Airport Selfie Ban : सध्याच्या आधुनिक डिजिटल युगात कोणत्याही सार्वजनिक ठिकाणी किंवा पर्यटनस्थळी गेल्यानंतर तिथे सेल्फी काढणे, व्हिडिओ अथवा ‘रिल्स’ (Reels) तयार करणे हा अनेकांच्या दैनंदिन जीवनशैलीचा एक अविभाज्य भाग बनला आहे. सामान्य नागरिकांपासून ते नामांकित सेलिब्रिटींपर्यंत सर्वच जण या सोशल मीडियाच्या मोहात अडकल्याचे पाहायला मिळते. एखादी प्रसिद्ध व्यक्ती सार्वजनिक ठिकाणी दिसली की, चाहते स्थळ-काळाचे भान विसरून त्यांच्यासोबत फोटो काढण्यासाठी गर्दी करतात. त्यातच, प्रसिद्ध व्यक्तींच्या हालचालींवर नजर ठेवणारे पॅपराझी देखील सतत त्यांच्या मागावर असतात. विशेषतः सेलिब्रिटी जेव्हा विमानतळावरून प्रवास करत असतात, तेव्हा त्यांच्या मागे धावून व्हिडिओ बनवणे, रिल्स तयार करणे किंवा त्यांचे फोटो काढणे यासाठी मोठी झुंबड उडते. अनेक प्रवासी आणि ट्रॅव्हल ब्लॉगर्स देखील विमानतळावरील आधुनिक वास्तू आणि परिसर पाहून तिथे सर्रासपणे ब्लॉगिंग किंवा चित्रीकरण करत असतात. मात्र, जर तुम्हालाही कोणत्याही नवीन ठिकाणी किंवा विमानतळावर गेल्यानंतर अशा प्रकारे रिल्स आणि व्हिडिओ बनवण्याची सवय असेल, तर आता अत्यंत सावध आणि सतर्क होण्याची आवश्यकता आहे.
नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाने (DGCA) सुरक्षेच्या कारणास्तव विमानतळ आणि त्यालगतच्या संवेदनशील परिसरात छायाचित्रण (फोटोग्राफी) आणि व्हिडिओ चित्रीकरण (व्हिडिओग्राफी) करण्याबाबत अत्यंत कडक आणि सुधारित नियमावली जाहीर केली आहे. विमानतळ हा देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील आणि संरक्षित भाग मानला जातो. असे असूनही, गेल्या काही काळापासून प्रवाशांकडून सुरक्षिततेचे नियम धाब्यावर बसवून विमानतळाच्या आतील भागात, सुरक्षा तपासणीच्या ठिकाणी आणि अगदी विमानामध्ये चढताना-उतरतानाही मोठ्या प्रमाणावर रिल्स आणि व्हिडिओ बनवले जात असल्याचे समोर आले आहे. या प्रकारांमुळे केवळ सुरक्षिततेलाच धोका निर्माण होतो असे नाही, तर इतर सहप्रवाशांच्या गोपनीयतेचा आणि सुव्यवस्थेचाही प्रश्न निर्माण होतो. वाढत्या अनिर्बंध डिजिटल चित्रिकरणाला आळा घालण्यासाठी प्रशासनाने आता कायदेशीर पावले उचलण्यास सुरुवात केली आहे.
‘डीजीसीए’ने लागू केलेल्या या नवीन नियमांनुसार, कोणत्याही प्रवाशाला किंवा नागरिकाला विमानतळ प्राधिकरणाच्या अधिकृत पूर्वपरवानगीशिवाय प्रतिबंधात्मक क्षेत्रात कॅमेरा किंवा भ्रमणध्वनीद्वारे (मोबाईल) चित्रीकरण करण्यास सक्त मनाई करण्यात आली आहे. जर एखाद्या व्यक्तीने या नियमांचे उल्लंघन करून कायद्याचा भंग करण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याच्यावर कडक कायदेशीर आणि दंडात्मक कारवाई केली जाणार आहे. यामध्ये केवळ मोठा आर्थिक दंडच आकारला जाणार नाही, तर संबंधित प्रवाशाचा महागडा मोबाईल फोन किंवा चित्रीकरणाचे साहित्य (कॅमेरा इत्यादी) तात्काळ जप्त केले जाऊ शकते.
नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाकडून (DGCA) नवी नियमावली जारी-
सध्याच्या डिजिटल युगात विमान प्रवासादरम्यान अथवा विमानतळावर असताना विविध प्रकारचे व्हिडिओ, रिल्स आणि सोशल मीडिया कंटेंट (सामग्री) तयार करण्याचा ट्रेंड प्रवाशांमध्ये प्रचंड प्रमाणात वाढला आहे. प्रवासाचे थरारक अनुभव समाजमाध्यमांवर शेअर करण्याच्या या वाढत्या आवडीमुळे अनेकदा विमानतळाच्या अंतर्गत सुरक्षेला नकळत खिंडार पडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. हीच गंभीर बाब लक्षात घेऊन, देशातील नागरी विमान वाहतुकीचे नियंत्रण करणाऱ्या ‘डायरेक्टरेट जनरल ऑफ सिव्हिल एव्हिएशन’ म्हणजेच नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाने (DGCA) आता अत्यंत कडक पावले उचलली असून नवीन अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वे (गाईडलाईन्स) जारी केली आहेत.
