Mexico Drug Cartel Leader Killed : मेक्सिकोच्या संरक्षण दलाने रविवारी राबवलेल्या एका धाडसी मोहिमेत आंतरराष्ट्रीय अमली पदार्थ तस्करीतील सर्वात मोठ्या ‘जलिस्को न्यू जनरेशन कार्टेल’चा (CJNG) म्होरक्या नेमेसियो रुबन ओसेगुएरा सर्व्हेंटेस, जो ‘एल मेंचो’ या टोपणनावाने कुख्यात होता, याला ठार करण्यात आले आहे. जागतिक गुन्हेगारी जगतातील सर्वाधिक ‘वॉन्टेड’ गुन्हेगारांपैकी एक असलेल्या एल मेंचोचा अंत हा मेक्सिकन सरकारसाठी अमली पदार्थ विरोधी मोहिमेतील एक ऐतिहासिक विजय मानला जात आहे.
मेक्सिकोच्या संरक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, जलिस्को प्रांतात गुप्तचर यंत्रणांकडून मिळालेल्या खात्रीशीर माहितीच्या आधारे सैन्याने ही विशेष मोहीम आखली होती. या कारवाईदरम्यान सुरक्षा रक्षक आणि कार्टेलच्या गुंडांमध्ये भीषण चकमक उडाली. या घनघोर संघर्षात एल मेंचो गंभीररीत्या जखमी झाला. त्याची ढासळती प्रकृती आणि सुरक्षेची व्याप्ती लक्षात घेता, त्याला तातडीने उपचार देण्यासाठी हवाई रुग्णवाहिकेच्या (Air-lift) सहाय्याने मेक्सिको सिटीकडे नेण्यात येत होते. मात्र, प्रवासादरम्यान जखमांच्या तीव्रतेमुळे त्याचा मृत्यू झाला.
‘एल मेंचो’ हा केवळ मेक्सिकोसाठीच नव्हे, तर अमेरिकेसह अनेक देशांच्या सुरक्षा यंत्रणांसाठी डोकेदुखी ठरला होता. त्याच्यावर कोट्यवधी डॉलर्सचे बक्षीस जाहीर करण्यात आले होते. ‘जलिस्को न्यू जनरेशन कार्टेल’ या त्याच्या संघटनेने जगभरात अमली पदार्थांचे जाळे पसरवले असून, हिंसाचार आणि शस्त्रास्त्रांच्या तस्करीमध्येही या संघटनेचा मोठा हात होता. त्याच्या मृत्यूमुळे या शक्तिशाली गुन्हेगारी साम्राज्याला मोठा तडा बसला आहे.
‘एल मेंचो’च्या मृत्यूनंतर मेक्सिकोमध्ये हिंसाचाराचा भडका; जागतिक अमली पदार्थ माफियाच्या अंताने गुन्हेगारी जगतात खळबळ-
‘जलिस्को न्यू जनरेशन कार्टेल’ (CJNG) या कुख्यात संघटनेचा म्होरक्या नेमेसियो रुबन ओसेगुएरा सर्व्हेंटेस उर्फ एल मेंचो याच्या निधनाची वार्ता समजताच मेक्सिकोमधील अनेक राज्यांमध्ये हिंसक पडसाद उमटले आहेत. सैन्याच्या कारवाईत एल मेंचोचा अंत झाल्याने संतप्त झालेल्या त्याच्या समर्थकांनी जलिस्कोसह देशाच्या विविध भागांत उच्छाद मांडला आहे. ग्वाडलाहारा आणि प्यूर्टो वालार्टा यांसारख्या प्रमुख शहरांमधून आगीचे लोट आणि प्रचंड गोंधळाचे व्हिडिओ समाजमाध्यमांवर प्रसारित झाले असून, या दृश्यांनी तेथील भयावह परिस्थितीची प्रचिती दिली आहे.
