Hansraj College : दिल्ली विद्यापीठातील नामांकित ‘हंसराज महाविद्यालया’त वार्षिक महोत्सवादरम्यान झालेल्या कथित गैरवर्तनाचे प्रकरण आता चांगलेच तापले आहे. महाविद्यालयाच्या वार्षिक उत्सवात शिस्तीचा भंग केल्याचा ठपका ठेवत प्रशासनाने विद्यार्थी संघटनेच्या चार निर्वाचित पदाधिकाऱ्यांसह सुमारे ३० विद्यार्थ्यांना निलंबित केले आहे. या कठोर निर्णयामुळे महाविद्यालय परिसरात खळबळ उडाली असून, शैक्षणिक आणि राजकीय वर्तुळात या कारवाईवर संमिश्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत.
प्रशासकीय भूमिका आणि कारवाईचे कारण-
महाविद्यालय प्रशासनाच्या वतीने स्पष्ट करण्यात आले आहे की, वार्षिक उत्सवाच्या आयोजनादरम्यान काही विद्यार्थ्यांनी संस्थात्मक नियमांचे उल्लंघन केले होते. या महोत्सवाच्या काळात झालेल्या गोंधळामुळे आणि अयोग्य व्यवहारामुळे महाविद्यालयाच्या प्रतिमेला तडा गेल्याचे प्रशासनाचे म्हणणे आहे. शैक्षणिक संकुलात शिस्त आणि सुव्यवस्था राखणे हे आमचे सर्वोच्च कर्तव्य असून, वारंवार सूचना देऊनही नियमांकडे दुर्लक्ष करणाऱ्यांविरोधात ही कारवाई अपरिहार्य होती, असे समर्थन महाविद्यालय प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.
विद्यार्थी संघटनांचा तीव्र विरोध-
दुसरीकडे, निलंबित करण्यात आलेल्या विद्यार्थी नेत्यांनी आणि विविध विद्यार्थी संघटनांनी या कारवाईचा कडाडून निषेध केला आहे. ही कारवाई म्हणजे लोकशाही मार्गाने निवडून आलेल्या पदाधिकाऱ्यांचा आवाज दाबण्याचा प्रयत्न असून, ‘कॅम्पस लोकशाही’वरील हा मोठा हल्ला असल्याची भावना विद्यार्थ्यांनी व्यक्त केली आहे. “आम्ही केवळ विद्यार्थ्यांच्या हितासाठी आणि उत्सवाच्या यशस्वी आयोजनासाठी कार्यरत होतो, परंतु प्रशासनाने एकतर्फी भूमिका घेत अन्यायकारक निलंबन लादले आहे,” असा आरोप विद्यार्थी प्रतिनिधींनी केला आहे.
राजकीय आणि शैक्षणिक वादविवाद-
या प्रकरणामुळे दिल्ली विद्यापीठाच्या परिसरात तणावाचे वातावरण निर्माण झाले असून, विविध राजकीय पक्षांच्या विद्यार्थी आघाड्यांनी या वादात उडी घेतली आहे. काही शैक्षणिक तज्ज्ञांच्या मते, शिस्त राखणे आवश्यक असले तरी, इतक्या मोठ्या प्रमाणावर विद्यार्थ्यांना आणि विशेषतः लोकशाही मार्गाने निवडून आलेल्या प्रतिनिधींना निलंबित करणे हा टोकाचा निर्णय ठरू शकतो.
हंसराज महाविद्यालय निलंबन सत्र: ‘सोशल मीडियावरील बदनामी’ आणि ‘हिंसाचाराचा’ ठपका; विद्यार्थ्यांमध्ये संतापाची लाट-
दिल्ली विद्यापीठांतर्गत येणाऱ्या हंसराज महाविद्यालयातील प्रशासकीय कारवाईने आता वेगळे वळण घेतले आहे. महाविद्यालयाने २० एप्रिल ते २५ एप्रिल या कालावधीत निलंबनाचे आदेश जारी करत अनेक विद्यार्थ्यांवर कठोर कारवाई केली आहे. विशेष म्हणजे, या कारवाईत प्रामुख्याने डाव्या विचारसरणीच्या विद्यार्थी संघटनांशी संबंधित असलेल्या विद्यार्थ्यांना लक्ष्य करण्यात आल्याचा आरोप होत असून, यामुळे महाविद्यालयीन राजकारण चांगलेच पेटले आहे.