या नव्या दिशा-निर्देशांनुसार, विमानतळ परिसरातील सुरक्षा व्यवस्था अधिक चोख ठेवण्यासाठी प्रशासनाने थेट नियमावलीत बदल केले आहेत. या अंतर्गत, विमानतळाच्या कार्यक्षेत्रात येणाऱ्या अत्यंत संवेदनशील आणि तांत्रिक भागांमध्ये प्रवाशांना किंवा इतर कोणत्याही व्यक्तीला कोणत्याही प्रकारची छायाचित्रे (फोटोज) काढण्यास आणि व्हिडिओ चित्रीकरण करण्यास सक्त मनाई करण्यात आली आहे. विमानतळावरील सुरक्षा तपासणी नाके (सिक्युरिटी चेकपॉइंट्स), इमिग्रेशन काउंटर, धावपट्टी (रनवे) आणि विमानाचे उड्डाण होणारे परिसर हे देशाच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने अतिसंवेदनशील मानले जातात. त्यामुळे या भागांमध्ये अधिकृत पूर्वपरवानगीशिवाय कोणत्याही डिजिटल उपकरणाचा वापर करून व्हिडिओ काढण्यावर आता पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली आहे.
विमानतळावरील ‘या’ प्रतिबंधित क्षेत्रांमध्ये छायाचित्रणाला सक्त मनाई; ‘डीजीसीए’च्या नव्या नियमावलीत ठिकाणांची सविस्तर यादी जाहीर-
नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाने (DGCA) विमानतळ सुरक्षेच्या दृष्टीने जारी केलेल्या नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये (गाईडलाईन्स) आता कोणत्या विशिष्ट जागांवर छायाचित्रण आणि व्हिडिओ चित्रीकरण करता येणार नाही, याबाबत अत्यंत सविस्तर आणि स्पष्ट निर्देश दिले आहेत. विमानतळाचा संपूर्ण परिसर हा सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वपूर्ण असला, तरी त्यातील काही ठराविक तांत्रिक आणि कार्यात्मक (ऑपरेशनल) क्षेत्रे अतिसंवेदनशील मानली जातात. या पार्श्वभूमीवर, प्रशासनाने आता अशा प्रतिबंधित क्षेत्रांची वर्गवारी निश्चित केली असून, तिथे सर्वसामान्य प्रवाशांना कॅमेरा किंवा मोबाईल फोनद्वारे कोणत्याही प्रकारचे चित्रीकरण करण्यास कायदेशीररित्या पूर्ण बंदी घातली आहे.
नव्या नियमावलीनुसार, विमानतळामध्ये प्रवेश केल्यानंतर लागणारे मुख्य सुरक्षा तपासणी नाके (सिक्युरिटी चेकपॉइंट्स), जेथे प्रवाशांची आणि त्यांच्या सामानाची कसून तपासणी केली जाते, त्या भागात छायाचित्रण करण्यास सक्त मनाई आहे. याशिवाय, विमानात प्रवेश करताना लागणारा बोर्डिंग मार्ग (बोर्डिंग गेट व बोर्डिंग नोट परिसर), प्रवाशांना विमानापर्यंत वाहून नेणाऱ्या विशेष धावपट्टी बसेस (रनवे बस), विमानांची देखभाल आणि दुरुस्ती केली जाणारे क्षेत्र (एअरक्राफ्ट हँडलिंग झोन), तसेच विमानांच्या पार्किंगसाठी आणि इंधन भरण्यासाठी राखीव असलेला विमानतळाचा मुख्य साचा म्हणजेच ‘एअरपोर्ट एप्रन’ (Airport Apron) या सर्व भागांचा प्रतिबंधित क्षेत्रांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे. ही सर्व क्षेत्रे विमान वाहतुकीच्या थेट संचलनाशी आणि गोपनीयतेशी जोडलेली असल्याने, येथील सुरक्षिततेशी कोणत्याही प्रकारची तडजोड केली जाऊ शकत नाही, असे प्रशासनाचे म्हणणे आहे.
या सर्व घोषित केलेल्या ऑपरेशनल आणि संवेदनशील क्षेत्रांमध्ये कोणत्याही प्रवाशाने किंवा नागरिकाने प्रशासकीय नियमांचे उल्लंघन करून लपूनछपून किंवा उघडपणे फोटो काढल्यास अथवा व्हिडिओ तयार केल्यास, विमानतळावर तैनात असलेल्या सुरक्षा अधिकाऱ्यांना आणि केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा दलाच्या (CISF) जवानांना तात्काळ कठोर कायदेशीर पावले उचलण्याचे पूर्ण अधिकार देण्यात आले आहेत.
