Mumbai Byculla Zoo : प्राण्यांवर प्रेम करणारा आपला देश नेहमीच त्यांच्या संवर्धनासाठी तत्पर असतो. प्राण्यांच्या सान्निध्यात मिळणारी शांतता अनुभवण्यासाठी लोक नॅशनल पार्क्स आणि प्राणीसंग्रहालयांना भेटी देतात. मुंबईतील भायखळा येथील प्रसिद्ध वीरमाता जिजाबाई भोसले उद्यान व प्राणीसंग्रहालयाने (राणीची बाग) आपल्या संग्रही सिंहाची जोडी असावी, यासाठी गुजरातच्या जुनागड येथील सक्करबाग प्राणीसंग्रहालयाकडे मागणी केली होती. सुदैवाने, गुजरातने मोठ्या मनाने ही मागणी मान्यही केली; मात्र त्या बदल्यात त्यांनी जी ‘रिटर्न गिफ्ट’ची यादी पाठवली आहे, ती पाहून आता मुंबईकरांना हसावे की रडावे, हेच कळेनासे झाले आहे.
महाराष्ट्रात जिराफ? हे तर अचाटच!
सक्करबाग प्राणीसंग्रहालयाने सिंहाच्या बदल्यात मुंबईकडून जिराफ, एकशिंगी गेंडा किंवा कॅपुचिन माकड यांची मागणी केली आहे. आता मुद्दा असा की, ज्या महाराष्ट्राच्या मातीत सह्याद्रीचे वाघ आणि बिबट्ये मुक्तपणे संचार करतात, तिथे हे सळसळीत मानेचे ‘जिराफ’ आले कुठून? जुनागडच्या संचालकांनी कदाचित महाराष्ट्राचा नकाशा पाहताना तो आफ्रिकेचा समजला असावा की काय, अशी शंका घेण्याइतपत हा प्रस्ताव हास्यास्पद ठरत आहे. मुंबईच्या राणीच्या बागेत गेल्या अनेक दशकांपासून जिराफ नसल्याने, त्यांना नेमके कुठून शोधून द्यावे, हा प्रश्न आता रेल्वेच्या गर्दीत जागा शोधण्यापेक्षाही कठीण झाला आहे.
पेंग्विनला ‘नो-एन्ट्री’ आणि गेंड्याचा हट्ट
मुंबईच्या प्राणीसंग्रहालयाची खरी ओळख असलेल्या ‘पेंग्विन’ना घेण्यास मात्र जुनागडने स्पष्ट नकार दिला आहे. कदाचित त्यांना मुंबईच्या पावसापेक्षा पेंग्विनची काळजी जास्त वाटली असावी! पण खरी गंमत तर ‘एकशिंगी गेंड्याच्या’ मागणीत आहे. आसामच्या काझीरंगात आरामात राहणारा गेंडा महाराष्ट्रात शोधणे म्हणजे, मुंबईच्या रस्त्यावर खड्डे नसलेली जागा शोधण्यासारखेच अशक्य आहे. महाराष्ट्रात जिराफ किंवा गेंडा हे प्राणी नैसर्गिक अधिवासात आढळत नाहीत, हे साधे भौगोलिक सत्यही गुजरातच्या या अजब पत्राने दुर्लक्षित केले आहे.
थट्टा की प्रशासकीय अज्ञान?
मुळात ज्या राज्याकडे जे प्राणी उपलब्धच नाहीत, त्यांची मागणी करणे म्हणजे ‘कोल्हापूरच्या मिसळीच्या बदल्यात नागपूरची संत्री मागण्याऐवजी लंडनचे सफरचंद मागण्यासारखे’ झाले आहे. हा प्रस्ताव वाचून प्राणीप्रेमींमध्ये आता एकच चर्चा रंगली आहे— जुनागडला सिंह द्यायचा नाहीये म्हणून त्यांनी ही अट घातली आहे, की खरंच त्यांना महाराष्ट्रात जिराफ फिरताना दिसतात?
मुंबईच्या ‘राणीच्या बागेत’ सिंहाची डरकाळी घुमणार? गुजरातच्या सक्करबाग प्राणीसंग्रहालयाकडे पाठपुरावा सुरू
मुंबईतील ऐतिहासिक भायखळा येथील वीरमाता जिजाबाई भोसले उद्यान व प्राणीसंग्रहालयाला (राणीची बाग) गेल्या चार वर्षांपासून आशियाई सिंहांच्या प्रतीक्षेने ग्रासले आहे. ही प्रतीक्षा संपवण्यासाठी आणि मुंबईकरांना या राजबिंड प्राण्याचे दर्शन घडवण्यासाठी प्रशासकीय स्तरावर हालचालींना वेग आला आहे. मुंबईच्या माजी महापौर रितू तावडे यांनी या प्रकरणी विशेष पुढाकार घेतला असून, त्यांनी गुजरातचे मुख्यमंत्री भूपेंद्र पटेल यांना अधिकृत पत्र पाठवून आशियाई सिंहांची एक जोडी मुंबईला उपलब्ध करून देण्याची विनंती केली आहे.
