Finland Underground Bunkers: रशिया आणि युक्रेन दरम्यान सुरू असलेल्या भीषण युद्धामुळे संपूर्ण युरोपियन देशांना आपल्या सुरक्षेचा पुनर्विचार करणे भाग पाडले आहे. मात्र, जगातील एक देश असा आहे ज्याची युद्धाची तयारी इतर देशांच्या तुलनेत कित्येक पटीने पुढे आहे. हा देश म्हणजे ‘फिनलंड’.
फिनलंडची राजधानी हेलसिंकीच्या जमिनीखाली एक अथांग आणि रहस्यमय अंडरग्राउंड शहर वसलेले आहे, जे गरज पडल्यास तब्बल 10 लाख लोकांना सुरक्षित आश्रय देऊ शकते.
फिनलंडची ही सावधगिरी त्यांच्या भौगोलिक परिस्थितीशी जोडलेली आहे. हेलसिंकी हे रशियाच्या सेंट पीटर्सबर्ग शहरापासून अवघ्या 200 मैलांपेक्षा कमी अंतरावर आहे. तसेच, फिनलंडची तब्बल 830 मैलांची सीमा रशियाला लागून आहे, जी कोणत्याही नाटो (NATO) सदस्याची रशियासोबतची सर्वात लांब सीमा आहे. सन 1991 मध्ये सोव्हिएत युनियनचे विघटन झाल्यानंतर संपूर्ण युरोपने आपली संरक्षण यंत्रणा शिथिल केली होती, मात्र फिनलंडने 1939 पासून सुरू केलेले बंकर्स बांधण्याचे काम कधीही थांबवले नाही.
हसती-खेळती भूयारे; अंडरग्राउंड शहराचे ‘ड्युअल युज’ मॉडेल
हेलसिंकी शहराच्या खाली एकूण 5500 बंकर्सचे जाळे आहे. शहराची एकूण लोकसंख्या 675000 च्या घरात आहे, याचा अर्थ प्रत्येक नागरिकासाठी जमिनीखाली पुरेशी जागा उपलब्ध आहे. या बंकर्सची रचना अत्यंत रंजक पद्धतीने करण्यात आली आहे:
- लहान मुलांचे खेळाचे मैदान: शहरातील एका मुख्य बाजारपेठेखाली ‘प्ले केव्ह’ नावाचे एक मोठे इनडोअर प्लेग्राउंड आहे, जिथे मुले ट्रॅम्पोलिनवर खेळतात. वरून हे सामान्य खेळण्याचे ठिकाण दिसते, पण आणीबाणीच्या काळात हे 6000 लोकांना सामावून घेणारे न्यूक्लियर प्रूफ बंकर बनते.
- मनोरंजन आणि संस्कृती: संकट नसताना या जागा रिकाम्या न ठेवता त्या भाड्याने दिल्या जातात. यामध्ये स्विमिंग पूल, सौना बाथ, गो-कार्ट ट्रॅक, स्केट पार्क, चर्च, धनुर्विद्या केंद्र आणि थेट हेवी मेटल बँडच्या सरावासाठीच्या खोल्या बनवण्यात आल्या आहेत. यामुळे लहान मुले आणि नागरिक या जागांशी आधीच परिचित होतात, जेणेकरून युद्धाच्या वेळी तिथे जाताना त्यांच्या मनात भीती राहणार नाही.
तसेच, फिनलंडच्या कायद्यानुसार विशिष्ट आकारापेक्षा मोठ्या असलेल्या प्रत्येक नवीन व्यावसायिक आणि निवासी इमारतीमध्ये वैयक्तिक बंकर बांधणे बंधनकारक आहे.
पायाभूत सुविधा आणि ‘सबमरीन’ सारखी जीवनशैली
जमिनीखाली 20 मीटर खोल खडकांमध्ये कोरलेले हे बंकर्स अत्यंत आधुनिक तंत्रज्ञानाने सज्ज आहेत. सुरक्षेसाठी यामध्ये अवजड निळ्या रंगाचे स्टीलचे दोन ब्लास्ट डोअर्स बसवले आहेत. यातील पहिला दरवाजा स्फोटाचा तीव्र धक्का शोषून घेतो, तर दुसरा दरवाजा रासायनिक, जैविक आणि किरणोत्सर्गी प्रदूषणाला आत येण्यापासून रोखतो.
या भूमिगत शहराची व्यवस्था खालील नियमांवर चालते:
- ३ शिफ्टमध्ये काम: एका मोठ्या बंकरमध्ये 6000 लोकांची क्षमता असली, तरी तिथे 2000 फोल्डिंग बेड असतात. हे नियोजन एका पाणबुडीसारखे असते, जिथे एका वेळी एक तृतीयांश लोक विश्रांती घेतात, एक तृतीयांश लोक विविध कामात व्यस्त असतात आणि उर्वरित लोक सुरक्षेची व स्वच्छतेची ड्युटी करतात.
- संसाधनांचा साठा: येथे वीज पुरवठ्याची स्वतंत्र यंत्रणा आणि पाण्याचे मोठे टाके आहेत. एकदा हे दरवाजे बंद झाले की बाहेरून काहीही आत येऊ शकत नाही. आणीबाणीच्या काळात प्रत्येक व्यक्तीला 50 लिटर पाणी दिले जाते.
- ७२ तासांचे किट: बंकर्समध्ये अन्न पुरवले जात नाही. त्यामुळे प्रत्येक फिन्निश नागरिकाला आपल्या घरात 72 तासांचे इमर्जन्सी सर्व्हायव्हल किट (अन्न, औषधे आणि पॉवर बँक) तयार ठेवण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते, जेणेकरून ते वस्ती सोडताना ते सोबत आणू शकतील.
सर्वसमावेशक सुरक्षा आणि जगासाठी रोल मॉडेल
फिनलंडच्या या भूमिकेला पूर्वी इतर देश अतिरेकी विचार मानत होते. परंतु, 2022 मध्ये रशियाने युक्रेनवर केलेल्या आक्रमणानंतर आणि तिथल्या रहिवासी भागांवर झालेल्या बॉम्बफेकीनंतर जगाचा दृष्टिकोन बदलला आहे. आता ब्रिटनचे संरक्षण अधिकारी, युक्रेनचे अध्यक्ष वोलोडिमिर जेलेन्स्की आणि सौदी अरेबियाचे प्रतिनिधी या अंडरग्राउंड नेटवर्कचा अभ्यास करण्यासाठी हेलसिंकीला भेटी देत आहेत. फिनलंड सध्या युक्रेन आणि मध्य पूर्वेतील युद्धांमधून धडे घेऊन आपली यंत्रणा अधिक अद्ययावत करत आहे.
