Forest Officer Suspended : मध्य प्रदेशातील प्रसिद्ध सतपुडा व्याघ्र प्रकल्पातून (Satpura Tiger Reserve – STR) वन्यजीव व्यवस्थापन आणि शिस्तीला कडक इशारा देणारी एक धक्कादायक घटना समोर आली आहे. राखीव वनक्षेत्रात कर्तव्यावर असताना एका सांबर हरणाला मानवी खाद्यपदार्थ म्हणजेच ‘पोहे’ खाऊ घालणे एका वन अधिकाऱ्याला भलतेच महागात पडले आहे. या संपूर्ण प्रकाराचा व्हिडिओ सोशल मीडियावर प्रचंड व्हायरल झाल्यानंतर, वरिष्ठ वन प्रशासनाने वन्यजीव व्यवस्थापनाच्या नियमांचे गंभीर उल्लंघन केल्याचा ठपका ठेवत संबंधित अधिकाऱ्याला तात्काळ सेवेतून निलंबित केले आहे.
सोशल मीडियावरील ‘त्या’ व्हिडिओमुळे अधिकारी अडचणीत
मिळालेल्या माहितीनुसार, निलंबित करण्यात आलेले वन अधिकारी सतपुडा व्याघ्र प्रकल्पाच्या गाभा क्षेत्रात (Core Area) कार्यरत होते. काही दिवसांपूर्वी त्यांनी जंगलातील एका सांबर हरणाला आपल्या हाताने पोहे खाऊ घातले आणि या संवादाचे कुतूहल म्हणून चित्रीकरण केले. हा व्हिडिओ सोशल मीडियावर प्रसारित होताच तो मोठ्या प्रमाणात व्हायरल झाला. वन्यजीवांच्या नैसर्गिक अधिवासात आणि त्यांच्या आहाराच्या सवयींमध्ये अशा प्रकारे मानवी हस्तक्षेप केल्याचे पाहून वन्यजीव प्रेमी आणि पर्यावरणवाद्यांनी यावर तीव्र आक्षेप घेतला. प्रकरण वरिष्ठ अधिकाऱ्यांपर्यंत पोहोचताच या घटनेची गंभीर दखल घेण्यात आली.
वन्यजीव व्यवस्थापन नियमांचे गंभीर उल्लंघन
राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरण (NTCA) आणि वन्यजीव संरक्षण कायद्याच्या नियमांनुसार, कोणत्याही राष्ट्रीय उद्यानात किंवा व्याघ्र प्रकल्पात वन्य प्राण्यांना मानवी अन्न देणे हा अत्यंत गंभीर आणि बेकायदेशीर गुन्हा मानला जातो. वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, मानवी खाद्यपदार्थांमुळे वन्य जीवांच्या आरोग्याला मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यांना विविध प्रकारचे संसर्ग किंवा पोटाचे आजार होण्याची शक्यता असते. याशिवाय, प्राण्यांना माणसांकडून अन्न मिळण्याची सवय लागल्यास, त्यांच्यातील नैसर्गिक शिकार करण्याची किंवा जंगलात अन्न शोधण्याची प्रवृत्ती नष्ट होते आणि ते मानवी वस्त्यांकडे आकर्षित होऊन मानव-वन्यजीव संघर्षाची भीती वाढते.
सतपुडा व्याघ्र प्रकल्पात सांबर हरणाला ‘पोहे’ खाऊ घालणाऱ्या वन अधिकाऱ्यावर निलंबनाची वीज; वन्यजीव प्रेमींच्या आक्षेपानंतर क्षेत्र संचालकांची मोठी कारवाई-
मध्य प्रदेशातील सुप्रसिद्ध सतपुडा व्याघ्र प्रकल्पातून (Satpura Tiger Reserve) वन्यजीव व्यवस्थापनाला काळिमा फासणारी आणि शिस्तीचा भंग करणारी एक धक्कादायक घटना समोर आली आहे. प्रकल्पांतर्गत येणाऱ्या बोरी रेंजचे प्रभारी अधिकारी चूर्णा वनक्षेत्रात एका सांबर हरणाला आपल्या हाताने ‘पोहे’ खाऊ घालत असल्याचा व्हिडिओ सोशल मीडियावर प्रचंड व्हायरल झाला होता. या संवेदनशील प्रकरणात वन्यजीव संवर्धन कार्यकर्त्यांनी घेतलेल्या तीव्र आक्षेपानंतर, सतपुडा व्याघ्र प्रकल्पाचे क्षेत्र संचालक राकेश नंदा यांनी गुरुवारी रात्री संबंधित वन अधिकाऱ्याला सेवेतून तातडीने निलंबित केले आहे.
२२ सेकंदांच्या ‘त्या’ व्हिडिओने उडवून दिली खळबळ
सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणावर प्रसारित झालेल्या केवळ २२ सेकंदांच्या एका व्हिडिओने वन विभागात मोठी खळबळ उडवून दिली. या व्हिडिओमध्ये बोरी रेंजचे प्रभारी अधिकारी चूर्णा वनक्षेत्रातील एका झाडाखाली आरामात बसलेले दिसत आहेत. त्यांच्या हातात अन्नाचे ताट असून, ते त्यातले पोहे एका पूर्ण वाढ झालेल्या (प्रौढ) सांबर हरणाला स्वतःच्या हाताने भरवत आहेत. इतकेच नव्हे तर, ते अत्यंत कौतुकाने त्या वन्य प्राण्याच्या अंगावर आणि तोंडावर हात फिरवतानाही या व्हिडिओत स्पष्टपणे दिसून आले. हा व्हिडिओ समोर आल्यानंतर वन्यजीव प्रेमींमधून संतापाची लाट उसळली.
मानवी अन्नामुळे वाढतो ‘मानव-वन्यजीव’ संघर्षाचा धोका: तज्ज्ञांचे मत
या संपूर्ण प्रकारावर वन्यजीव तज्ज्ञ आणि संवर्धन कार्यकर्त्यांनी अत्यंत तीव्र शब्दांत बोट ठेवले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, राष्ट्रीय उद्याने किंवा व्याघ्र प्रकल्पातील वन्य प्राण्यांना अशा प्रकारे मानवी अन्न देणे निसर्गाच्या नियमांविरुद्ध आहे. यामुळे प्राण्यांना माणसांची सवय होते आणि त्यांच्यातील नैसर्गिक भीती नष्ट होते. परिणामी, हे प्राणी जंगलातील आपला नैसर्गिक आहार शोधण्याऐवजी सोप्या मार्गाने अन्न मिळवण्यासाठी मानवी वस्त्या आणि गावांकडे वळू लागतात. अशा प्रवृत्तीमुळे भविष्यात प्राण्यांचे अपघात होणे, शिकारींना आयते सावज मिळणे आणि ‘मानव-वन्यजीव’ संघर्ष (Man-Animal Conflict) तीव्र होण्याचा गंभीर धोका निर्माण होतो.
