Central Railway : जागतिक स्तरावर, विशेषतः मध्य पूर्व आशियातील वाढत्या तणावामुळे इंधन आणि गॅसच्या दरात सातत्याने वाढ होत आहे. या महागाईचा चटका आता सामान्य माणसाच्या आवडीच्या खाद्यपदार्थांनाही बसू लागला आहे. मध्य रेल्वेने प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांसाठी एक चिंताजनक बातमी समोर आली असून, रेल्वे स्थानकांवर मिळणाऱ्या वडापावच्या किमतीत वाढ करण्यास प्रशासनाने अधिकृत मंजुरी दिली आहे. येत्या १ जूनपासून मध्य रेल्वेच्या विविध स्थानकांवर प्रवाशांना वडापावसाठी जास्तीचे पैसे मोजावे लागणार आहेत.
मध्य रेल्वे प्रशासनाने आपल्या ‘मायनर स्टॅटिक कॅटरिंग’ अंतर्गत येणाऱ्या स्टॉल्सवरील खाद्यपदार्थांच्या दरांमध्ये सुधारणा करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या नवीन निर्णयानुसार, आता ५० ग्रॅम वजनाच्या एका बटाटा वड्याची किंमत १५ रुपये निश्चित करण्यात आली आहे. गेल्या काही काळापासून कच्च्या मालाचे वाढलेले भाव, गॅस सिलेंडरच्या किमतीतील वाढ आणि वाहतूक खर्च यामुळे कॅटरिंग व्यावसायिक दरांमध्ये वाढ करण्याची मागणी करत होते. या मागणीचा विचार करून रेल्वेने सुधारित दरपत्रकाला हिरवा कंदील दाखवला आहे.
१ जूनपासून मध्य रेल्वेच्या सर्व स्थानकांवर नवीन ‘मेनू कार्ड’ आणि सुधारित दरपत्रक पूर्णपणे लागू केले जाणार आहे. केवळ वडापावच नव्हे, तर इतरही काही उपहारांच्या किमतीत किरकोळ बदल होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. वाढत्या महागाईमुळे आधीच त्रस्त असलेल्या सर्वसामान्य प्रवाशांना रेल्वेच्या या निर्णयामुळे आता रेल्वे प्रवासादरम्यान खाण्यापिण्यासाठी अधिक खर्च करावा लागणार आहे.
प्रशासनाच्या या निर्णयामुळे प्रवाशांमध्ये संमिश्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत. एका बाजूला खाद्यपदार्थांची गुणवत्ता आणि स्वच्छता राखण्यासाठी दरवाढ आवश्यक असल्याचे समर्थन केले जात असले, तरी दुसऱ्या बाजूला रोजच्या प्रवाशांच्या खिशावर याचा मोठा भार पडणार आहे.
मध्य रेल्वेच्या खाद्यपदार्थांच्या दरात सुधारणा; केवळ वडापावच नाही, तर ‘या’ पदार्थांसाठीही मोजावे लागणार जास्तीचे पैसे-
मध्य रेल्वेने प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांसाठी १ जूनपासून खानपान सेवा महागणार असून, प्रशासनाने केवळ वडापावच्याच किमती वाढवल्या नसून इतर अनेक लोकप्रिय स्नॅक्सच्या दरातही वाढ केली आहे. वाढत्या महागाईच्या पार्श्वभूमीवर रेल्वे स्थानकांवरील ‘मायनर स्टॅटिक कॅटरिंग’ स्टॉल्सवर मिळणाऱ्या खाद्यपदार्थांचे नवीन दरपत्रक आता समोर आले आहे. यामध्ये प्रवाशांच्या आवडीच्या अनेक पदार्थांचा समावेश असून, यामुळे प्रवाशांच्या दैनंदिन खर्चात भर पडणार आहे.
नवीन सुधारित दरपत्रकानुसार, वडापावपाठोपाठ आता व्हेज समोसा आणि व्हेज पफ यांसाठी प्रवाशांना २० रुपये मोजावे लागणार आहेत. उपवासाचा लोकप्रिय पदार्थ असलेला साबुदाणा वडा देखील आता २० रुपयांना मिळणार आहे. प्रवाशांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय असलेल्या पावभाजी आणि व्हेज पिझ्झाच्या किमतीतही लक्षणीय वाढ करण्यात आली असून, हे दोन्ही पदार्थ आता ५० रुपये या नवीन दराने विकले जातील. दक्षिण भारतीय पदार्थांच्या किमतीतही बदल झाला असून, मसाला डोसा ३५ रुपये आणि इडली-सांबार किंवा चटणीची प्लेट ३० रुपयांना उपलब्ध होईल.