या हिंसक निदर्शनांदरम्यान गुंडांनी सार्वजनिक मालमत्तेचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान केले आहे. अनेक ठिकाणी वाहनांची जाळपोळ करण्यात आली असून, आंदोलकांनी मोक्याच्या महामार्गांवर अडथळे निर्माण करून वाहतूक पूर्णपणे रोखून धरली आहे. मेक्सिकन सुरक्षा दलांनी या भागांत अतिरिक्त कुमक तैनात केली असली, तरी कार्टेलच्या समर्थकांकडून होणारा प्रतिकार तीव्र असल्याचे दिसून येत आहे. या गोंधळामुळे सामान्य जनजीवन विस्कळीत झाले असून, संपूर्ण जलिस्को प्रांत लष्करी छावणीचे स्वरूप धारण करत आहे.
‘एल मेंचो’च्या नेतृत्वाखालील ही संघटना मेक्सिकोमधील दुसऱ्या सर्वात मोठ्या आणि कुख्यात ‘सिनालोआ कार्टेल’इतकीच शक्तिशाली मानली जाते. या संघटनेचा विस्तार केवळ मेक्सिकोपुरता मर्यादित नसून, अमेरिकेच्या सर्व ५० राज्यांमध्ये या कार्टेलने आपले अमली पदार्थांचे जाळे पसरवले आहे. जागतिक स्तरावर या संघटनेने निर्माण केलेली दहशत आणि संघटित गुन्हेगारीतील त्यांचे वर्चस्व यामुळे एल मेंचो हा आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा यंत्रणांच्या रडारवर होता.
अमेरिकन सरकारने एल मेंचोला जगातील सर्वात धोकादायक गुन्हेगारांपैकी एक घोषित केले होते. त्याच्या अटकेसाठी किंवा त्याच्याबद्दलची अचूक माहिती देणाऱ्या व्यक्तीसाठी अमेरिकेने १३६ कोटी रुपयांचे (सुमारे १० दशलक्ष डॉलर्स) प्रचंड बक्षीस जाहीर केले होते. एका दशकाहून अधिक काळ कायद्याच्या हातावर तुरी देणाऱ्या या माफियाचा अंत झाला असला, तरी त्याच्या समर्थकांनी पुकारलेल्या या हिंसक बंडाने मेक्सिकन सरकारसमोर आता कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्याचे मोठे आव्हान उभे केले आहे.
दहशतवादाचे जाळे आणि १३६ कोटींचे बक्षीस: ‘एल मेंचो’च्या ‘CJNG’ संघटनेचा रक्तरंजित इतिहास
अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने (US State Department) या कुख्यात गुन्हेगाराच्या मुसक्या आवळण्यासाठी तब्बल १५ दशलक्ष डॉलर्स म्हणजेच भारतीय चलनात सुमारे १३६ कोटी रुपयांचे अवाढव्य बक्षीस जाहीर केले होते. एका गुन्हेगारासाठी इतकी मोठी रक्कम घोषित होणे, हेच त्याच्या दहशतीची आणि गुन्हेगारी व्याप्तीची प्रचिती देते.
‘जलिस्को न्यू जनरेशन कार्टेल’ (CJNG) या संघटनेची मुळे २००९ मध्ये रोवली गेली. स्थापनेनंतर अत्यंत अल्प कालावधीत या संघटनेने मेक्सिकोमधील इतर जुन्या कार्टेल्सना मागे टाकत आपले वर्चस्व निर्माण केले. हिंसेचा अतिरेक आणि अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांचा वापर ही या संघटनेची ओळख बनली. त्यांच्या वाढत्या प्रभावामुळे आणि अमेरिकेतील अंमली पदार्थांच्या वाढत्या तस्करीमुळे, ट्रम्प प्रशासनाने या संघटनेविरोधात अत्यंत कठोर पाऊल उचलले होते. फेब्रुवारी २०२० मध्ये अमेरिकेने या कार्टेलला अधिकृतपणे ‘परदेशी दहशतवादी संघटना’ म्हणून घोषित केले, ज्यामुळे त्यांच्या आर्थिक नाड्या आवळणे जागतिक स्तरावर सुलभ झाले.
