Bangladesh elections 2026 : शेख हसीना यांचे सरकार कोसळल्यानंतर बांगलादेशात निर्माण झालेल्या अस्थिर राजकीय वातावरणात आज पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकीसाठी मतदान पार पडले. लोकशाहीची पुनर्स्थापना करण्याच्या उद्देशाने पार पडलेल्या या निवडणूक प्रक्रियेकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले असून, मतदानाची वेळ संपल्यानंतर प्रशासनाकडून तातडीने मतमोजणीच्या प्रक्रियेला प्रारंभ करण्यात आला आहे.
हिंसाचार आणि स्फोटांनी हादरला परिसर-
आजची निवडणूक प्रक्रिया शांततेत पार पडेल अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात असतानाच, अनेक भागांतून हिंसक घटनांच्या बातम्या समोर आल्या. मतदान सुरू असताना विविध मतदान केंद्रांच्या परिसरात अज्ञात समाजकंटकांकडून क्रूड बॉम्बचे (हातबॉम्ब) स्फोट घडवून आणण्यात आले. या स्फोटांमुळे मतदारांमध्ये घबराट पसरली. याव्यतिरिक्त, प्रतिस्पर्धी राजकीय गटांमध्ये अनेक ठिकाणी तीव्र हाणामारी आणि हिंसक संघर्ष झाला. या संघर्षात अनेक नागरिक आणि राजकीय कार्यकर्ते गंभीर जखमी झाले असून, त्यांना उपचारासाठी स्थानिक रुग्णालयांत दाखल करण्यात आले आहे.
निवडणुकीसाठी कडेकोट बंदोबस्त-
हिंसाचाराच्या घटना घडूनही प्रशासनाने निवडणूक प्रक्रिया सुरू ठेवण्याचा प्रयत्न केला. संवेदनशील मतदान केंद्रांवर लष्कर आणि निमलष्करी दलाचा मोठा फौजफाटा तैनात करण्यात आला होता. काही ठिकाणी झालेल्या दगडफेकीमुळे मतदानावर तात्पुरता परिणाम झाला, मात्र सुरक्षा दलांनी परिस्थितीवर नियंत्रण मिळवल्यानंतर पुन्हा मतदान सुरू करण्यात आले. या संघर्षाचा मतदानाच्या टक्केवारीवर किती परिणाम झाला आहे, याचे अधिकृत आकडे अद्याप प्रलंबित आहेत.
मतमोजणी आणि निकालाची उत्सुकता-
मतदानाची प्रक्रिया पूर्ण होताच मतपेट्या सीलबंद करून मतमोजणी केंद्रांवर हलवण्यात आल्या आहेत. बांगलादेशातील या सत्तासंघर्षात आता कोणाच्या हाती सत्तेची सूत्रे जातात, याबद्दल मोठी उत्सुकता निर्माण झाली आहे. शेख हसीना यांच्या निर्गमनानंतर ही निवडणूक बांगलादेशच्या भविष्यातील वाटचालीसाठी अत्यंत निर्णायक मानली जात आहे. निवडणुकीचे प्राथमिक कल आणि निकाल रात्री उशिरापर्यंत स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे.
भविष्यातील आव्हाने हिंसाचार आणि राजकीय धुसफुस पाहता, नवीन सरकारसमोर देशातील कायदा व सुव्यवस्था पूर्ववत करण्याचे मोठे आव्हान असणार आहे. आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे या निवडणुकीच्या पारदर्शकतेवर बारीक लक्ष असून, निकालानंतर होणाऱ्या संभाव्य घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवर बांगलादेशात हाय अलर्ट जारी करण्यात आला आहे.
नोबेल विजेते मोहम्मद युनूस यांच्या नेतृत्वाखालील अंतरिम सरकारच्या देखरेखीखाली बांगलादेशातील सार्वत्रिक निवडणुकीसाठी मतदान पार पडले. या निवडणुकीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे, भारताशी अत्यंत सलोख्याचे संबंध असलेला आणि माजी पंतप्रधान शेख हसीना यांचा नेतृत्व लाभलेला ‘अवामी लीग’ हा पक्ष यावेळी निवडणूक रिंगणातून पूर्णपणे बाहेर आहे. या ऐतिहासिक बदलामुळे बांगलादेशच्या राजकीय पटलावर नव्या समीकरणांची नांदी लागली आहे.
