Food Safety Alert: हॉटेल किंवा रेस्टॉरंटमध्ये जेवायला जाणाऱ्या नागरिकांच्या आरोग्यासाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी आहे. देशातील सर्वोच्च अन्न नियामक संस्था म्हणजेच भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने (FSSAI) हॉटेल आणि खाद्यपदार्थ विक्रेत्यांसाठी एक कडक नियमावली जारी केली आहे.
हॉटेल्समध्ये अन्न शिजवताना, भाज्या किंवा मांस कापताना गंजलेल्या, तुटलेल्या किंवा रंग लावलेल्या सुऱ्या आणि ब्लेड्सचा वापर सर्रास केला जात असल्याचे समोर आले आहे.
या गंभीर बाबीची दखल घेत प्रशासनाने अशा उपकरणांच्या वापरावर तात्काळ बंदी घातली आहे. या गंजलेल्या उपकरणांमुळे अन्नपदार्थांमध्ये रासायनिक आणि जीवाणूंचे प्रदूषण वाढून लोकांच्या आरोग्याला मोठा धोका निर्माण होत असल्याचे अन्न सुरक्षा विभागाने स्पष्ट केले आहे.
केवळ ‘फूड-ग्रेड’ उपकरणांचा वापर बंधनकारक
नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, सर्व खाद्य व्यावसायिकांना आता कठोर नियमांचे पालन करावे लागणार आहे:
- गंज-रोधक उपकरणांचा वापर: हॉटेल्समध्ये केवळ अन्न-सुरक्षित आणि गंज न लागणाऱ्या सुऱ्या, ब्लेड्स आणि इतर कापणीच्या उपकरणांचा वापर करणे बंधनकारक आहे.
- नियमित स्वच्छता आणि निर्जंतुकीकरण: स्वयंपाकघरातील सर्व उपकरणांची नियमित स्वच्छता, योग्य देखभाल आणि आवश्यक तिथे निर्जंतुकीकरण करणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
- खराब साहित्य तात्काळ बदलणे: उपकरणाला तडे गेले असल्यास, रंग निघाला असल्यास किंवा कोणताही दोष आढळल्यास ते साहित्य तात्काळ बाजूला करून नवीन साहित्य वापरण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
- कडक तपासणीचे आदेश: सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांच्या अन्न सुरक्षा आयुक्तांना आपापल्या भागात अचानक तपासणी (रिफ्रेश रेड्स) करून या नियमांचे काटेकोर पालन होत असल्याची खात्री करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
गंजलेल्या सुऱ्या आरोग्यासाठी का ठरतात धोकादायक?
खराब आणि गंजलेल्या सुऱ्यांमुळे अन्नामध्ये विषबाधा होण्याचा धोका का वाढतो, याविषयीची मुख्य शास्त्रीय कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- अन्नामध्ये धातूंचे कण मिसळणे: गंजलेले किंवा तुटलेले धातूचे तुकडे नकळतपणे अन्नात मिसळू शकतात. यामुळे ते पोटात गेल्यास अन्ननलिकेला किंवा पचनसंस्थेला गंभीर इजा होऊ शकते.
- बॅक्टेरियांचे घर: गंज लागलेल्या आणि खडबडीत पृष्ठभागावर अन्नाचे बारीक कण आणि ओलावा साचून राहतो. अशा जागांवर घातक जीवाणूंची वेगाने वाढ होते, ज्यामुळे अन्न विषबाधा (फूड पॉयझनिंग) होऊ शकते.
- अम्लीय पदार्थांशी रासायनिक प्रक्रिया: टोमॅटो, लिंबू, चिंच, व्हिनेगर आणि लोणचे यांसारख्या आंबट किंवा खारट पदार्थांचा गंजलेल्या धातूशी संपर्क आल्यास रासायनिक प्रक्रिया होऊन घातक रसायने अन्नात उतरतात.
काय असतो हा ‘फूड-ग्रेड’ स्टीलचा प्रकार?
‘फूड-ग्रेड’ म्हणजे अशी विशिष्ट सामग्री जी अन्नपदार्थांच्या थेट संपर्कात आली तरी कोणतीही रासायनिक प्रक्रिया करत नाही आणि ती सहज स्वच्छ करता येते. यामध्ये प्रामुख्याने ३ प्रकारच्या स्टीलचा वापर केला जातो:
- 304 ग्रेड (18/8): हा अन्न उद्योगातील सर्वात प्रमाणित प्रकार मानला जातो, जो अत्यंत टिकाऊ आणि गंज-रोधक असतो.
- 316 ग्रेड: जास्त मीठ, आम्ल किंवा रसायनांचा वापर होणाऱ्या ठिकाणी, जसे की मांस आणि सी-फूड प्रोसेसिंग युनिट्समध्ये हा प्रकार वापरला जातो.
- 420 ग्रेड: हा प्रकार प्रामुख्याने सुऱ्या आणि धारदार ब्लेड्स बनवण्यासाठी वापरला जातो, कारण याला चांगली धार लावता येते. मात्र, याला गंज लागू नये म्हणून नियमित देखभालीची गरज असते.
सुऱ्या कधी बदलाव्यात, याचे कोणतेही निश्चित वेळापत्रक ठरवून दिलेले नाही. मात्र, उपकरणावर गंज दिसताच किंवा तडे जाताच ते तात्काळ बदलणे कायदेशीररित्या बंधनकारक करण्यात आले आहे.
हे देखील वाचा – Operation Tiger Update: 6 बंडखोर खासदारांना ‘वाय प्लस’ सुरक्षा; संजय राऊतांच्या ‘ऑपरेशन तुडवा’च्या इशाऱ्यानंतर गृहमंत्रालयाचा अॅक्शन प्लॅन
