Rajasthan Dust Storm : राजस्थानच्या वाळवंटी आणि सीमावर्ती भागाला आज निसर्गाच्या एका अत्यंत रौद्र आणि अक्राळविक्राळ रूपाचा सामना करावा लागला. राज्यातील श्रीगंगानगर, बिकानेर, चुरू, हनुमानगड आणि सीकर या पाच प्रमुख जिल्ह्यांमध्ये आज अचानक आलेल्या वाळूच्या महाकाय वादळाने प्रचंड हाहाकार माजवला. हवामान विभागाने दिलेल्या प्राथमिक माहितीनुसार, या चक्रीवादळ सदृश नैसर्गिक आपत्तीचा विस्तार इतका मोठा होता की, त्याने पाहता पाहता सुमारे २०० चौरस किलोमीटरचा विस्तीर्ण परिसर आपल्या कचाट्यात घेतला. ज्यामुळे 30 मिनिटांसाठी संपूर्ण परिसर काळाकुट्ट अंधारात बुडाला. वाळू आणि धुळीच्या या अवाढव्य थराने संपूर्ण परिसराला वेढून घेतल्यामुळे या पाचही जिल्ह्यांतील जनजीवन पूर्णपणे कोलमडून पडले आहे.
या वादळाची तीव्रता आणि दाहकता अत्यंत भीषण होती. वाळू हवेत उडवून नेणाऱ्या या वादळी वाऱ्याचा वेग ताशी ६० ते ८० किलोमीटर इतका प्रचंड नोंदवला गेला. वाऱ्याचा हा वेग इतका वेवान होता की, रस्त्यांच्या कडेला असलेले कच्चे फलक, झाडांच्या फांद्या आणि कमकुवत बांधकामे या वादळात टिकू शकली नाहीत. संपूर्ण आकाशात केवळ वाळू आणि धुळीचे साम्राज्य निर्माण झाल्यामुळे निसर्गाने एक वेगळेच भयानक रूप धारण केले होते. या अनपेक्षित संकटामुळे स्थानिक नागरिकांमध्ये भीतीचे आणि चिंतेचे वातावरण पसरले.
या वादळाचा सर्वात मोठा आणि दृश्य परिणाम प्रकाशावर झाला. दुपारची वेळ असूनही आकाशात धूलिकणांची दाट भिंत उभी राहिल्यामुळे सूर्य पूर्णपणे झाकला गेला आणि अनेक भागांमध्ये भरदिवसा मिट्ट अंधार पसरल्यासारखी अभूतपूर्व परिस्थिती निर्माण झाली. दृश्यमानता अचानक शून्यावर आल्यामुळे महामार्गांवर धावणाऱ्या वाहनांची गती पूर्णपणे थबकली.
राजस्थानमध्ये वाळूच्या महावादळाचे उगमस्थान ठरले हनुमानगड अन् श्रीगंगानगर; महामार्गांवर भरदुपारी रात्रीचा भास, दृश्यमानता पूर्णपणे खुंटली-
राजस्थानच्या वाळवंटी प्रदेशात निसर्गाच्या ज्या भयानक तांडवाने सर्वांनाच अचंबित केले, त्या विनाशकारी वाळूच्या वादळाची अधिकृत सुरुवात हनुमानगड आणि श्रीगंगानगर या सीमावर्ती भागांतून झाली. या परिसरातून उगम पावलेल्या या वादळाने अल्पावधीतच अत्यंत उग्र रूप धारण केले आणि ते प्रचंड वेगाने पुढे सरकले. हनुमानगड आणि श्रीगंगानगरच्या शिवारातून निघालेली वाळूची ही महाकाय भिंत पाहता पाहता बिकानेर, चुरू, सीकर आणि त्याच्या आसपासच्या संपूर्ण विस्तीर्ण भूप्रदेशात पसरली. निसर्गाच्या या आकस्मिक प्रकोपाने संपूर्ण उत्तर-पश्चिम राजस्थानला आपल्या कचाट्यात घेतले.