विशेष म्हणजे, एकीकडे अनेक प्रमुख पदार्थांचे भाव वाढले असताना, रेल्वे प्रशासनाने काही पदार्थांच्या किमती स्थिर ठेवून प्रवाशांना अल्पसा दिलासा देण्याचा प्रयत्न केला आहे. यामध्ये मिसळ पाव (३५ रुपये), कचोरी (१५ रुपये) आणि दाबेली (२० रुपये) या पदार्थांच्या किमतीत कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही. हे पदार्थ पूर्वीच्याच दराने प्रवाशांना उपलब्ध राहतील. मध्य रेल्वेने घेतलेला हा निर्णय १ जूनपासून सर्व स्थानकांवर पूर्णपणे लागू होणार आहे. कच्च्या मालाचे वाढलेले दर आणि इंधन दरवाढीमुळे कॅटरिंग व्यावसायिकांनी केलेल्या मागणीनंतर रेल्वेने हे पाऊल उचलले आहे.
खाद्यपदार्थांच्या दरवाढीसोबतच रेल्वे प्रशासनाचे कडक निर्बंध; स्टॉलधारकांना गुणवत्ता सुधारण्याचे आणि दरफलक लावण्याचे आदेश-
मध्य रेल्वेने स्थानकांवरील खाद्यपदार्थांच्या किमतीत वाढ करण्याची मंजुरी दिल्यानंतर, प्रवाशांना दर्जेदार सेवा मिळावी यासाठी प्रशासनाने आता स्टॉलधारकांना कठोर नियमावली आखून दिली आहे. केवळ किमती वाढवून चालणार नाही, तर त्यासोबतच खाद्यपदार्थांच्या दर्जात (Quality) लक्षणीय सुधारणा करणे आता वेंडर्ससाठी अनिवार्य करण्यात आले आहे. दरवाढीचा फायदा घेताना प्रवाशांच्या आरोग्याशी तडजोड खपवून घेतली जाणार नाही, असा स्पष्ट इशारा रेल्वे प्रशासनाने या आदेशाद्वारे दिला आहे.
प्रवाशांची होणारी आर्थिक फसवणूक थांबवण्यासाठी रेल्वेने ‘दरफलक’ लावण्याबाबत विशेष सूचना दिल्या आहेत. आता प्रत्येक स्टॉलधारकाला आपल्या दुकानावर स्पष्टपणे दिसतील असे ‘द्विभाषिक’ (मराठी आणि इंग्रजी/हिंदी) रेट लिस्ट किंवा दरपत्रक लावणे बंधनकारक असेल. अनेकदा प्रवाशांकडून छापील किमतीपेक्षा जास्त पैसे उकळले जात असल्याच्या तक्रारी रेल्वेकडे प्राप्त होत होत्या. या पार्श्वभूमीवर, पारदर्शकता राखण्यासाठी आणि प्रवाशांना वस्तूचे अधिकृत दर माहिती असावेत, यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
केवळ कागदोपत्री आदेश न काढता, त्याची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी होते की नाही हे पाहण्यासाठी रेल्वेने ‘नियमित तपासणी’ (Surprise Inspection) करण्याची योजना आखली आहे. रेल्वेचे दक्षता पथक आणि खाद्य निरीक्षक वेळोवेळी स्थानकांना भेटी देऊन पदार्थांची चव, स्वच्छता आणि दर्जा यांची तपासणी करतील. जर एखादा स्टॉलधारक निकृष्ट दर्जाचे अन्न विकताना किंवा प्रवाशांकडून जादा पैसे घेताना आढळला, तर त्यांच्यावर दंडात्मक कारवाई करण्यासोबतच त्यांचा परवाना रद्द करण्यासारखी कठोर पावले उचलली जाऊ शकतात.
या नवीन नियमांमुळे रेल्वे प्रवाशांना दोन स्तरावर दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. एकीकडे जरी खिशाला थोडी कात्री बसणार असली, तरी दुसरीकडे मोजलेल्या पैशांच्या मोबदल्यात दर्जेदार आणि स्वच्छ अन्न मिळेल, याची शाश्वती मिळणार आहे.