अवामी लीगवर बंदी आणि मुख्य प्रतिस्पर्धी मोहम्मद युनूस यांच्या अंतरिम सरकारने निवडणुकीपूर्वीच शेख हसीना यांच्या ‘अवामी लीग’ पक्षावर बंदी घालण्याचा कठोर निर्णय घेतला. त्यामुळे अनेक दशकांनंतर प्रथमच हा मोठा पक्ष निवडणुकीच्या रिंगणात उतरू शकला नाही. परिणामी, आता सत्तेच्या शर्यतीत तारिक रहमान यांच्या नेतृत्वाखालील ‘बांगलादेश नॅशनलिस्ट पार्टी’ (BNP) प्रबळ दावेदार मानली जात आहे. त्यांच्यासोबतच कट्टरपंथी ‘जमात-ए-इस्लामी’ आणि शेख हसीना यांच्या विरोधात झालेल्या विद्यार्थी आंदोलनातून उदयाला आलेल्या ‘नॅशनल सिटीजन पार्टी’ या नव्या पक्षानेही आपले नशीब अजमावले आहे.
बहुमताचा आकडा आणि निकालाची प्रतीक्षा-
बांगलादेशातील संसदेत (जातीय संसद) एकूण ३०० जागांसाठी हे मतदान पार पडले. सत्ता स्थापनेसाठी कोणत्याही पक्षाला किंवा आघाडीला १५१ या जादूई आकड्याची आवश्यकता आहे. मतदानाची प्रक्रिया पार पडल्यानंतर आता सर्वत्र निकालाची उत्सुकता शिगेला पोहोचली आहे. उद्या (शुक्रवारी) या निवडणुकीचे अधिकृत निकाल जाहीर केले जाणार असून, त्याद्वारे बांगलादेशची धुरा कोणाच्या हाती जाणार, याचे चित्र स्पष्ट होईल.
जागतिक महासत्तांचे लक्ष-
बांगलादेशच्या या सत्तांतराकडे आणि निवडणूक प्रक्रियेकडे जगातील प्रमुख देशांचे बारीक लक्ष लागून आहे. भारतासाठी बांगलादेश हा शेजारील महत्त्वाचा मित्र देश असल्याने, तिथे कोणाचे सरकार येते हे धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. दुसरीकडे, अमेरिका, चीन आणि पाकिस्तान यांसारखे देशही या बदलत्या राजकीय परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहेत. दक्षिण आशियातील भू-राजकीय स्थैर्याच्या दृष्टीने या निवडणुकीचे निकाल अत्यंत दूरगामी ठरणार आहेत.
लोकशाही पुनरुज्जीवनाचे आव्हान-
हिंसाचार आणि राजकीय संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर पार पडलेली ही निवडणूक बांगलादेशातील लोकशाहीच्या पुनर्स्थापनेसाठी अत्यंत कळीची मानली जात आहे. अवामी लीगच्या अनुपस्थितीत होणाऱ्या या मतदानाला जनतेने किती प्रतिसाद दिला आणि नवीन सरकार देशातील अराजकता रोखण्यात किती यशस्वी ठरते, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल.
बांगलादेशात मतपत्रिकेद्वारे ऐतिहासिक मतदान; ‘जुलै चार्टर’साठी जनमत आणि बॉम्बस्फोटांच्या सावटाखाली निवडणूक संपन्न
राजकीय उलथापालथीनंतर बांगलादेशाच्या भवितव्याचा फैसला करण्यासाठी आज ऐतिहासिक मतदान प्रक्रिया पार पडली. बांगलादेश निवडणूक आयोगाने दिलेल्या माहितीनुसार, गुरुवारी सकाळी ७.३० वाजता मतदानाला प्रारंभ झाला आणि सायंकाळी ४.३० वाजेपर्यंत मतदारांनी आपला हक्क बजावला. विशेष म्हणजे, मागील निवडणुकांच्या तुलनेत प्रशासनाने यावेळी मतदानाची वेळ एक तासाने वाढवली होती. ही वाढीव वेळ मतदारांना दोन महत्त्वाच्या विषयांवर मतदान करणे सुलभ व्हावे, या उद्देशाने देण्यात आली होती.
