Skyroot Vikram 1 Launch: भारतीय खाजगी अंतराळ संशोधन क्षेत्राने जागतिक स्तरावर एक अभूतपूर्व इतिहास रचला आहे. हैदराबाद येथील नामांकित अंतराळ स्टार्टअप ‘स्कायरूट एरोस्पेस’ ने आपल्या ‘विक्रम-1’ या रॉकेटचे पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत यशस्वी प्रक्षेपण केले आहे. या ऐतिहासिक कामगिरीमुळे खाजगी क्षेत्रात उपग्रह प्रक्षेपित करण्याची क्षमता असणारा भारत हा जगातील केवळ तिसरा देश ठरला आहे. यापूर्वी अशी अद्ययावत क्षमता फक्त अमेरिका आणि चीन या दोन महासत्तांकडेच होती.
स्कायरूट एरोस्पेसची स्थापना 2018 मध्ये इस्रोच्या माजी शास्त्रज्ञांनी केली होती. या कंपनीने 4 वर्षांपूर्वी ‘विक्रम-एस’ या उपकक्षीय रॉकेटचे यशस्वी प्रक्षेपण करून पहिल्यांदा इतिहास रचला होता. आता ‘विक्रम-1’ च्या रूपाने कंपनीने थेट पृथ्वीच्या कक्षेत उपग्रह पोहोचवण्याचे मोठे यश संपादन केले आहे.
चार टप्प्यांचे शक्तिशाली रॉकेट अन् 350 किलो वजनाची क्षमता
‘विक्रम-1’ रॉकेटची तांत्रिक वैशिष्ट्ये आणि मोहिमेची उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे आहेत:
- रॉकेटची रचना: हे रॉकेट 4 टप्प्यांचे असून त्याची उंची सुमारे 7 मजली इमारतीइतकी आहे. हे प्रामुख्याने छोट्या उपग्रहांच्या प्रक्षेपणासाठी डिझाइन केले आहे.
- वहन क्षमता: हे रॉकेट पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत सुमारे 350 किलोग्रॅम वजनाचा पेलोड घेऊन जाण्यास पूर्णपणे सक्षम आहे.
- मोहिमेचे नाव: या पहिल्या चाचणी उड्डाणाला ‘आगमन’ असे नाव देण्यात आले होते. रॉकेटच्या सर्व प्रणाली हवेत कशा प्रकारे काम करतात हे तपासणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश होता.
रोबोटिक हात आणि सोन्याच्या रॉकेटसह अनेक उपग्रह अवकाशात रवाना
श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून भारतीय वेळेनुसार दुपारी 12:05 वाजता या रॉकेटने अवकाशात झेप घेतली. उड्डाणानंतर अवघ्या 17 मिनिटांत रॉकेटने आपले उद्दिष्ट यशस्वीरित्या पूर्ण केले. या रॉकेटद्वारे सुमारे 450 किलोमीटर उंचीवर काही व्यावसायिक उपग्रह आणि खास पेलोड यशस्वीरित्या स्थापित करण्यात आले:
- रोबोटिक तंत्रज्ञान: कचरा पकडण्यासाठी भारतीय कंपनी कॉस्मोसर्व्ह स्पेसने तयार केलेला ‘इम्ब्रेस’ नावाचा रोबोटिक हात यामध्ये पाठवण्यात आला आहे.
- विदेशी तंत्रज्ञान: जर्मनीच्या डीक्युबेड कंपनीचे तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक आणि भारतीय स्टार्टअप ग्रहा स्पेसचा ‘सोलारस एस3’ हा नॅनोसॅटेलाइट अवकाशात सोडण्यात आला आहे.
- प्रतीकात्मक पेलोड: कलाकार अजय कुमार मट्टेवाडा यांनी तयार केलेले 18 कॅरेट सोन्याचे एक लहान रॉकेट आणि लॅब-ग्रोन हिऱ्यांपासून बनवलेले ‘कॉस्मिक ब्लूम’ हे दागिनेही या मोहिमेद्वारे अंतराळात पाठवण्यात आले आहेत.
जागतिक बाजारात सध्या छोट्या उपग्रहांच्या प्रक्षेपणासाठी मोठी मागणी आहे आणि पुरवठा कमी आहे. हीच पोकळी भरून काढण्यासाठी स्कायरूटने हे पाऊल टाकले आहे. इंडियन स्पेस असोसिएशनच्या वतीने या मोहिमेचे कौतुक करण्यात आले असून, देशांतर्गत खाजगी उद्योग आता अंतराळातील मोठ्या मोहिमा हाताळण्यासाठी पूर्णपणे सज्ज असल्याचे यावरून सिद्ध झाले आहे.