मेक्सिकन कार्टेल्स आणि अमेरिकेपुढील ‘फेंटेनाइल’ संकटाचे भयावह वास्तव-
उत्तर अमेरिका खंडात मेक्सिको हा देश सध्या जगातील सर्वात मोठ्या आणि शक्तिशाली अमली पदार्थ तस्करी जाळ्याचा (Drug Trafficking Network) मुख्य बालेकिल्ला बनला आहे. मेक्सिकोमधून कोकेन, हेरोइन आणि मेथॅम्फेटामाइन यांसारख्या पारंपारिक अंमली पदार्थांसोबतच ‘फेंटेनाइल’ (Fentanyl) सारख्या अत्यंत प्राणघातक रासायनिक पदार्थांची तस्करी अमेरिकेत मोठ्या प्रमाणावर केली जाते. अमेरिकन सुरक्षा यंत्रणांच्या (DEA) अहवालानुसार, अमेरिकेतील अमली पदार्थांचा बहुतांश पुरवठा हा थेट मेक्सिकन कार्टेल्सद्वारे नियंत्रित केला जातो, ज्यामुळे ही समस्या आता केवळ गुन्हेगारी न राहता आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा संकट बनली आहे.
अमेरिका ही सध्या जगातील अमली पदार्थांची सर्वात मोठी बाजारपेठ मानली जाते. या मागणीचा फायदा घेत मेक्सिकन गुन्हेगारी संघटनांनी सीमेवर तस्करीचे एक क्लिष्ट आणि अत्याधुनिक जाळे निर्माण केले आहे. दरवर्षी अमेरिकेतील लाखो नागरिक या व्यसनाधीनतेच्या विळख्यात अडकत आहेत. विशेषतः फेंटेनाइल या कृत्रिम अंमली पदार्थामुळे होणाऱ्या मृत्यूंचे प्रमाण चिंताजनक रित्या वाढले आहे. हे अमली पदार्थ इतके प्रभावी आणि घातक आहेत की, त्याच्या अत्यल्प मात्रेमुळेही हजारो तरुणांना आपले प्राण गमवावे लागत आहेत. यामुळे अमेरिकन प्रशासनावर या तस्करीच्या मुळावर घाव घालण्यासाठी जनतेचा आणि विरोधी पक्षांचा मोठा दबाव आहे.
मेक्सिकन कार्टेल्स हे केवळ अंमली पदार्थांची विक्री करत नाहीत, तर त्यांच्याकडे स्वतःची समांतर सैन्य व्यवस्था आणि अत्याधुनिक शस्त्रे आहेत. या ताकदीच्या जोरावर ते मेक्सिकोच्या अंतर्गत राजकारणात आणि प्रशासनात हस्तक्षेप करतात. दुसरीकडे, अमेरिकन सरकार या कार्टेल्सच्या हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवून असते. मेक्सिकोमधील ड्रग माफियांच्या प्रमुखांविरुद्ध होणाऱ्या लष्करी कारवायांच्या मागे अमेरिकेचे गुप्तचर साहाय्य महत्त्वपूर्ण असते, कारण अमेरिकेला आपल्या देशातील ‘ओपिओइड’ संकटावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी मेक्सिकोमधील या गुन्हेगारी तळांचा नायनाट करणे अनिवार्य झाले आहे.
या तस्करीमुळे केवळ सार्वजनिक आरोग्याचाच प्रश्न निर्माण झाला नाही, तर अमेरिका आणि मेक्सिको यांच्यातील राजनैतिक संबंधांमध्येही वारंवार तणाव निर्माण होतो. सीमा सुरक्षा अधिक कडक करणे आणि तस्करीचे मार्ग रोखणे हे अमेरिकेपुढील सर्वात मोठे आव्हान ठरत आहे. जोपर्यंत मेक्सिकोमधील या शक्तिशाली कार्टेल्सच्या आर्थिक नाड्या आवळल्या जात नाहीत, तोपर्यंत अमली पदार्थांच्या या महाभयंकर प्रवाहाला रोखणे कठीण असल्याचे मत देखील व्यक्त केले जात आहे.