विमानतळावर नियम मोडल्यास होणार मोबाईल जप्ती आणि प्रवासावर कायमची बंदी; सुरक्षेच्या कारणास्तव ‘डीजीसीए’चा कठोर निर्णय-
नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाने (DGCA) विमानतळ परिसरात छायाचित्रण आणि व्हिडिओ चित्रीकरणावर आणलेल्या निर्बंधांनंतर, आता नियम मोडणाऱ्या प्रवाशांवर नेमकी कोणती कठोर कारवाई केली जाणार, याचे तपशील समोर आले आहेत. विमानतळाच्या कोणत्याही प्रतिबंधित किंवा संवेदनशील क्षेत्रात अनधिकृतपणे फोटो काढताना अथवा व्हिडिओ बनवताना एखादा प्रवासी आढळल्यास, त्याच्यावर तात्काळ जागेवरच मोठा आर्थिक दंड आकारला जाऊ शकतो. प्रकरणाचे गांभीर्य लक्षात घेऊन सुरक्षा अधिकाऱ्यांना संबंधित प्रवाशाचा मोबाईल फोन किंवा कॅमेरा जप्त करण्याचे पूर्ण अधिकार देण्यात आले आहेत. एवढेच नव्हे तर, केवळ दंड भरून प्रवाशाची सुटका होणार नाही, तर त्या संवेदनशील भागाचे चित्रीकरण करण्यामागचा उद्देश काय होता, याची पडताळणी करण्यासाठी सुरक्षा यंत्रणांद्वारे त्या प्रवाशाची कसून चौकशी देखील केली जाऊ शकते.
‘नो-फ्लाय लिस्ट’ अंतर्गत विमान प्रवासावर येऊ शकते गदा-
विमानतळ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जर एखाद्या प्रवाशाने जाणीवपूर्वक किंवा अतिशय गंभीर स्वरूपाचे उल्लंघन केले असेल, तर त्याचे नाव थेट ‘डीजीसीए’च्या (DGCA) ‘नो-फ्लाय लिस्ट’ (प्रवासास बंदी असलेल्या व्यक्तींची यादी) मध्ये टाकण्याची शिफारस केली जाऊ शकते. गुन्ह्याचे स्वरूप आणि संवेदनशीलता तपासून संबंधित प्रवाशावर काही महिन्यांसाठी, काही वर्षांसाठी किंवा अगदी कायमस्वरूपी (स्थायीरित्या) विमानाने प्रवास करण्यावर कायदेशीर बंदी घातली जाऊ शकते. सोशल मीडियावरील काही मिनिटांच्या प्रसिद्धीसाठी किंवा मनोरंजनासाठी नियमांचे उल्लंघन करणे हे कोणत्याही नागरिकाला भविष्यातील विमान प्रवासापासून कायमचे वंचित ठेवू शकते, असा इशारा या नियमावलीतून देण्यात आला आहे.
सुरक्षा यंत्रणांची गोपनीयता राखण्यासाठी उचलले पाऊल-
गेल्या काही काळापासून प्रवाशांमध्ये आणि इंटरनेट विश्वातील प्रभावशाली व्यक्तींमध्ये (इन्फ्लुएन्सर्स) विमानतळावरील ‘ट्रॅव्हल व्लॉग’, ‘रिल्स’ आणि ‘बिहाइंड द सीन्स’ (चित्रीकरणाच्या मागचे प्रसंग) व्हिडिओ बनवून ते सोशल मीडियावर वेगाने प्रसारित करण्याचा कल प्रचंड वाढला आहे. परंतु, अशा प्रकारे बनवलेल्या व्हिडिओंमध्ये अनेकदा विमानतळाची अंतर्गत सुरक्षा व्यवस्था, तेथे तैनात असलेल्या सुरक्षा कर्मचाऱ्यांच्या गोपनीय हालचाली, प्रवाशांवर पाळत ठेवणारी अत्याधुनिक यंत्रणा (सर्वेक्षण प्रणाली) आणि संवेदनशील तांत्रिक उपकरणे नकळत रेकॉर्ड होतात. हे व्हिडिओ इंटरनेटच्या माध्यमातून सार्वजनिक व्यासपीठावर आल्यामुळे विमानतळाची अत्यंत गोपनीय आणि संवेदनशील माहिती समाजकंटक किंवा देशविघातक शक्तींपर्यंत पोहोचण्याचा मोठा धोका निर्माण झाला होता.
राष्ट्रीय सुरक्षेला प्राधान्य-
वरिष्ठ विमान वाहतूक अधिकाऱ्यांच्या मते, ही माहिती सार्वजनिक होणे म्हणजे देशाच्या हवाई सुरक्षेला थेट आव्हान देण्यासारखे आहे, ज्यामुळे विमानतळांवरील संभाव्य धोके आणि जोखीम कमालीची वाढू शकते. हा संभाव्य धोका पूर्णपणे संपुष्टात आणणे, विमानतळांचे दैनंदिन संचलन सुरक्षित आणि अडथळामुक्त ठेवणे, तसेच राष्ट्रीय सुरक्षेशी कोणतीही तडजोड न करणे याच मुख्य उद्देशाने ‘डीजीसीए’ने हा अत्यंत कठोर आणि महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे.
