Maharashtra Rain : जुलै महिन्याच्या सुरुवातीलाच मुंबई महानगर क्षेत्रासह संपूर्ण कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रात मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाने हाहाकार माजवला होता. मात्र, हा प्रादेशिक पूरस्थितीचा तडाखा सोडला, तर राज्यातील उर्वरित बहुतांश भौगोलिक भागांमध्ये अद्यापही सरासरीपेक्षा अत्यंत कमी पावसाची नोंद झाली आहे. अशातच आता राज्यातील हवामानात एक मोठा बदल होणार असल्याचे संकेत मिळाले आहेत. आज बुधवार, ८ जुलैपासून राज्यातील बहुतांश जिल्ह्यांमध्ये पावसाचा जोर लक्षणीयरीत्या ओसरणार असून ही कोरडी स्थिती पुढील किमान दहा दिवस कायम राहण्याची शक्यता हवामान शास्त्रज्ञांनी वर्तवली आहे.
केवळ काही भागांत अतिवृष्टी; बहुतांश महाराष्ट्र अजूनही तुटीचा
जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील कोल्हापूर, सातारा, पुणे या जिल्ह्यांमध्ये नद्यांना पूर आले होते. परंतु, हे चित्र संपूर्ण राज्याचे नाही. हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार, राज्याच्या अनेक भागांमध्ये, विशेषतः मराठवाडा आणि विदर्भातील काही जिल्ह्यांमध्ये अजूनही अपेक्षित पावसाची नोंद झालेली नाही. पावसाचा हा प्रादेशिक असमतोल कायम असतानाच आता मान्सूनचा जोर ओसरल्यामुळे चिंतेत आणखी भर पडण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
पुढील १० दिवस पावसाची विश्रांती; मान्सून सक्रियतेत घट
हवामान अंदाज प्रणालीनुसार, आज बुधवार ८ जुलैपासून मान्सूनचे वारे काहीसे सुस्तावणार आहेत. परिणामी, मुंबईसह ज्या भागांत पावसाने धुमाकूळ घातला होता, तिथेही पावसाचे प्रमाण अत्यंत कमी होईल. मुख्य म्हणजे, ही स्थिती केवळ एक-दोन दिवसांपुरती मर्यादित नसून, पुढील १० दिवसांपर्यंत राज्यात कुठेही मोठ्या पावसाची शक्यता नाही. केवळ स्थानिक वातावरणामुळे काही ठिकाणी हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या सरी कोसळू शकतात, परंतु जोरदार पावसाची शक्यता सध्यातरी मावळली आहे.
कृषी विभागाचे शेतकऱ्यांना महत्त्वाचे आवाहन: शेतीकामांचे करा योग्य नियोजन
पावसाच्या या प्रदीर्घ विश्रांतीच्या पार्श्वभूमीवर राज्याच्या कृषी विभागाने तत्परता दाखवत शेतकऱ्यांसाठी विशेष मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. हवामानाचा हा बदल लक्षात घेऊन शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतीकामांचे नियोजन अत्यंत विचारपूर्वक आणि नियोजनबद्ध पद्धतीने करावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
पेरण्यांचे नियोजन: ज्या भागांत अद्याप पेरण्या झालेल्या नाहीत किंवा पावसाअभावी रखडल्या आहेत, त्यांनी घाईगडबडीत पेरणी न करता जमिनीतील ओलीचा अंदाज घेऊनच निर्णय घ्यावा.
आंतरमशागतीची कामे: पुढील १० दिवस ऊन पडण्याची आणि पाऊस उघडण्याची शक्यता असल्याने, शेतकऱ्यांनी या कालावधीचा उपयोग कोळपणी, खुरपणी आणि पिकांना खते देण्यासाठी करावा.
