Cockroach Janata Party : देशातील शिक्षण व्यवस्थेतील त्रुटींविरोधात पुकारलेल्या आंदोलनामुळे सध्या राष्ट्रीय स्तरावर केंद्रस्थानी असलेल्या ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ची (CJP) तुलना आता एका जुन्या बॉलीवूड चित्रपटाशी केली जात आहे. सोशल मीडियाच्या विविध माध्यमांवर सध्या एका हिंदी चित्रपटातील काही अत्यंत प्रभावी सिन्स जोरदार व्हायरल होत आहेत. हा चित्रपट म्हणजेच सन २०१८ मध्ये प्रदर्शित झालेला भावेश जोशी सुपरहिरो हा आहे. राष्ट्रीय स्तरावर सुरू असलेल्या विद्यार्थ्यांच्या आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर नेटिझन्सकडून या चित्रपटाचा संदर्भ मोठ्या प्रमाणावर दिला जात आहे. प्रसिद्ध दिग्दर्शक विक्रमादित्य मोटवाने आणि अनुराग कश्यप यांच्या निर्मितीखालील या चित्रपटाने तत्कालीन तरुण पिढीच्या मनातील व्यवस्थेविषयीच्या असंतोषाला, भ्रष्टाचाराविरोधातील संतापाला एका जिवंत, कच्च्या आणि अत्यंत प्रभावी रूपात रुपेरी पडद्यावर मांडले होते. आज प्रत्यक्ष जगात ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ सुद्धा हुबेहूब तशाच प्रकारे डिजिटल आणि प्रत्यक्ष आंदोलनाच्या माध्यमातून तरुणांच्या असंतोषाला आवाज देण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे मत अनेक नेत्यांनी व समर्थकांनी व्यक्त केले आहे.
चित्रपट आणि वास्तवातील तफावत-
मात्र, दुसरीकडे या थेट तुलनेमुळे आणि वाढत्या प्रभावामुळे समाजमाध्यमांवर एका नव्या वैचारिक वादाला तोंड फुटले आहे. अनेक नेटकाऱ्यानी यावर अत्यंत गंभीर आक्षेप घेतला आहे. अनेकांच्या मते, आपले वैयक्तिक आणि सामाजिक आयुष्य हा कोणताही काल्पनिक चित्रपट नसून, हे एक अत्यंत कठोर आणि खरीखुरी व्यावहारिक दुनिया (वास्तव जग) आहे. केवळ एखादा चित्रपट पाहून किंवा त्यातील काल्पनिक पात्रांनी प्रभावित होऊन जर ही ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ आणि तिचे समर्थक देशव्यापी आंदोलन उभारण्याचा प्रयत्न करत असतील, तर ही अत्यंत चिंतेची बाब आहे. चित्रपटगृहातील तीन तासांचे मनोरंजन आणि देशातील गुंतागुंतीच्या प्रशासकीय व राजकीय व्यवस्थेमध्ये जमीन-अस्मानाचा फरक असतो, याची जाणीव आंदोलकांना असणे आवश्यक आहे.
https://www.instagram.com/reel/DYlmtT0MKge/?igsh=MWkwNWV3dWJlYjJrYQ%3D%3D
जर या विद्यार्थी चळवळीच्या मागे कोणतीही ठोस वैचारिक पार्श्वभूमी, सखोल अभ्यास किंवा दीर्घकालीन रणनीती नसेल आणि ती केवळ एका चित्रपटाच्या प्रभावातून किंवा सोशल मीडियावरील तात्पुरत्या ट्रेंड्सच्या आहारी जाऊन काम करत असेल, तर हे संपूर्ण आंदोलन अतिशय उथळ आणि निरर्थक ठरेल, अशी कडक टीकाही आता होऊ लागली आहे. ६ जून रोजी दिल्लीच्या जंतर-मंतर मैदानावर होणाऱ्या आंदोलनाच्या पूर्वसंध्येला सुरू झालेली ही चित्रपट आणि वास्तवाची तुलना कमालीची रंजक ठरत आहे.
‘भावेश जोशी सुपरहिरो’ ते ‘कॉकरोच जनता पार्टी’-
या चित्रपटात जेव्हा मुख्य पात्र भावेश, व्यवस्थेतील सडलेल्या आणि भ्रष्ट सत्ताधाऱ्यांविरोधात आपला तीव्र संताप व्यक्त करताना म्हणतो, “आज जे आपले पाणी चोरत आहेत, ते उद्या आपला ऑक्सिजनही हिसकावून घेतील,” तेव्हा तो एका निर्विवाद आणि कडू सत्याकडे बोट दाखवत असतो. या संवादानंतर तो अत्यंत ठामपणे आणि स्वाभिमानाने उद्गारतो, “आम्ही खोटारडे नाही.” ही केवळ एका चित्रपटातील संवादाची ओळ नाही, तर प्रस्थापित व्यवस्थेकडून सतत होणारी दिशाभूल, फसवणूक आणि उपेक्षा सहन करणाऱ्या एका संपूर्ण तरुण पिढीच्या मनात दबलेल्या स्वाभिमानाचे ते एक आर्त आणि जाहीर समर्थन आहे. आज याच संवादाचा आधार घेत ‘कॉकरोच जनता पार्टी’च्या (CJP) आंदोलनाची तुलना या चित्रपटाशी केली जात आहे.