मेक्सिकोतील ‘शॅडो गव्हर्नमेंट’: जेव्हा कायदेशीर सरकारला गुन्हेगारी टोळ्यांचेच आव्हान मिळते
मेक्सिकोमधील अमली पदार्थ तस्कर टोळ्यांची (Drug Cartels) ताकद आज इतकी वाढली आहे की, देशातील अनेक प्रांतांमध्ये या टोळ्यांनी स्थानिक पोलीस दल आणि प्रत्यक्ष सरकारलाच उघड आव्हान देण्यास सुरुवात केली आहे. या सशस्त्र टोळ्यांकडे केवळ आधुनिक शस्त्रास्त्रेच नाहीत, तर त्यांच्याकडे असलेली प्रचंड आर्थिक संपत्ती प्रशासनातील भ्रष्टाचाराला खतपाणी घालण्यासाठी पुरेशी ठरते. धमक्या, निर्घृण हिंसाचार आणि दहशतीचा वापर करून या टोळ्यांनी स्थानिक प्रशासनाचे हात पाय बांधून ठेवले आहेत, ज्यामुळे कायद्याचे राज्य राखणे सरकारला कठीण झाले आहे.
अनेक राज्यांमध्ये या कार्टेल्सनी स्वतःची एक समांतर शासनव्यवस्था म्हणजेच ‘शॅडो गव्हर्नमेंट’ (छाया सरकार) निर्माण केली आहे. ज्या भागांवर या टोळ्यांचे नियंत्रण आहे, तिथे सरकारी आदेशांऐवजी या माफियांच्या कायद्याचे पालन होते. ही गुन्हेगारी साम्राज्ये अनेकदा स्थानिक लोकांना आर्थिक मदत करून किंवा धाक दाखवून त्यांचे समर्थन मिळवतात. परिणामी, जेव्हा सुरक्षा दले या गुन्हेगारांविरुद्ध कारवाई करण्याचा प्रयत्न करतात, तेव्हा त्यांना केवळ सशस्त्र टोळ्यांच्याच नव्हे, तर विस्कळीत झालेल्या स्थानिक व्यवस्थेच्या विरोधालाही सामोरे जावे लागते.
मेक्सिकोच्या दुर्गम आणि सीमावर्ती भागात तर परिस्थिती अधिकच गंभीर आहे. तिथे पोलीस चौक्यांवर होणारे हल्ले आणि सरकारी अधिकाऱ्यांच्या हत्यांच्या घटनांमुळे एक प्रकारे अराजकता निर्माण झाली आहे. या कार्टेल्सनी आपली गुप्तचर यंत्रणा इतकी सक्षम केली आहे की, लष्करी हालचालींची माहिती त्यांना प्रशासकीय स्तरावरूनच आधी मिळते. भ्रष्टाचाराची पाळेमुळे खोलवर रुजल्याने सरकारला या ‘छाया सरकारांचा’ नायनाट करण्यासाठी मोठ्या संघर्षाची तयारी करावी लागत आहे.
‘मेक्सिकोवर ड्रग माफियांची सत्ता’: डोनाल्ड ट्रम्प यांचा गंभीर आरोप आणि कार्टेल्स मुळासकट उपटून टाकण्याचा इशारा
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी मेक्सिकन अमली पदार्थ तस्करी टोळ्यांविरुद्ध (Drug Cartels) अत्यंत आक्रमक पवित्रा घेतला असून, या टोळ्यांचा नायनाट करण्यासाठी त्यांचे प्रशासन लवकरच जमिनीवर मोठी लष्करी किंवा विशेष कारवाई सुरू करेल, अशी थेट धमकी दिली आहे. व्हेनेझुएलातील गुन्हेगारी साखळीवर यशस्वी कारवाई केल्यानंतर, ट्रम्प यांनी आता आपले पूर्ण लक्ष मेक्सिकोच्या सीमावर्ती भागातील या कुख्यात टोळ्यांवर केंद्रित केले आहे. त्यांच्या मते, या संघटना केवळ गुन्हेगारी गट नसून, ते अमेरिकेच्या राष्ट्रीय सुरक्षेपुढील सर्वात मोठे संकट आहेत.