सोशल मीडियावरील पोस्ट ठरले कारवाईचे कारण-
महाविद्यालय प्रशासनाने जारी केलेल्या नोटिसांमध्ये अतिशय गंभीर आरोप करण्यात आले आहेत. अनेक विद्यार्थ्यांना पाठवलेल्या पत्रात असे नमूद करण्यात आले आहे की, त्यांनी “सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मचा वापर करून महाविद्यालयाची प्रतिमा मलिन केली”. प्रशासनाच्या मते, या विद्यार्थ्यांनी डिजिटल माध्यमांवरून संस्थेबद्दल चुकीची माहिती पसरवली आणि आक्षेपार्ह तसेच “अपमानकारक भाषेचा” वापर केला. शैक्षणिक शिस्तीचा भंग आणि संस्थेची बदनामी खपवून घेतली जाणार नाही, असे संकेत या कारवाईतून प्रशासनाने दिले आहेत.
वार्षिक महोत्सवातील संघर्षाची पार्श्वभूमी-
या सर्व वादाचे मूळ ८ आणि ९ एप्रिल रोजी आयोजित करण्यात आलेल्या महाविद्यालयाच्या वार्षिक महोत्सवात दडलेले आहे. या दोन दिवसीय उत्सवा दरम्यान कॅम्पसमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गोंधळ, कथित हिंसाचार आणि गैरवर्तनाच्या घटना घडल्या होत्या. या प्रकरणाची चौकशी केल्यानंतर प्रशासनाने आता कारवाईचा बडगा उगारला आहे. महोत्सवातील अव्यवस्था आणि त्यानंतर उद्भवलेला तणाव याला कारणीभूत असलेल्या घटकांवर ही कारवाई केल्याचे समर्थन महाविद्यालयाकडून केले जात आहे.
हंसराज महाविद्यालय प्रशासन आक्रमक: विद्यार्थी प्रतिनिधींना कॅम्पस बंदी; ‘अंतरिम’ निलंबनामुळे अनिश्चितता वाढली-
नवी दिल्ली: दिल्ली विद्यापीठातील हंसराज महाविद्यालयाच्या प्रशासनाने शिस्तभंगाच्या कारवाईचा पुढील टप्पा गाठताना २५ एप्रिल रोजी एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि कठोर सूचना निर्गमित केली आहे. या नवीन आदेशानुसार, महाविद्यालयाच्या विद्यार्थी संघटनेच्या प्रमुख पदाधिकाऱ्यांचे निलंबन तात्काळ प्रभावाने लागू करण्यात आले असून, जोपर्यंत या प्रकरणाची सखोल चौकशी पूर्ण होत नाही, तोपर्यंत हे निलंबन कायम राहणार आहे.
महाविद्यालय प्रवेशावर कठोर निर्बंध-
निलंबन पत्रातील अटींनुसार, संबंधित विद्यार्थ्यांना महाविद्यालयाच्या शैक्षणिक आवारात प्रवेश करण्यास पूर्णपणे प्रतिबंध करण्यात आला आहे. प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की, केवळ अनिवार्य परीक्षा आणि अंतर्गत मूल्यमापन (Internal Assessment) यांसारख्या अत्यंत महत्त्वाच्या शैक्षणिक कामांव्यतिरिक्त या विद्यार्थ्यांना कोणत्याही कारणासाठी महाविद्यालय परिसरात उपस्थित राहता येणार नाही. या निर्णयामुळे निलंबित विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन शैक्षणिक उपक्रमांवर आणि महाविद्यालयीन सहभागावर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
निलंबनाचा कालावधी अनिश्चित-
या कारवाईचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे निलंबनाचा निश्चित कालावधी जाहीर करण्यात आलेला नाही. प्रशासनाने या आदेशाचे स्वरूप “अंतरिम” (Interim Order) असे ठेवले आहे. याचा अर्थ असा की, महाविद्यालयीन समितीकडून पुढील आदेश मिळेपर्यंत किंवा शिस्तभंगाची चौकशी पूर्ण होऊन अंतिम निर्णय येईपर्यंत हे विद्यार्थी निलंबितच राहतील.
हंसराज महाविद्यालय कारवाईचा घटनाक्रम: ३० विद्यार्थ्यांवर निलंबनाची कुऱ्हाड; गैरवर्तन आणि हिंसेचा गंभीर ठपका-
दिल्ली विद्यापीठाच्या हंसराज महाविद्यालयातील प्रशासकीय संघर्षाने आता रौद्र रूप धारण केले आहे. महाविद्यालयाने शिस्तभंगाच्या कारवाईचा धडाका लावत विद्यार्थी संघटनेच्या ४ प्रमुख पदाधिकाऱ्यांसह एकूण ३० विद्यार्थ्यांना निलंबित केले आहे. गेल्या काही दिवसांत टप्प्याटप्प्याने जारी करण्यात आलेल्या या नोटीसमुळे महाविद्यालयीन प्रशासनाचा कठोर पवित्रा समोर आला आहे.