महाराष्ट्रात मान्सून लांबणीवर पडण्याची चिन्हे; आजपासून पाऊस ओसरणार, जुलैच्या उत्तरार्धातही टंचाईचे सावट आणि तापमानात वाढीचा अंदाज-
जुलै महिन्याच्या प्रारंभी मुंबई महानगर, किनारी कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील काही विशिष्ट क्षेत्रांमध्ये निसर्गाचे रौद्ररूप पाहायला मिळाले आणि तिथे अतिवृष्टीची नोंद झाली. मात्र, या मुसळधार तडाख्यानंतरही संपूर्ण राज्याचा विचार केला असता, पावसाचे वितरण अत्यंत असमान आणि चिंताजनक राहिले आहे. हवामान विभागाने वर्तवलेल्या ताज्या प्राथमिक अंदाजानुसार, आज ८ जुलैपासून राज्यातील बहुतांश प्रांतांमध्ये पावसाचा जोर लक्षणीयरीत्या घटणार असून, आगामी किमान दहा दिवस सरासरीपेक्षा अत्यंत कमी पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. या हवामान बदलामुळे कोरडवाहू व पावसावर आधारित शेती संकटात सापडण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
खानदेश, मध्य महाराष्ट्र आणि विदर्भ-मराठवाड्यात पावसाची ओढ-
राज्यात एका बाजूला पूरस्थिती निर्माण झाली असताना, दुसरीकडे अनेक कृषीप्रधान जिल्हे अजूनही एका मोठ्या आणि समाधानकारक पावसाच्या प्रतीक्षेत आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने खालील क्षेत्रांचा समावेश होतो:
१. खानदेश परिसर: उत्तर महाराष्ट्रातील धुळे आणि नंदुरबार या जिल्ह्यांमध्ये अद्यापही पेरण्यायोग्य किंवा समाधानकारक पाऊस झालेला नाही.
२. मध्य महाराष्ट्र: अहिल्यानगर (अहमदनगर) आणि सोलापूर या दुष्काळप्रवण पट्ट्यात पावसाने पूर्तता न केल्यामुळे चिंतेचे वातावरण आहे.
३. विदर्भ आणि मराठवाडा: पश्चिम विदर्भातील काही जिल्हे आणि संपूर्ण मराठवाड्यातील अनेक भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा खूपच कमी नोंदवले गेले आहे.
उन्हाचा चटका वाढणार; जुलैचा दुसरा पंधरवडाही कोरडा राहण्याची भीती
हवामान खात्याच्या विश्लेषणानुसार, ८ जुलैपासून सुरू होणारा हा पावसाचा खंड केवळ तात्पुरता नसून त्याचे परिणाम दीर्घकालीन राहू शकतात. पावसाच्या अनुपस्थितीमुळे येत्या दहा दिवसांत राज्यातील कमाल तापमानात (Maximum Temperature) वाढ होण्याचा अंदाज आहे, ज्यामुळे हवेतील दमटपणा आणि उन्हाचा चटका अधिक जाणवेल.
सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे, जुलै महिन्याच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात (१६ ते ३१ जुलै) देखील पहिल्या पंधरवड्याच्या तुलनेत पावसाची सक्रियता कमीच राहण्याचा अंदाज वर्तवला गेला आहे. जुलै महिना हा शेतीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात असल्यामुळे, महिन्याच्या उत्तरार्धात होणारी ही पावसाची घट मान्सूनच्या एकूण वाटचालीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारी आहे.
पावसावर आधारित शेती धोक्यात; बळीराजासमोर दुहेरी संकट
पावसाच्या या लहरी आणि असमान वितरणामुळे राज्यातील कोरडवाहू शेती क्षेत्राला मोठा फटका बसण्याची चिन्हे आहेत. ज्या शेतकऱ्यांनी उपलब्ध ओल पाहून पेरण्या उरकल्या आहेत, त्यांच्या पिकांना आता पुढील १५ ते २० दिवस पाण्याच्या टंचाईचा सामना करावा लागू शकतो.