एका वृत्तवाहिनीला दिलेल्या एका विशेष मुलाखतीत डोनाल्ड ट्रम्प यांनी मेक्सिकोच्या सद्यस्थितीवर कडक शब्दांत ताशेरे ओढले. ते म्हणाले की, “आज मेक्सिकोमध्ये लोकशाही सरकारऐवजी अंमली पदार्थ माफियांचे राज्य (Cartel State) सुरू असल्याचे चित्र आहे. हे कार्टेल्स इतके शक्तिशाली झाले आहेत की त्यांनी तिथल्या प्रशासनाला ओलीस ठेवले आहे.” ट्रम्प यांनी एका धक्कादायक आकडेवारीचा दाखला देत सांगितले की, मेक्सिकोमधून होणाऱ्या या विषारी पदार्थांच्या तस्करीमुळे अमेरिकेत दरवर्षी सुमारे २.५ लाख ते ३ लाख निष्पाप नागरिकांचा मृत्यू होतो. हा नरसंहार थांबवण्यासाठी आता केवळ प्रतिबंधात्मक उपाय पुरेसे नसून, थेट कारवाईची आवश्यकता आहे.
ट्रम्प यांनी आपल्या प्रशासनाच्या यशाचा दावा करताना स्पष्ट केले की, समुद्राच्या मार्गाने होणारी अंमली पदार्थांची तस्करी रोखण्यात त्यांना ९७ टक्क्यांपर्यंत यश आले आहे. जलमार्गावरील या निर्बंधांनंतर आता तस्करांनी जमिनीवरील मार्गांचा वापर वाढवला आहे. म्हणूनच, आता अमेरिकन यंत्रणा आपली संपूर्ण शक्ती जमिनीवरील या तस्करांचे जाळे उद्ध्वस्त करण्यासाठी वापरणार आहेत. जरी त्यांनी या मोहिमेच्या नेमक्या रणनीतीबद्दल किंवा गोपनीय योजनांबद्दल अधिक भाष्य करणे टाळले असले, तरी त्यांच्या या इशाऱ्यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खळबळ उडाली आहे.
या संभाव्य कारवाईमुळे अमेरिका आणि मेक्सिको यांच्यातील राजनैतिक संबंधांमध्ये तणाव निर्माण होण्याची शक्यता असली, तरी ट्रम्प यांनी आपल्या भूमिकेवर ठाम राहण्याचे संकेत दिले आहेत. अमेरिकन जनतेचे प्राण वाचवण्यासाठी आणि सीमावर्ती भागातील वाढती दहशत संपवण्यासाठी ‘ड्रग कार्टेल्स’ विरुद्धचा हा लढा आता निर्णायक टप्प्यावर पोहोचला आहे.
मेक्सिकोचे सार्वभौमत्व विरुद्ध ड्रग कार्टेल्सचे लष्करी सामर्थ्य: राष्ट्राध्यक्ष क्लाउडिया शीनबॉम यांचे अमेरिकेला सडेतोड उत्तर-
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या आक्रमक विधानांनंतर मेक्सिकोच्या राष्ट्राध्यक्ष क्लाउडिया शीनबॉम यांनी अत्यंत कठोर शब्दांत प्रत्युत्तर दिले आहे. व्हेनेझुएलाचे नेते मादुरो यांच्या संदर्भातील घडामोडींचा दाखला देत त्या म्हणाल्या की, “अमेरिका हा जगातील कोणत्याही भूभागाचा किंवा प्रदेशाचा स्वामी नाही.” मेक्सिकोच्या अंतर्गत बाबींमध्ये अमेरिकेचा हस्तक्षेप खपवून घेतला जाणार नाही, असे संकेत देतानाच त्यांनी देशाच्या सार्वभौमत्वाचा पुनरुच्चार केला आहे. मात्र, या राजकीय वादाच्या पार्श्वभूमीवर मेक्सिकन ड्रग कार्टेल्सनी कमावलेले लष्करी सामर्थ्य जगासाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे.
