Onion Agitation : कांदा उत्पादक शेतकऱ्यांच्या विविध प्रलंबित मागण्यांसाठी आणि केंद्र सरकारने जाहीर केलेल्या अल्प दराच्या निषेधार्थ आज संपूर्ण महाराष्ट्र आंदोलनांच्या ठिणग्यांनी पेटून उठला. राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार गट) आणि शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे गट) या दोन्ही प्रमुख विरोधी पक्षांनी आक्रमक पवित्रा घेत रस्त्यावर उतरून सरकारचा निषेध नोंदवला. या आंदोलनांमुळे राज्याच्या विविध भागांतील वाहतूक विस्कळीत झाली असून, बळीराजाच्या संतापाने प्रशासनाची मोठी धावपळ उडाली आहे.
लासलगाव आणि समृद्धी महामार्गावर आंदोलनाचे रणकंदन-
कांद्याची आशिया खंडातील सर्वात मोठी बाजारपेठ असलेल्या लासलगाव येथे राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आमदार रोहित पवार यांच्या नेतृत्वाखाली भव्य आंदोलन करण्यात आले. शेतकऱ्यांच्या घामाला दाम मिळावा आणि सरकारने आपली भूमिका स्पष्ट करावी, या मागणीसाठी पवार यांनी लासलगावच्या बाजारपेठेत ठिय्या मांडला. दुसरीकडे, छत्रपती संभाजीनगर येथे विधान परिषदेचे विरोधी पक्षनेते अंबादास दानवे यांनी आपल्या समर्थकांसह समृद्धी महामार्गावर ‘रास्ता रोको’ आंदोलन केले. यावेळी महामार्गावर वाहनांच्या लांबच लांब रांगा लागल्या होत्या. “शेतकरीद्रोही सरकारचा धिक्कार असो” अशा घोषणांनी परिसर दणाणून सोडत दानवे यांनी सरकारवर जोरदार टीकास्त्र सोडले.
१२.३५ रुपयांच्या खरेदी दरावरून तीव्र नाराजी-
केंद्र सरकारने नुकताच प्रतिकिलो १२ रुपये ३५ पैसे या दराने कांदा खरेदी करण्याचा निर्णय घेतला आहे. मात्र, हा दर अत्यंत अपुरा आणि शेतकऱ्यांच्या जखमेवर मीठ चोळणारा असल्याचा आरोप महाराष्ट्र राज्य कांदा उत्पादक संघटनेने केला आहे. कांदा पिकवण्यासाठी येणारा खर्च आणि सध्याची महागाई पाहता, जाहीर करण्यात आलेली ही किंमत शेतकऱ्यांचे आर्थिक कंबरडे मोडणारी आहे, असे मत संघटनेच्या पदाधिकाऱ्यांनी व्यक्त केले. १२.३५ रुपयांचा दर हा केवळ नावापुरता असून, प्रत्यक्षात शेतकऱ्याला त्यातून काहीही नफा मिळणार नाही, याकडे संघटनेने सरकारचे लक्ष वेधले आहे.
शेतकऱ्यांच्या मागण्या आणि भविष्यातील पवित्रा-
महाराष्ट्र राज्य कांदा उत्पादक संघटनेसह सर्वच आंदोलकांनी केंद्र सरकारच्या या निर्णयावर तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. सरकारने कांद्याला किमान रास्त भाव द्यावा, निर्यात शुल्काबाबत स्पष्टता आणावी आणि हमीभावाचे ठोस धोरण राबवावे, अशा प्रमुख मागण्या या आंदोलनाद्वारे करण्यात आल्या.
“दोन लाख टन खरेदीने कांदा उत्पादकांचे अश्रू पुसले जाणार नाहीत”; रोहित पवारांचा सरकारवर घणाघाती प्रहार-
कांदा उत्पादक शेतकऱ्यांच्या प्रश्नावर राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार गट) आक्रमक झाली असून, आमदार रोहित पवार यांनी लासलगाव येथे आयोजित आंदोलनात राज्य आणि केंद्र सरकारवर कडाडून टीका केली. “शेतकऱ्यांच्या घामाची थट्टा थांबवा,” अशा शब्दांत त्यांनी आपला संताप व्यक्त केला. सध्या बाजारपेठेत शेतकऱ्यांना मिळणारा दर आणि प्रत्यक्ष उत्पादन खर्च यातील मोठी तफावत त्यांनी आकडेवारीसह मांडली.
उत्पादन खर्च आणि बाजारभावातील विषमता-
रोहित पवार यांनी भाषणादरम्यान सरकारला आरसा दाखवताना सांगितले की, सध्या शेतकऱ्यांनी अतोनात कष्टाने पिकवलेल्या कांद्याला बाजारपेठेत केवळ ३, ४ किंवा ५ रुपये किलो असा दर मिळत आहे. काही दुर्दैवी ठिकाणी तर हा दर १ रुपया प्रति किलोपर्यंत खाली घसरला आहे. दुसरीकडे, कांदा उत्पादनाचा प्रत्यक्ष खर्च पाहिला तर तो प्रति किलो २० रुपयांपेक्षा अधिक आहे. अशा परिस्थितीत शेतकरी देशोधडीला लागला असून, त्यांच्या या आर्थिक संकटाकडे सरकार जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष करत असल्याचा आरोप त्यांनी केला.
