Elephant in Nepal : शेजारील देश असलेल्या नेपाळमधील प्रसिद्ध 'चितवन राष्ट्रीय उद्यान' (Chitwan National Park) आणि लगतच्या परिसरातून निसर्ग आणि मानवी संघर्षाची एक अत्यंत दुर्दैवी आणि खळबळजनक घटना समोर आली आहे. या भागात गेल्या १४ वर्षांपासून दहशत निर्माण करणाऱ्या 'धुर्बे' नावाच्या एका रानटी हत्तीने एकाच दुर्दैवी कुटुंबाला आपले लक्ष्य केले असून, आतापर्यंत त्या कुटुंबातील चार निष्पाप सदस्यांचा बळी घेतला आहे. या हत्तीच्या वाढत्या हिंस्त्र प्रवृत्तीमुळे संपूर्ण चितवन परिसरातील नागरिकांमध्ये कमालीचे भीतीचे वातावरण पसरले आहे.
हत्तीच्या भयाने १७ किलोमीटर दूर स्थलांतर; तरीही काळाचा घाला
या घटनेतील सर्वात अंगावर काटा आणणारी बाब म्हणजे, ‘धुर्बे’ हत्तीच्या जीवघेण्या दहशतीला कंटाळून आणि स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी या पीडित कुटुंबाने आपले मूळ गाव सोडण्याचा निर्णय घेतला होता. हे कुटुंब सुरक्षेच्या कारणास्तव आपल्या मूळ घरापासून तब्बल १७ किलोमीटर दूर दुसऱ्या सुरक्षित भागात स्थलांतरित झाले होते. नवीन ठिकाणी गेल्यानंतर आता आपल्याला हत्तीच्या त्रासापासून मुक्ती मिळेल, अशी आशा या कुटुंबाला होती. मात्र, काळाने त्यांचा पाठलाग सोडला नाही.
नव्या घरावर हल्ला करून पुन्हा दोन जणांना चिरडले
कुटुंबाने नवे घर वसवून काही काळ उलटत नाही तोच, याच ‘धुर्बे’ हत्तीने जंगलाबाहेर येत थेट त्यांच्या नव्या वस्तीवर आणि घराकर हल्ला चढवला. अत्यंत हिंस्त्र झालेल्या या हत्तीने घराची मोठी पडझड केली आणि घरात गाढ झोपेत असलेल्या कुटुंबातील आणखी दोन सदस्यांना पायाखाली चिरडून ठार केले. १७ किलोमीटरचे अंतर पार केल्यानंतरही त्याच विशिष्ट हत्तीने शोध घेऊन पुन्हा हल्ला केल्याचा दावा स्थानिक ग्रामस्थांकडून केला जात आहे, ज्यामुळे वन्यजीव तज्ज्ञ देखील अचंबित झाले आहेत.
वन्यजीव विभाग आणि प्रशासनासमोर मोठे आव्हान
गेल्या १४ वर्षांत एकाच कुटुंबातील चार जणांचा वेगवेगळ्या कालखंडात याच हत्तीने बळी घेतल्यामुळे स्थानिक प्रशासनाविरोधात नागरिकांमध्ये तीव्र संताप व्यक्त होत आहे.
नेपाळमधील ‘धुर्बे’ हत्तीचा एकाच कुटुंबावर दोनदा प्राणघातक हल्ला; दोन नद्या ओलांडून १७ किलोमीटर दूर गेलेल्या बोटे कुटुंबातील आणखी दोघांचा बळी-
नेपाळच्या चितवन जिल्ह्यातील रानटी ‘धुर्बे’ हत्तीच्या हिंस्त्र हल्ल्याचा सविस्तर आणि अत्यंत अंगावर काटा आणणारा तपशील समोर आला आहे. ४ जुलै रोजी रात्रीच्या सुमारास चितवन जिल्ह्यातील जगतपूर भागात या हत्तीने स्थानिक नागरिक शनिचरा बोटे यांच्या निवासस्थानावर भीषण हल्ला चढवला. या दुर्दैवी हल्ल्यामध्ये शनिचरा बोटे यांच्या २५ वर्षीय सुनेचा आणि त्यांच्या अवघ्या चार वर्षांच्या निरागस नातवाचा जागीच चिरडून मृत्यू झाला. या हृदयद्रावक घटनेमुळे संपूर्ण नेपाळमध्ये खळबळ उडाली असून, एकाच कुटुंबाचा काळाने घेतलेला हा शोध वन्यजीव क्षेत्रातही चर्चेचा विषय ठरला आहे.
१४ वर्षांपूर्वी आई-वडिलांचा घेतला होता बळी
शनिचरा बोटे यांच्या कुटुंबावर या हिंस्त्र हत्तीने हल्ला करण्याची ही पहिलीच वेळ नव्हती. यापूर्वी, १६ डिसेंबर २०१२ रोजी चितवन राष्ट्रीय उद्यानाच्या (Chitwan National Park) लगत असलेल्या त्यांच्या मूळ गावाजवळ याच ‘धुर्बे’ हत्तीने शनिचरा बोटे यांच्या वृद्ध आई-वडिलांना पायाखाली चिरडून ठार केले होते. आई-वडिलांच्या या भीषण मृत्यूमुळे संपूर्ण बोटे कुटुंब मानसिकदृष्ट्या कोलमडले होते आणि त्यांच्या मनात या हत्तीविषयी तीव्र दहशत निर्माण झाली होती.