द्विस्तरीय मतदान आणि ‘जुलै चार्टर’चे महत्त्व-
यावेळच्या निवडणुकीचे स्वरूप केवळ लोकप्रतिनिधी निवडण्यापुरते मर्यादित नव्हते. मतदारांना त्यांच्या संसदीय क्षेत्रातील उमेदवारासोबतच एका अत्यंत महत्त्वाच्या घटनात्मक जन-सनदेसाठी (जुलै चार्टर) मतदान करायचे होते. जुलै महिन्यात झालेल्या आंदोलनानंतर देशाच्या घटनात्मक रचनेत बदल सुचवणारी ही सनद लोकमान्य आहे की नाही, हे जाणून घेण्यासाठी हे ‘रेफरेंडम’ (जनमत चाचणी) घेण्यात आले. संपूर्ण निवडणूक प्रक्रिया ही आधुनिक ईव्हीएमऐवजी पारंपारिक मतपत्रिकेद्वारे (Ballo Paper) पार पडली, ज्यामुळे मतदानाच्या प्रक्रियेत अधिक वेळ लागण्याची शक्यता आधीच वर्तवण्यात आली होती.
गोपालगंजमध्ये बॉम्बस्फोटाचा थरार-
निवडणूक प्रक्रिया शांततेत पार पाडण्याचे प्रशासनाचे दावे फोल ठरले असून, अनेक ठिकाणी हिंसाचाराच्या घटनांनी या लोकशाही उत्सवाला गालबोट लागले आहे. सकाळी ९.३० च्या सुमारास गोपालगंज येथील एका मतदान केंद्रावर अज्ञात हल्लेखोरांनी कच्चा बॉम्ब (क्रूड बॉम्ब) फेकला. या भीषण स्फोटात तीन नागरिक गंभीर जखमी झाले. घटनेनंतर परिसरात एकच खळबळ उडाली असून, जखमींना तातडीने जवळच्या स्थानिक रुग्णालयात प्राथमिक उपचारासाठी दाखल करण्यात आले आहे. या स्फोटामुळे काही काळ त्या केंद्रावरील मतदान प्रक्रिया विस्कळीत झाली होती.
पक्षीय कार्यकर्त्यांमध्ये राडा आणि तणाव-
गोपालगंजसह देशाच्या इतर भागांतूनही हिंसक संघर्षाच्या बातम्या समोर येत आहेत. अनेक मतदान केंद्रांच्या बाहेर विविध राजकीय पक्षांच्या कार्यकर्त्यांमध्ये वर्चस्व गाजवण्यावरून जोरदार हाणामारी झाली. कार्यकर्त्यांनी एकमेकांवर दगडफेक केली असून, काही ठिकाणी वाहनांची तोडफोड केल्याचेही वृत्त आहे. मतदारांना प्रभावित करणे आणि प्रतिस्पर्धी गटाला रोखणे यावरून हे राडे झाल्याचे समजते.
सुरक्षा व्यवस्था आणि पुढील पावले-
हिंसाचाराच्या या वाढत्या घटनांच्या पार्श्वभूमीवर, निवडणूक आयोगाने संवेदनशील भागांत अतिरिक्त सुरक्षा दले तैनात करण्याचे आदेश दिले आहेत. पोलिसांनी अनेक समाजकंटकांना ताब्यात घेतले असून, परिस्थितीवर नियंत्रण मिळवण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. हिंसाचाराच्या छायेत का होईना, मतदानाची वेळ संपल्यानंतर आता संपूर्ण बांगलादेशाचे लक्ष मतपेट्यांमध्ये बंद झालेल्या निकालांकडे लागले आहे.