या वादळादरम्यान हवेचा वेग कमालीचा वाढल्याने जमिनीवरील धूलिकण आणि वाळूचे प्रचंड लोट आकाशाच्या दिशेने उसळले. वाळूचे हे ढग इतके दाट आणि अभेद्य होते की, त्यामुळे सूर्यप्रकाश जमिनीपर्यंत पोहोचूच शकला नाही. परिणामी, संपूर्ण परिसरातील नैसर्गिक दृश्यमानता (Visibility) कमालीच्या निचांकी पातळीवर आली. काही फूट अंतरावरील वस्तू किंवा व्यक्तीही डोळ्यांना दिसेनाशी झाल्यामुळे नागरिकांमध्ये प्रचंड घबराट निर्माण झाली. घराबाहेर पडलेल्या लोकांना श्वास घेणेही कठीण झाले होते, ज्यामुळे संपूर्ण परिसरातील दैनंदिन व्यवहार तात्काळ ठप्प करावे लागले.
या वादळाचा सर्वात भयानक आणि थरारक अनुभव श्रीगंगानगर आणि हनुमानगड या दोन जिल्ह्यांना जोडणाऱ्या राज्य महामार्गावर (State Highway) पाहायला मिळाला. भरदुपारी वादळाचे हे सावट महामार्गावर पसरल्यामुळे अचानक मिट्ट अंधार झाला आणि प्रवाशांना दिवसाच रात्रीचा भास होऊ लागला. महामार्गावर वेगाने धावणारी वाहने या अंधारामुळे आणि धुळीच्या साम्राज्यामुळे जागच्या जागी खिळली.
राजस्थानमध्ये निसर्गाचे अक्राळविक्राळ रूप; चुरूमध्ये वाळूची महाकाय भिंत, तर अनेक जिल्ह्यांत वादळी वाऱ्यासह गारपीट, जनजीवन विस्कळीत-
राजस्थानच्या वाळवंटी प्रदेशात निसर्गाच्या प्रकोपाने आज एक अत्यंत भयानक आणि विस्मयकारक परिस्थिती निर्माण केली. विशेषतः चुरू जिल्ह्यामध्ये हे वाळूचे वादळ इतके अक्राळविक्राळ होते की, जणू काही निसर्गाने वाळूची एक अजस्र आणि महाकाय भिंतच आकाशात उभी केली आहे की काय, असा थरारक भास होत होता. वादळाच्या या रौद्ररूपामुळे आणि प्रचंड वेगाने वाहणाऱ्या वाऱ्यामुळे संपूर्ण परिसरात हाहाकार माजला. या चक्रीवादळाचा तडाखा इतका तीव्र होता की, अनेक वर्षांची जुनी आणि मोठी झाडे मुळासकट उन्मळून पडली. तसेच, अनेक ठिकाणी विजेचे खांब कोलमडून पडल्याने संपूर्ण परिसरातील वीजपुरवठा खंडित झाला असून दळणवळण यंत्रणा पूर्णपणे विस्कळीत झाली आहे.
स्थानिक सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आज दुपारी सुमारे १२:३० वाजताच्या सुमारास सुरतगढ आणि त्याच्या आसपासच्या गावांमध्ये या वादळाचा प्रभाव कमालीचा वाढला. हवामानात अचानक झालेल्या या अनपेक्षित बदलामुळे नागरिकांमध्ये एकच घबराट निर्माण झाली. या वादळाने केवळ एकाच जिल्ह्यापुरते मर्यादित न राहता शेजारील बिकानेर, श्रीगंगानगर, करणपूर, गजसिंगपूर आणि बिजवाल यांसारख्या विस्तीर्ण परिसरालाही आपल्या कचाट्यात घेतले. या सर्व भागांमध्ये ताशी ६० ते ८० किलोमीटर वेगाने वाहणाऱ्या वादळी वाऱ्यासोबत आकाशात धुळीचे आणि वाळूचे प्रचंड लोट उसळत होते, ज्यामुळे संपूर्ण परिसरात भरदुपारी अंधाराचे साम्राज्य पसरले.
वाळूच्या या महाभयानक वादळानंतर निसर्गाने तात्काळ आपले दुसरे रूप दाखवले. धुळीचे लोट हवेत तरंगत असतानाच अचानक आकाशात काळेभोर ढग दाटून आले आणि अनेक भागांमध्ये मुसळधार पावसाच्या सरी कोसळू लागल्या. काही ठिकाणी या वादळी पावसासोबत मोठ्या प्रमाणावर गारपीटही (Hailstorm) झाली. वाळूचे वादळ, मुसळधार पाऊस आणि गारपीट अशा या निसर्गाच्या तिहेरी संकटामुळे संपूर्ण उत्तर-पश्चिम राजस्थानमधील दैनंदिन व्यवहार ठप्प झाले आहेत.