जीव वाचवण्यासाठी दोन नद्या ओलांडून केले होते स्थलांतर
आपल्या वृद्ध आई-वडिलांचा बळी गेल्यानंतर, भविष्यात आपल्या कुटुंबातील इतर सदस्यांनाही या संकटाचा सामना करावा लागू नये म्हणून शनिचरा बोटे यांनी अत्यंत कठोर निर्णय घेतला होता. हत्तीच्या भीतीने त्यांनी आपली सर्व वडिलोपार्जित मालमत्ता आणि जमीन विकून टाकली. जंगलापासून दूर जाण्याच्या उद्देशाने त्यांनी भौगोलिकदृष्ट्या दुर्गम असलेल्या दोन मोठ्या नद्या ओलांडून, मूळ गावापासून जवळपास १७ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या जगतपूर या सुरक्षित समजल्या जाणाऱ्या भागात स्थलांतर केले आणि तिथे नवीन घर बांधले होते.
काळाचा क्रूर पाठलाग; यंत्रणांसमोर मोठे प्रश्नचिन्ह
हत्तीच्या दहशतीपासून सुटका मिळवण्यासाठी नद्या ओलांडून आणि मैलोनमैल दूर जाऊनही बोटे कुटुंबाचे प्राक्तन बदलू शकले नाही. ४ जुलैच्या रात्री ‘धुर्बे’ हत्तीने त्यांचा माग काढत थेट जगतपूर येथील त्यांच्या नव्या घरावरच हल्ला केला.
मध्यरात्री मातीची भिंत फोडून ‘धुर्बे’ हत्तीचा घरात प्रवेश; सोंडेने आवळून सासू-सुनेच्या डोळ्यादेखत नातवाचा जागीच अंत; २०१० पासून सुरू आहे धुर्बेचे ‘रक्तलांछित’ सत्र-
नेपाळच्या जगतपूर भागात शनिचरा बोटे यांच्या कुटुंबावर झालेल्या ‘धुर्बे’ हत्तीच्या जीवघेण्या हल्ल्याचा थरारक आणि हृदयद्रावक तपशील समोर आला आहे. ४ जुलैच्या त्या काळरात्री नेमके काय घडले, याचा प्रत्यक्षदर्शींनी दिलेला अनुभव अत्यंत अंगावर काटा आणणारा आहे. मध्यरात्रीच्या सुमारास संपूर्ण बोटे कुटुंब गाढ झोपेत असताना अचानक घराच्या भिंतीवर प्रचंड वेगाने आणि ताकदीने काहीतरी आदळत असल्याचा मोठा आवाज झाला. या अनपेक्षित धक्क्याने कुटुंबीय अत्यंत भयभीत अवस्थेत जागे झाले, मात्र तोपर्यंत काळ त्यांच्या उंबरठ्यावर येऊन पोहोचला होता.
मातीची भिंत कोसळली अन् काही क्षणांत होत्याचे नव्हते झाले
जागे झालेल्या कुटुंबाला काही समजण्याच्या आतच, त्या महाकाय हिंस्त्र हत्तीने आपल्या शरीराचा जोरदार धडक देऊन घराची कच्ची मातीची भिंत पूर्णपणे फोडून टाकली. भिंत कोसळताच हत्तीने थेट घराच्या अंतर्गत भागात प्रवेश केला. समोर प्रत्यक्ष मृत्यू उभा असलेला पाहून स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी कुटुंबातील इतर सदस्यांनी अंधारातच घराबाहेर धाव घेतली आणि आरडाओरडा सुरू केला. परंतु, दुर्दैवाने शनिचरा बोटे यांची २५ वर्षीय सून आणि तिचा चार वर्षांचा निरागस मुलगा यांना घरातून बाहेर पडण्याची संधीच मिळाली नाही.
सोंडेने आवळून जागीच चिरडले
घरात अडकलेल्या या मायलेकांवर हत्तीने अत्यंत क्रूरपणे हल्ला चढवला. पळण्याच्या प्रयत्नात असलेल्या सुनेला आणि तिच्या चिमुरड्या मुलाला हत्तीने आपल्या शक्तिशाली सोंडेने घट्ट पकडले. त्यानंतर त्यांना जमिनीवर आपटून आणि चिरडून गंभीररीत्या जखमी केले. हत्तीचा हा हल्ला इतका भीषण होता की, त्या सोंडेच्या विळख्यात सापडलेल्या दोघांचाही काही क्षणांतच जागीच वेदनादयी मृत्यू झाला. घराबाहेर पडलेले इतर कुटुंबीय हतबल होऊन हा थरार पाहत होते, परंतु हत्तीच्या अक्राळविक्राळ रूपापुढे कोणाचेही धैर्य झाले नाही.
२०१० पासून सुरू आहे ‘धुर्बे’ हत्तीचे नरसंहार सत्र
चितवन राष्ट्रीय उद्यान (Chitwan National Park) प्रशासनाच्या अधिकृत दप्तरी असलेल्या नोंदीनुसार, ‘धुर्बे’ नावाच्या या रानटी हत्तीचा मानवावरील हल्ल्याचा इतिहास अतिशय जुना आणि रक्तरंजित आहे. या हत्तीने तब्बल १६ वर्षांपूर्वी, म्हणजेच वर्ष २०१० मध्ये पहिल्यांदा एका स्थानिक नागरिकाचा बळी घेतला होता.