‘द गार्डियन’ने प्रसिद्ध केलेल्या एका धक्कादायक अहवालानुसार, मेक्सिकोमधील सर्वात मोठ्या सिनालोआ कार्टेलकडे स्वतःची ६०० हून अधिक विमाने आणि हेलिकॉप्टर आहेत. ही संख्या मेक्सिकोमधील सर्वात मोठी अधिकृत विमान कंपनी ‘एयरो मेक्सिको’च्या ताफ्यापेक्षा तब्बल पाचपट जास्त आहे. यावरून या गुन्हेगारी संघटनांची आर्थिक आणि तांत्रिक सुबत्ता किती अवाढव्य आहे, याची प्रचिती येते. केवळ हवाई दलच नव्हे, तर हे कार्टेल्स आता आधुनिक ड्रोन तंत्रज्ञान आणि चिलखती वाहनांच्या (Armored Vehicles) निर्मितीवर मोठ्या प्रमाणावर लक्ष केंद्रित करत आहेत.
विशेषतः ‘जलिस्को न्यू जनरेशन कार्टेल’ (CJNG) सारख्या संघटनांकडे स्वतःचे ‘खाजगी सैन्य’ असून ते मशीन गन्स, रणगाडे आणि उच्च दर्जाच्या ‘बॉडी आर्मर’ने सुसज्ज आहेत. एका अंदाजानुसार, २०२२-२०२३ या कालावधीत या कार्टेल सदस्यांची संख्या १,६०,००० ते १,८५,००० इतकी होती. धक्कादायक बाब म्हणजे, कर्मचाऱ्यांच्या या संख्येमुळे हे कार्टेल्स मेक्सिकोमधील ‘पाचवे सर्वात मोठे नियोक्ता’ (Employer) ठरले आहेत. तरुणांना मोठ्या पगाराचे आमिष दाखवून हे माफिया आपल्या खाजगी सैन्यात भरती करून घेतात, ज्यामुळे स्थानिक रोजगारावरही त्यांचे अप्रत्यक्ष नियंत्रण निर्माण झाले आहे.
मेक्सिकोच्या गृह मंत्रालयाच्या २०२२ च्या अहवालानुसार, या गुन्हेगारी गटांकडे AK-47 आणि M-80 सारख्या अत्याधुनिक असॉल्ट रायफल्सचा अफाट साठा आहे. मेक्सिकन सुरक्षा यंत्रणा दरवर्षी या कार्टेल्सकडून सरासरी २० हजारांहून अधिक असॉल्ट रायफल्स जप्त करतात, तरीही त्यांच्याकडील शस्त्रास्त्रांचा पुरवठा खंडित होत नाही. एका बाजूला राष्ट्राध्यक्ष शीनबॉम यांनी अमेरिकेला दिलेल्या राजकीय इशाऱ्यामुळे राजनैतिक तणाव वाढला असताना, दुसरीकडे या ‘समांतर लष्कराने’ निर्माण केलेले संकट मेक्सिकोच्या लोकशाहीसमोर एक मोठे प्रश्नचिन्ह उभे करत आहे.
जागतिक गुन्हेगारीत मेक्सिकन कार्टेल्सचे वर्चस्व: वार्षिक १ लाख कोटींची कमाई आणि अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांचे आव्हान
संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) वर्ल्ड ड्रग रिपोर्ट २०२५ नुसार, मेक्सिकोमधील अमली पदार्थ तस्कर टोळ्या (Drug Cartels) आता जगातील सर्वाधिक नफा कमावणारे गुन्हेगारी गट बनले आहेत. या अहवालातील आकडेवारीनुसार, हे कार्टेल्स कोकेन, हेरोईन, मेथ आणि प्रामुख्याने फेंटेनिलच्या आंतरराष्ट्रीय तस्करीतून दरवर्षी तब्बल १२.१ अब्ज डॉलर्स (सुमारे १ लाख कोटी रुपये) पेक्षा अधिक उत्पन्न मिळवत आहेत. आर्थिक कमाईच्या या शर्यतीत मेक्सिकन कार्टेल्सनी आता कोलंबियाच्या कुख्यात गुन्हेगारी गटांनाही मागे टाकले असून, जागतिक अमली पदार्थ व्यापारावर आपली घट्ट पकड निर्माण केली आहे.