कारवाईचा श्रीगणेशा: बदनामी आणि अपमानास्पद भाषेचा ठपका-
निलंबनाच्या या सत्राची सुरुवात २० एप्रिल रोजी झाली. एका विशिष्ट विद्यार्थ्याविरुद्ध जारी करण्यात आलेल्या पहिल्या सूचनेत प्रशासनाने अत्यंत गंभीर आरोप केले आहेत. संबंधित विद्यार्थी संस्थेची प्रतिमा मलिन करणे आणि शिक्षण देणाऱ्या गुरूंबद्दल तसेच शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांबद्दल अत्यंत “अपमानास्पद आणि खालच्या पातळीवरील भाषेचा” वापर करण्यात दोषी आढळल्याचे महाविद्यालयाने म्हटले आहे. गैरशिस्तीच्या या कृत्यामुळे महाविद्यालयाच्या शैक्षणिक वातावरणाला बाधा पोहोचल्याचे या नोटीसमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.
महोत्सवातील हिंसाचार आणि १४ विद्यार्थ्यांचे निलंबन-
यानंतर प्रशासनाने आपला मोर्चा ८ आणि ९ एप्रिल रोजी झालेल्या वार्षिक महोत्सवात गोंधळ घालणाऱ्या विद्यार्थ्यांकडे वळवला. दुसऱ्या एका नोटीसमध्ये १४ विद्यार्थ्यांच्या नावांचा स्पष्ट उल्लेख करण्यात आला आहे. या विद्यार्थ्यांवर महोत्सवाच्या दरम्यान “शारीरिक हिंसाचार करणे, कॅम्पसमधील शांतता भंग करणे आणि सुव्यवस्थेत व्यत्यय आणणे” यांसारखे संगीन आरोप ठेवण्यात आले आहेत. वार्षिक उत्सवाच्या आनंदी वातावरणाला गालबोट लावणाऱ्या या कृतींची प्रशासनाने गंभीर दखल घेतली आहे.
निलंबनाचे सत्र सुरूच: एकूण संख्या ३० वर
महाविद्यालयाने आपली कारवाई केवळ १४ विद्यार्थ्यांपुरती मर्यादित न ठेवता ती अधिक व्यापक केली. २३ एप्रिल रोजी आणखी एका नोटीसद्वारे ७ विद्यार्थ्यांना निलंबित करण्यात आले, तर त्यानंतरच्या काळात विद्यार्थी संघटनेच्या निर्वाचित ४ पदाधिकाऱ्यांवरही निलंबनाची कारवाई करण्यात आली. अशा प्रकारे, आतापर्यंत एकूण ३० विद्यार्थी महाविद्यालयाच्या मुख्य प्रवाहातून बाहेर फेकले गेले आहेत.
हंसराज महाविद्यालयातील निलंबन सत्र: विद्यार्थ्यांचा ‘आरपार’च्या लढाईचा इशारा; लोकशाही हक्कांवरून प्रशासन आणि विद्यार्थी संघटना आमनेसामने-
दिल्ली विद्यापीठातील हंसराज महाविद्यालयात सुरू असलेला संघर्ष आता अधिक तीव्र झाला आहे. प्रशासनाने ज्या ३० विद्यार्थ्यांना निलंबित केले आहे, त्यांना केवळ परीक्षा देण्यापुरती सवलत देऊन उर्वरित सर्व कामांसाठी महाविद्यालय परिसरात प्रवेश नाकारला आहे. विशेष म्हणजे, ज्या विद्यार्थ्यांना २० ते २५ एप्रिल दरम्यान या नोटिसा बजावण्यात आल्या, त्यापैकी बहुतांश विद्यार्थी हे निर्वाचित विद्यार्थी संघटनेचे सक्रिय सदस्य आहेत. या कारवाईमुळे संतप्त झालेल्या विद्यार्थ्यांनी आता प्राचार्यांविरुद्ध व्यापक आंदोलन छेडण्याचा निर्धार व्यक्त केला आहे.
