होत आहेत, उकाडा वाढतो आहे, पण दमदार पाऊस पडत नसल्याने शेतकरी आणि नागरिक चिंतेत आहेत. हवामान अभ्यासकांच्या मते, मान्सूनने 8 जून रोजीच दक्षिण कोकणात प्रवेश केला होता, मात्र त्यानंतर त्याची पुढची वाटचाल पूर्णपणे थिजली आहे. पुढील आठवड्यापर्यंत राज्यात मोठा पाऊस पडण्याची शक्यता खूपच धूसर आहे.
पाऊस का रखडला? ‘ही’ आहेत ४ मुख्य कारणे
वातावरणातील अत्यंत गुंतागुंतीच्या आणि जागतिक बदलांमुळे यंदा महाराष्ट्रात पावसाचे आगमन लांबले आहे. यामागची मुख्य वैज्ञानिक कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- १. कमी दाबाच्या पट्ट्यांचा अभाव: एरवी मान्सूनच्या सुरुवातीला बंगालच्या उपसागरात चक्रीवादळे किंवा हवेचे कमी दाबाचे क्षेत्र निर्माण होते, जे मान्सूनला वेगाने पुढे खेचून आणते. यंदा मात्र पूर्वमोसमी काळात असा एकही कडक पट्टा तयार न झाल्याने मान्सूनला पुढे सरकण्यासाठी आवश्यक असलेली गती मिळालेली नाही.
- २. उत्तर भारतातील कोरडे वारे: हवेच्या वरच्या थरात वाहणारे वेगवान वारे (जेट स्ट्रीम) यंदा नेहमीपेक्षा थोडे दक्षिण दिशेकडून वाहत आहेत, ज्यामुळे मान्सूनच्या मार्गात अडथळा निर्माण झाला आहे. याशिवाय, अफगाणिस्तानकडून येणाऱ्या अत्यंत कोरड्या हवेमुळे मान्सूनची प्रगती थांबली असून ही स्थिती बदलण्यासाठी जूनचा शेवटचा आठवडा उजाडू शकतो.
- ३. विषुववृत्तीय वाऱ्यांचा फटका: हवेचा दाब आणि वाऱ्यांचे जे जागतिक चक्र (MJO) साधारण 30 ते 60 दिवसांच्या कालावधीत फिरत असते, ते सध्या भारतासाठी अनुकूल नाही. हे चक्र हिंदी महासागरात असण्याऐवजी पॅसिफिक महासागरात गेले आहे. जुलै महिन्यापर्यंत ही स्थिती कायम राहण्याची शक्यता असल्याने मान्सून सध्या कमजोर पडला आहे.
- ४. ‘एल निनो’चा वाढता प्रभाव: पॅसिफिक महासागरातील तापमान वाढवणारा ‘एल निनो’ प्रवाह यंदा मान्सूनच्या सुरुवातीलाच अत्यंत वेगाने सक्रिय झाला आहे, जो भारतात पाऊस कमी पडण्यास कारणीभूत ठरतो. दुसरीकडे, हिंदी महासागरातील पूरक स्थिती (IOD) सध्या पूर्णपणे तटस्थ आहे, त्यामुळे एल निनोचा प्रभाव कमी होऊ शकलेला नाही.
बळीराजाची प्रतीक्षा कायम
थोडक्यात सांगायचे तर, महाराष्ट्रात मान्सून पूर्णपणे सक्रिय होण्यासाठी आणखी काही दिवस वाट पाहावी लागणार आहे. सध्या राज्यातील अनेक भागांत शेतीची कामे रखडल्यामुळे संपूर्ण महाराष्ट्राचे डोळे आता आभाळाकडे लागले आहेत.