मध्य रेल्वेचा प्रवाशांना महागाईचा झटका; ३३ खाद्यपदार्थांच्या दरात वाढ, तर काही पदार्थांना कायमचा निरोप-
रेल्वेने प्रवास करणाऱ्या लाखो प्रवाशांसाठी १ जूनपासून खानपान सेवा महागणार आहे. मध्य रेल्वे प्रशासनाने स्थानकांवरील खाद्यपदार्थांच्या दरांमध्ये मोठी सुधारणा केली असून, एकूण ३३ लोकप्रिय पदार्थांच्या किमतीत वाढ करण्यात आली आहे. जागतिक बाजारपेठेतील अस्थिरता आणि कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमतींचे कारण देत प्रशासनाने हे नवीन दरपत्रक जाहीर केले आहे. या निर्णयामुळे सर्वसामान्यांच्या खिशावर आर्थिक भार पडणार असला, तरी काही पदार्थांचे दर स्थिर ठेवून दिलासा देण्याचाही प्रयत्न करण्यात आला आहे.
असे असतील सुधारित नवीन दर-
१. १ जूनपासून लागू होणाऱ्या नवीन दरपत्रकानुसार, प्रवाशांचा आवडता बटाटा वडा आता १५ रुपयांना मिळणार आहे. वडापावसाठी महत्त्वाचा घटक असलेला ‘पाव’ ५ रुपयांना उपलब्ध होईल.
२. नाश्त्याच्या पदार्थांमध्ये पोहे २० रुपये, तर उपमा २५ रुपये दराने विकले जातील.
३. दक्षिण भारतीय पदार्थांच्या शौकिनांना आता मसाला डोसा किंवा रवा डोसा यासाठी ३५ रुपये मोजावे लागतील, तर इडली-सांबारची प्लेट ३० रुपयांना मिळेल.
४. मेदू वडा, दही वडा आणि व्हेज कटलेट यांसारख्या पदार्थांची किंमत प्रत्येकी ३५ रुपये निश्चित करण्यात आली आहे.
५. विशेष खाद्यपदार्थांच्या श्रेणीत, पावभाजी आणि व्हेज पिझ्झा आता ५० रुपये या नवीन किमतीत मिळतील.
६. सँडविचप्रेमींना साध्या सँडविचसाठी ३५ रुपये, तर चीज सँडविचसाठी ४५ रुपये द्यावे लागतील.
७. चटपटीत पदार्थांमध्ये भेळ ३० रुपये, तर व्हेज फ्रँकी ३० ते ४५ रुपयांच्या दरम्यान उपलब्ध असेल.
८. याशिवाय भजी आणि ब्रेड पकोडा यांचे दरही २५ ते ३० रुपयांपर्यंत वाढवण्यात आले आहेत. गोड पदार्थांमध्ये सर्व प्रकारचे लाडू आता २० रुपयांना एक याप्रमाणे विकले जातील.
काही पदार्थांच्या किमतीत कोणताही बदल नाही-
एकीकडे ३३ पदार्थांचे भाव वधारले असताना, रेल्वेने १६ महत्त्वाच्या पदार्थांच्या किमती मात्र स्थिर ठेवल्या आहेत.
९. यामध्ये मिसळ पाव (३५ रुपये), कचोरी (१५ रुपये), दाबेली (२० रुपये) आणि उपमा यांसारख्या पदार्थांचा समावेश आहे.
१०. तसेच फळांचे रस, गुलाबजाम, आणि सॉफ्टी यांच्या किमतीतही कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही.
११. पॉपकॉर्न आणि सोडा यांसारखी पेयेदेखील जुन्याच दराने उपलब्ध राहतील, ज्यामुळे प्रवाशांना काही प्रमाणात का होईना पण दिलासा मिळाला आहे.
काही पदार्थांची विक्री बंद करण्याचा निर्णय
या नवीन बदलांसोबतच मध्य रेल्वेने आपल्या ‘आ-ला-कार्त’ (A-la-carte) मेनूमधून काही ठराविक पदार्थांना कायमचे वगळण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामध्ये चणे, शेंगदाणे, सर्व प्रकारचे फरसाण, चिक्की आणि विविध फ्लेवर्सचे मिल्क शेक यांचा समावेश आहे. हे पदार्थ आता पीएडी (PAD – Proprietary Article Depot) अंतर्गत वर्गीकृत करण्यात आले असल्याने, ते खुल्या स्वरूपात न मिळता केवळ पाकीटबंद स्वरूपात मिळण्याची शक्यता आहे. रेल्वे प्रशासनाने स्टॉलधारकांना स्पष्ट निर्देश दिले आहेत की, दरवाढ लागू करताना अन्नाचा दर्जा आणि स्वच्छता राखणे अनिवार्य आहे. प्रत्येक स्टॉलवर सुधारित दरांचे फलक लावणे बंधनकारक असून, प्रवाशांकडून जादा दर आकारल्यास कडक कारवाई करण्याचा इशाराही देण्यात आला आहे.