प्रशासकीय पारदर्शकतेवर विद्यार्थ्यांचे प्रश्नचिन्ह-
निलंबित विद्यार्थ्यांचा मुख्य आक्षेप प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीवर आहे. विद्यार्थ्यांच्या मते, प्रशासनाने त्यांच्यावर ‘सोशल मीडियाद्वारे बदनामी’ केल्याचा ठपका ठेवला आहे, परंतु नेमकी कोणती इन्स्टाग्राम पोस्ट किंवा स्टोरी आक्षेपार्ह ठरली, याची कोणतीही स्पष्ट माहिती त्यांना देण्यात आलेली नाही. “कोणताही पुरावा सादर न करता किंवा स्पष्टीकरण न मागता केवळ संशयावरून झालेली ही कारवाई अन्यायकारक आहे,” असा युक्तिवाद विद्यार्थ्यांनी केला आहे. यामुळेच आता हे विद्यार्थी अन्यायाविरुद्ध दाद मागण्यासाठी एकवटले असून आंदोलनाच्या पवित्र्यात आहेत.
डूसू (DUSU) कडून प्रशासनाचा तीव्र निषेध-
या वादात आता दिल्ली विद्यापीठ विद्यार्थी संघटनेने (DUSU) आक्रमक भूमिका घेतली आहे. डूसूचे अध्यक्ष आर्यमन साई यांनी या कारवाईवर कडाडून टीका केली आहे. ते म्हणाले की, “हे तेच प्रतिनिधी आहेत जे रात्रंदिवस विद्यार्थ्यांच्या हक्कांसाठी लढतात आणि आंदोलने करतात. सत्य बोलणे किंवा प्रशासकीय अपयश उघड करणे हा गुन्हा आहे का? जर असे असेल, तर ही कारवाई नसून विद्यार्थी नेतृत्व जाणीवपूर्वक चिरडून टाकण्याचा प्रयत्न आहे.”
“भीतीपोटी आवाजाची गळचेपी”: निवडून आलेल्या प्रतिनिधींचे समर्थन-
आर्यमन साई यांनी पुढे बोलताना प्रशासनाच्या या भूमिकेला ‘हुकूमशाही’ची उपमा दिली. “निवडून आलेल्या लोकशाही आवाजांना दाबणे हे सुशासनाचे लक्षण नसून, प्रशासनाच्या मनात असलेल्या भीतीचे प्रतीक आहे,” असे ते म्हणाले.
हंसराज महाविद्यालयात ‘लोकशाही’ विरुद्ध ‘प्रशासन’ संघर्ष पेटला; आज सकाळी विद्यार्थ्यांचे भव्य निषेध आंदोलन-
दिल्ली विद्यापीठाच्या हंसराज महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांच्या निलंबनाचे प्रकरण आता निर्णायक वळणावर येऊन ठेपले आहे. विद्यार्थी संघटनांनी प्रशासनाच्या या निर्णयाला ‘हुकूमशाही’ची उपमा देत, आज सकाळी ११ वाजता महाविद्यालयाच्या मुख्य प्रवेशद्वाराबाहेर भव्य निषेध आंदोलन पुकारले आहे. या आंदोलनाद्वारे विद्यार्थी आपले लोकशाही हक्क आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची मागणी लावून धरणार आहेत.
प्रशासकीय मौन आणि संवादाचा अभाव-
या संपूर्ण वादाच्या पार्श्वभूमीवर, महाविद्यालयाच्या प्राचार्या प्रा. (डॉ.) रमा यांच्याशी संपर्क साधण्याचा आणि त्यांची अधिकृत बाजू जाणून घेण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मात्र, हा अहवाल प्रसिद्ध करेपर्यंत त्यांनी विचारलेल्या कोणत्याही प्रश्नांना प्रतिसाद दिला नाही किंवा या कारवाईबाबत स्पष्टीकरण देणारे कोणतेही अधिकृत पत्रक जारी केले नाही. प्रशासनाच्या या मौनामुळे विद्यार्थ्यांमधील संताप अधिकच अनावर झाला असून, संवादाऐवजी दडपशाहीचा मार्ग स्वीकारला जात असल्याची टीका होत आहे.
विद्यापीठ आवार हे संवादाचे केंद्र; दडपशाहीचे नाही
विद्यार्थी नेत्यांनी आणि लोकशाहीवादी संघटनांनी या कारवाईवर तीव्र शब्दांत ताशेरे ओढले आहेत. “विद्यापीठांचे आवार हे वैचारिक मतभेद, निकोप संवाद आणि प्रशासकीय उत्तरदायित्वासाठी असतात; ते कोणत्याही प्रकारच्या हुकूमशाही दडपशाहीसाठी नसतात,” अशी ठाम भूमिका विद्यार्थी प्रतिनिधींनी मांडली आहे.