या प्रचंड आर्थिक ताकदीच्या जोरावर या टोळ्यांनी स्वतःला अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांनी सुसज्ज केले आहे. मेक्सिकन सरकारकडून सातत्याने मोहिमा राबवून कार्टेल्सकडून जप्त केलेली शस्त्रे नष्ट केली जातात; ही शस्त्रे पुन्हा वापरासाठी उपलब्ध होऊ नयेत, असा सरकारचा प्रयत्न असतो. मात्र, असे असूनही या टोळ्यांकडे शस्त्रास्त्रांचा ओघ कमी झालेला नाही. धक्कादायक बाब म्हणजे, हे कार्टेल्स अमेरिकेतील माफियांना अमली पदार्थांचा पुरवठा करतात आणि त्याच्या मोबदल्यात अमेरिकेतून अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांची आयात करतात. हा ‘अमली पदार्थांच्या बदल्यात शस्त्रे’ असा घातक व्यवहार आंतरराष्ट्रीय सीमांवर राजरोसपणे सुरू आहे.
गेल्या पाच वर्षांतील घडामोडी पाहता, या कार्टेल्सच्या ताकदीत मोठी भर पडली आहे. आता त्यांच्याकडे केवळ असॉल्ट रायफल्सच नाहीत, तर रॉकेट लाँचर्ससारखी विनाशकारी शस्त्रेही उपलब्ध झाली आहेत. या रॉकेट लाँचर्सचा वापर करून हे गुन्हेगार सरकारी टेहळणी विमानांना आणि लष्करी हेलिकॉप्टर्सना लक्ष्य करत आहेत. यामुळे मेक्सिकन सुरक्षा दलांच्या हवाई गस्तीवर मर्यादा आल्या असून, कारवाई करणे अधिक जोखमीचे झाले आहे. ही प्रगत शस्त्रास्त्रे आणि ड्रोन तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर यामुळे या टोळ्या आता एका समांतर सैन्याप्रमाणे कार्य करत आहेत.
मेक्सिकन कार्टेल्सचा हा विस्तार केवळ आर्थिक नसून तो भौगोलिक आणि लष्करी स्वरूपाचाही आहे. फेंटेनिलसारख्या कृत्रिम अंमली पदार्थांच्या निर्मितीतून मिळणारा अवाढव्य नफा या टोळ्यांच्या सत्तेला खतपाणी घालत आहे. एका बाजूला जागतिक स्तरावर या तस्करीचा सामना करण्यासाठी प्रयत्न सुरू असताना, दुसरीकडे या टोळ्यांनी निर्माण केलेले हे १ लाख कोटींचे गुन्हेगारी साम्राज्य जगाच्या शांततेसाठी आणि अर्थव्यवस्थेसाठी एक महाभयंकर संकट ठरत आहे.
कोण आहे मेक्सिकोतील हा ड्रग्ज माफिया-
मेक्सिकोतील सर्वाधिक शोधल्या जाणाऱ्या गुन्हेगारांपैकी एक म्हणून ओळखला जाणारा नेमेसियो रुबेन ओसेगुएरा सर्व्हेंटेस उर्फ ‘एल मेंचो’ हा कुख्यात अमली पदार्थ तस्कर संघटनेचा प्रमुख आहे. तो Jalisco New Generation Cartel (CJNG) या शक्तिशाली गुन्हेगारी संघटनेचा संस्थापक आणि प्रमुख मानला जातो. १७ जुलै १९६६ रोजी मेक्सिकोतील Aguililla येथे जन्मलेल्या ओसेगुएरा सर्व्हेंटेसने अत्यंत साध्या पार्श्वभूमीतून गुन्हेगारी विश्वात प्रवेश केला. तरुणपणी तो बेकायदेशीर मार्गाने अमेरिकेत गेला होता; मात्र तेथे अमली पदार्थ विक्रीसंदर्भात अटक झाल्यानंतर त्याला शिक्षा भोगावी लागली आणि नंतर त्याची मेक्सिकोमध्ये हकालपट्टी करण्यात आली असल्याचे देखील बोलले जात आहे.