न्यायालयाची ‘ती’ टिप्पणी आणि सीजेपीचा जन्म-
चित्रपटाच्या या काल्पनिक कल्पनेतून बाहेर पडून जर आपण आजच्या वास्तविक परिस्थितीचा आढावा घेतला, तर या असंतोषाची पाळेमुळे अधिक गडद झालेली दिसतात. देशातील बेरोजगार तरुणांना एका न्यायालयीन प्रकरणादरम्यान कथितपणे “परजीवी (parasites)” किंवा ‘किड्यामुंग्या’ असे संबोधले गेले होते, आणि याच उपहासात्मक टिप्पणीच्या गर्भातून ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ (CJP) या नव्या वादळी संघटनेचा जन्म झाला. २०१८ आणि २०२६ मधील आंदोलनाचे स्वरूप आणि माध्यम नक्कीच बदलले आहे. चित्रपटात मुखवटे घालून रस्त्यावर उतरून व्यवस्था बदलू पाहणाऱ्या बंडखोरांचा काळ होता, तर आजच्या डिजिटल युगात तिची जागा धारदार उपरोधिक मीम्स (Memes), हॅशटॅग आणि डिजिटल प्रतिकाराने घेतली आहे. मात्र, या दोन्ही कालखंडांतील तरुणांच्या मनातील जखम तीच आहे आणि त्यांच्या वेदनेची तीव्रताही तशीच दाहक आहे.
‘किड्यामुंग्यांसारखी वागणूक सहन करणार नाही’; सत्ताधाऱ्यांना थेट इशारा:
भावेश जोशीच्या रस्त्यावरील थेट बंडखोरीतून असो किंवा आजच्या ‘सीजेपी’च्या आक्रमक डिजिटल व्यासपीठावरून असो, देशातील प्रस्थापित सत्ताधाऱ्यांना दिला जाणारा संदेश मात्र अजिबात बदललेला नाही. तरुणांचा हा संताप पूर्णपणे योग्य आहे, त्यांच्या भविष्याची असुरक्षितता खरी आहे आणि ते आपल्याच स्वतंत्र देशात ‘किड्यामुंग्यांसारखी’ किंवा ‘कीटकांसारखी’ दुय्यम वागणूक यापुढे कधीही सहन करणार नाहीत, हाच या आंदोलनाचा मुख्य गाभा आहे. ६ जूनच्या जंतर-मंतरवरील प्रत्यक्ष आंदोलनापूर्वी या राजकीय नाटकाला आता चांगलाच रंग चढला असून, सोशल मीडियावरील वातावरण कमालीचे तापले आहे.
“चित्रपट पाहून देशाला वेठीस धरू नका”; सोशल मीडियावर टीकेची झोड:
मात्र, या संपूर्ण प्रकरणाला आता एक अत्यंत वादळी आणि चुरशीची बाजूही लाभली आहे. नेटकऱ्यांनी या आंदोलनाच्या कार्यपद्धतीवर थेट ‘मसालेदार’ आणि तिखट शब्दांत प्रहार करण्यास सुरुवात केली आहे. समाजमाध्यमांवर एका मोठ्या गटाकडून अशी कडक टीका केली जात आहे की, केवळ तीन तासांचा एखादा काल्पनिक चित्रपट पाहून, त्यात दाखवलेल्या बंडखोरीने भारावून जाऊन, थेट देशव्यापी आंदोलनाचा एवढा मोठा निर्णय घेणे अत्यंत पोरकटपणाचे आहे. अर्थात हि टीका फक्त यावरूनच आहे कि खरच जर चित्रपट बघून प्रेरित होऊन हे सगळं होत असेल तर मग ते चुकीचं. स्वतःच्या बुद्धीने आणि पुढची रणनीती आखून हा मार्ग निवडला गेला असेल तर उत्तमच. पण “चित्रपटातल्या हिरोसारखे स्टंट खऱ्या आयुष्यात करून अवघ्या देशाला, प्रशासनाला आणि सामान्य जनतेला वेठीस धरले जात असेल तर मात्र ते चूकच. रील लाईफ (Reel Life) आणि रिअल लाईफ (Real Life) यातील फरक न समजता सुरू असलेल्या या कथित आंदोलनामुळे देशात अराजकता माजवली जात असल्याची टीकाही आता जोर धरू लागली आहे. त्यामुळे ६ जूनच्या आंदोलनात नेमका काय राडा होतो याकडे संपूर्ण देशाचे डोळे लागले आहेत.