शासकीय खरेदीच्या घोषणेवर टीका-
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी साडेबारा रुपये दराने दोन लाख टन कांदा खरेदी करण्याची घोषणा केली आहे. मात्र, या घोषणेवर रोहित पवार यांनी तीव्र आक्षेप घेतला. त्यांनी आकडेवारी मांडताना स्पष्ट केले की, राज्यात रब्बी हंगामात सुमारे ७० लाख टन कांद्याचे उत्पादन होते. या प्रचंड उत्पादनाच्या तुलनेत केवळ दोन लाख टन कांद्याची खरेदी करणे म्हणजे समुद्रात एक थेंब टाकण्यासारखे आहे. एवढ्या अल्प खरेदीने ७० लाख टन कांदा पिकवणाऱ्या शेतकऱ्यांचे प्रश्न सुटणार नाहीत, तर ही केवळ डोळेपुसणी ठरेल, असे परखड मत त्यांनी व्यक्त केले.
शेतकऱ्यांचा रोष आणि पुढील पवित्रा-
शेतकऱ्यांच्या या प्रश्नावर सरकार केवळ वेळकाढूपणा करत असून, ही भूमिका बळीराजाला उद्ध्वस्त करणारी आहे, असेही पवार म्हणाले. संपूर्ण रब्बी हंगामातील उत्पादनाचा विचार करून सरकारने ठोस आणि सर्वसमावेशक खरेदी धोरण राबवावे, अशी मागणी त्यांनी केली. जोपर्यंत प्रत्येक शेतकऱ्याला त्याच्या मालाचा रास्त भाव मिळत नाही, तोपर्यंत हे आंदोलन थांबणार नाही, असा इशाराही त्यांनी यावेळी दिला.
समृद्धी महामार्गावर ‘उबाठा’चे तीव्र आंदोलन; टायर जाळून निषेध, अंबादास दानवें यांच्यासह ७० हून अधिक जणांवर गुन्हे दाखल-
कांदा उत्पादक शेतकऱ्यांच्या विविध मागण्यांसाठी आणि सरकारच्या शेतकरीविरोधी धोरणांच्या निषेधार्थ शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाच्या वतीने वैजापूर तालुक्यातील जांबरगाव इंटरचेंजजवळ समृद्धी महामार्गावर ‘चक्काजाम’ आंदोलन करण्यात आले. या आंदोलनामुळे राज्याच्या या महत्त्वाच्या महामार्गावरील वाहतूक काही काळ पूर्णतः विस्कळीत झाली होती. पोलिसांनी बंदी घातलेली असतानाही पार पडलेल्या या आंदोलनानंतर आता पोलीस प्रशासनाने कडक पावले उचलली असून, विधान परिषदेचे विरोधी पक्षनेते अंबादास दानवे यांच्यासह अनेक शिवसैनिकांवर गुन्हे दाखल केले आहेत.
महामार्गावर टायर जाळून सरकारचा निषेध-
जांबरगाव इंटरचेंज येथे जमलेल्या शिवसैनिकांनी आणि शेतकऱ्यांनी आक्रमक पवित्रा घेत महामार्गावरच ठिय्या मांडला. कार्यकर्त्यांनी राज्य आणि केंद्र सरकारविरोधात जोरदार घोषणाबाजी करत परिसर दणाणून सोडला होता. आंदोलनाची तीव्रता वाढवण्यासाठी काही ठिकाणी महामार्गावर टायर जाळून निषेध व्यक्त करण्यात आला, ज्यामुळे धुराचे लोट पसरले होते. या अनपेक्षित कृत्यामुळे महामार्गावरील वेगवान वाहतूक थांबवावी लागली आणि वाहनांच्या लांबच लांब रांगा लागल्या होत्या.
पोलिस बंदोबस्त आणि धरपकड-
वैजापूर पोलिसांनी या आंदोलनासाठी रीतसर परवानगी नाकारली होती. मात्र, तरीही मोठ्या संख्येने कार्यकर्ते महामार्गावर जमल्याने परिस्थिती तणावपूर्ण बनली होती. कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये यासाठी घटनास्थळी मोठा पोलीस बंदोबस्त तैनात करण्यात आला होता. आंदोलक आपल्या भूमिकेवर ठाम राहिल्याने आणि परिस्थिती हाताबाहेर जाण्याची चिन्हे दिसू लागल्याने पोलिसांनी बळाचा वापर करत अंबादास दानवे यांच्यासह अनेक प्रमुख पदाधिकाऱ्यांना आणि कार्यकर्त्यांना ताब्यात घेतले. काही काळानंतर महामार्गावरील जळालेले टायर हटवून वाहतूक पूर्ववत करण्यात आली.
गुन्हे दाखल आणि कायदेशीर कारवाई-
या आंदोलनानंतर वैजापूर पोलिसांनी बेकायदेशीर जमाव जमवणे आणि सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान केल्याप्रकरणी कठोर कारवाई सुरू केली आहे. पोलिसांनी आमदार अंबादास दानवे यांच्यासह ४६ नामनिर्देशित व्यक्तींवर गुन्हे दाखल केले आहेत.