पेंग्विनचा प्रस्ताव नाकारला; नव्या देवाणघेवाणीची चर्चा-
प्राणीसंग्रहालयांच्या जागतिक नियमांनुसार, जेव्हा एखादे प्राणीसंग्रहालय दुसऱ्या राज्याकडून दुर्मिळ प्राणी घेते, तेव्हा त्या बदल्यात समतुल्य प्राणी किंवा पक्षी द्यावे लागतात. मुंबई महानगरपालिकेकडे सध्या २१ पेंग्विनचा ताफा असून, प्रशासनाने हे पेंग्विन आणि काही दुर्मिळ पक्षी गुजरातला देण्याचा प्रस्ताव मांडला होता. मात्र, गुजरातच्या जुनागड येथील सक्करबाग प्राणीसंग्रहालयाने पेंग्विन स्वीकारण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. पेंग्विनच्या देखभालीसाठी लागणारी विशेष व्यवस्था आणि तिथले हवामान लक्षात घेता सक्करबाग प्रशासनाने हा निर्णय घेतल्याचे समजते.
पर्यटनाला मिळणार मोठी चालना-
राणीच्या बागेत सध्या पेंग्विन आणि वाघ हे पर्यटकांचे मुख्य आकर्षण आहेत. त्यात आशियाई सिंहाची भर पडल्यास मुंबईच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवला जाईल. आशियाई सिंह हा अत्यंत दुर्मिळ आणि दिमाखदार प्राणी असल्याने, त्यांच्या आगमनामुळे मुंबईतील पर्यटनाला आणि प्राणीसंग्रहालयाच्या महसुलाला मोठी चालना मिळण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
प्रतीक्षा लांबली! आशियाई सिंहांच्या प्रतीक्षेत मुंबईची ‘राणीची बाग’; प्रशासनाचे प्रयत्न अद्याप निष्फळ
मुंबई महानगरपालिकेच्या अखत्यारीत असलेल्या वीरमाता जिजाबाई भोसले उद्यान व प्राणीसंग्रहालयाच्या (राणीची बाग) आधुनिकीकरणाचे काम वेगाने पूर्णत्वाकडे जात असले, तरी आशियाई सिंहांच्या आगमनाचा प्रश्न अद्याप अधांतरीच आहे. गेल्या चार वर्षांपासून पालिका प्रशासन राणीच्या बागेत सिंहांची डरकाळी घुमवण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करत आहे, मात्र तांत्रिक अडचणी आणि प्राण्यांच्या देवाणघेवाणीच्या अटींमुळे हे प्रयत्न वारंवार अयशस्वी ठरत असल्याचे चित्र दिसत आहे.
झेब्रा खरेदीचा प्रस्ताव ठरला अपयशी-
प्राण्यांच्या देवाणघेवाणीच्या नियमानुसार, गुजरातच्या जुनागड येथील सक्करबाग प्राणीसंग्रहालयाने सिंहाच्या जोडीच्या बदल्यात दोन जोडी ‘ग्रॅंट झेब्रा’ देण्याची मागणी केली होती. जिजामाता उद्यानात सध्या झेब्रा उपलब्ध नसल्याने, महापालिकेने बाहेरून झेब्रा विकत घेऊन ते गुजरातला देण्याचा निर्णय घेतला होता. मात्र, आंतरराष्ट्रीय स्तरावरून झेब्रा आणण्याची प्रक्रिया गुंतागुंतीची ठरली आणि त्यांच्यासाठी आवश्यक असणारा नैसर्गिक अधिवास (Habitat) उद्यानात अद्याप तयार नसल्याने हा प्रस्ताव बारगळला. परिणामी, सिंहांचा प्रवासही लांबणीवर पडला.
अत्याधुनिक पिंजरे सज्ज, पण वनराज अद्याप बेपत्ता-
राणीबागेच्या कायापालट प्रकल्पांतर्गत वाघ, बिबट्या, तरस, अस्वल आणि विविध हरणांच्या प्रजातींसाठी जागतिक दर्जाचे पिंजरे उभारण्यात आले आहेत. यामध्ये आशियाई सिंहासाठी देखील एक भव्य आणि सुरक्षित पिंजरा बांधून पूर्ण झाला आहे. वाघ आणि इतर काही प्राणी नवीन पिंजऱ्यांमध्ये स्थलांतरित झाले असले, तरी सिंहाचा पिंजरा गेल्या अनेक दिवसांपासून रिकामाच आहे. जुनागडकडून दोन जोडी सिंह मिळवण्याचे पालिकेचे स्वप्न सध्या तरी कागदावरच राहिले आहे.