तीन दशकांनंतर हसीना-खालिदा यांच्याविना निवडणूक; तारिक रहमान सत्तेचे प्रबळ दावेदार
बांगलादेशातील सत्तासंघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर पार पडलेल्या या सार्वत्रिक निवडणुकीने देशाच्या राजकीय इतिहासात एका नव्या अध्यायाला सुरुवात केली आहे. विविध सर्वेक्षणांनुसार, तारिक रहमान यांच्या नेतृत्वाखालील ‘बांगलादेश नॅशनलिस्ट पार्टी’ (बीएनपी) या निवडणुकीत आघाडी घेण्याची दाट शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. मात्र, ‘जमात-ए-इस्लामी’ आणि विद्यार्थ्यांच्या चळवळीतून आकाराला आलेली ‘नॅशनल सिटिझन पार्टी’ (एनसीपी) यांच्या युतीमुळे या निवडणुकीत मोठी चुरस निर्माण झाली असून निकाल अनपेक्षित लागण्याची शक्यताही नाकारता येत नाही.
प्रमुख महिला नेत्यांच्या युगाचा अंत-
बांगलादेशच्या राजकारणात गेल्या तीन दशकांपासून ज्या दोन महिला नेत्यांचा वरचष्मा राहिला, त्या शेख हसीना आणि खालिदा झिया यांची नावे यावेळच्या मतपत्रिकेवर नाहीत. ही गेल्या तीस वर्षांतील पहिलीच निवडणूक आहे जी या दोन प्रभावशाली व्यक्तिमत्त्वांच्या प्रत्यक्ष सहभागाशिवाय पार पडत आहे. माजी पंतप्रधान शेख हसीना सध्या भारतात आश्रयाला आहेत, तर त्यांच्या कट्टर प्रतिस्पर्धी आणि बीएनपीच्या सर्वेसर्वा खालिदा झिया यांचे गेल्या डिसेंबरमध्ये निधन झाले आहे. या दोन ध्रुवांच्या अनुपस्थितीमुळे बांगलादेशातील ‘बेगम’ युगाची सांगता झाल्याचे मानले जात आहे.
तारिक रहमान यांचे पुनरागमन आणि नेतृत्वाची कसोटी-
खालिदा झिया यांच्या निधनानंतर त्यांचे पुत्र तारिक रहमान यांनी प्रथमच बांगलादेश नॅशनलिस्ट पार्टीच्या (बीएनपी) नेतृत्वाची धुरा साभाळली आहे. सुमारे १७ वर्षांचा प्रदीर्घ काळ लंडनमध्ये निर्वासित म्हणून व्यतीत केल्यानंतर तारिक रहमान मायदेशी परतले आहेत. त्यांच्या पुनरागमनामुळे बीएनपीच्या कार्यकर्त्यांमध्ये नवा उत्साह संचारला असून, त्यांना पंतप्रधानपदाचे सर्वात प्रबळ दावेदार मानले जात आहे. आईचा राजकीय वारसा आणि पक्षाची विखुरलेली ताकद एकत्र बांधण्याचे मोठे आव्हान त्यांच्यासमोर आहे.
नॅशनल सिटिझन पार्टीचे (एनसीपी) आव्हान-
या निवडणुकीत सर्वात मोठा ‘एक्स फॅक्टर’ ठरली आहे ती म्हणजे ‘नॅशनल सिटिझन पार्टी’. जुलै महिन्यात झालेल्या ऐतिहासिक विद्यार्थी आंदोलनातून या पक्षाचा जन्म झाला आहे. प्रस्थापित राजकीय पक्षांना कंटाळलेला तरुण वर्ग आणि मध्यमवर्गीय मतदार या पक्षाकडे आकर्षित होताना दिसत आहेत. जमात-ए-इस्लामीसोबत केलेल्या युतीमुळे त्यांची ताकद वाढली असून, ते बीएनपीच्या विजयाचा मार्ग खडतर करू शकतात.
उद्या स्पष्ट होणार जनमत बांगलादेशातील ३०० जागांसाठी झालेल्या या मतदानानंतर आता सर्वांच्या नजरा उद्या जाहीर होणाऱ्या निकालांकडे लागल्या आहेत. मतपत्रिकेद्वारे झालेले हे मतदान कोणाच्या नशिबाचे दरवाजे उघडणार आणि तारिक रहमान यांच्या रूपाने देशाला नवा पंतप्रधान मिळणार का, याचे चित्र काही तासांतच स्पष्ट होईल. दक्षिण आशियातील भू-राजकीय स्थैर्यासाठी या निकालाला अनन्यसाधारण महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