२००९ च्या सुमारास त्याने जालिस्को राज्यात स्वतंत्र संघटना उभारून CJNGची पायाभरणी केली. काही वर्षांतच या संघटनेने मेक्सिकोतील इतर प्रभावशाली कार्टेल्सना आव्हान देत देशातील सर्वात आक्रमक आणि संघटित गुन्हेगारी गटांपैकी एक म्हणून आपली ओळख निर्माण केली. कोकेन, मेथॅम्फेटामिन, हेरॉइन आणि फेंटानिल यांसारख्या अमली पदार्थांची मोठ्या प्रमाणावर तस्करी करून अमेरिकेसह इतर देशांत पुरवठा केल्याचे त्याच्यावर आरोप होते.
अमेरिकेच्या कोलंबिया जिल्हा न्यायालयात (U.S. District Court for the District of Columbia) त्याच्याविरुद्ध अनेक गंभीर गुन्हे दाखल करण्यात आले आहेत. विशेषतः २०२२ मध्ये, त्याच्यावर अमली पदार्थांची आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तस्करी करणे, घातक शस्त्रास्त्रांच्या कायद्याचे (Firearms Violations) उल्लंघन करणे आणि एक संघटित गुन्हेगारी साखळी सातत्याने कार्यरत ठेवणे, अशा स्वरूपाचे अत्यंत गंभीर आरोप निश्चित करण्यात आले होते.
अमेरिकन गुप्तचर यंत्रणांच्या मते, एल मेंचो हा केवळ एक तस्कर नसून तो एका अशा हिंसक साम्राज्याचा अधिपती होता, ज्याने अमेरिकेच्या सीमावर्ती भागातील शांतता धोक्यात आणली होती. त्याच्या संघटनेने फेंटेनिल आणि इतर घातक अमली पदार्थांचा पुरवठा करून अमेरिकेतील तरुणाईला विळख्यात ओढले होते. या कारणास्तव, अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने (U.S. Department of State) त्याला जेरबंद करण्यासाठी कंबर कसली होती.
२०२४ मध्ये, अमेरिकेच्या ‘नार्कोटिक्स रिवॉर्ड्स प्रोग्राम’ अंतर्गत एल मेंचोच्या संदर्भात एक मोठी घोषणा करण्यात आली. त्याच्या अटकेसाठी किंवा त्याला कायदेशीररित्या दोषी ठरवण्यासाठी उपयुक्त ठरेल अशी ठोस माहिती देणाऱ्या व्यक्तीला १५ दशलक्ष डॉलर्स (भारतीय चलनात सुमारे १३६ कोटी रुपये) पर्यंतचे इनाम देण्याचे जाहीर करण्यात आले होते. एखाद्या गुन्हेगारासाठी अमेरिकन सरकारने देऊ केलेली ही आतापर्यंतची सर्वोच्च रकमेपैकी एक मानली जाते.
एल मेंचो विरुद्धचे हे आरोपपत्र केवळ कागदोपत्री पुरावा नसून, तो या जागतिक माफियाने निर्माण केलेल्या दहशतीचा एक दस्तऐवज आहे. सतत गुन्हेगारी उपक्रम चालवणे (Continuing Criminal Enterprise) हा आरोप त्याच्यावरील सर्वात गंभीर आरोपांपैकी एक होता, ज्यानुसार त्याला जन्मठेपेची शिक्षा होऊ शकत होती. या कायदेशीर दबावामुळेच मेक्सिकन आणि अमेरिकन सुरक्षा यंत्रणा संयुक्तपणे त्याच्या मागावर होत्या, ज्याचा शेवट नुकत्याच झालेल्या लष्करी कारवाईत झाला.
हे देखील वाचा – Ajit Pawar Plane Crash: ‘अजित पवारांच्या विमान अपघाताची 13 मुद्यांवर चौकशी सुरू’, मुख्यमंत्र्यांनी दिली तपासाची सविस्तर माहिती
