Mumbai CNG : आधीच पेट्रोल आणि डिझेलच्या गगनाला भिडलेल्या किमतींमुळे होरपळून निघालेल्या मुंबईकरांना आता महागाईचा आणखी एक तीव्र झटका बसला आहे. मुंबई आणि लगतच्या महानगर क्षेत्रात पर्यावरणपूरक इंधन मानल्या जाणाऱ्या सीएनजी (CNG) आणि घरगुती पाईप गॅस म्हणजेच पीएनजीच्या (PNG) दरांमध्ये पुन्हा एकदा लक्षणीय वाढ करण्यात आली आहे. नवीन दरवाढीनुसार, सीएनजीच्या किमतीत थेट २ रुपयांची वाढ करण्यात आली असून, आता सीएनजीचा दर प्रति किलो ८६ रुपयांच्या उच्चांकी पातळीवर पोहोचला आहे. तर दुसरीकडे, स्वयंपाकघरातील बजेटवर थेट परिणाम करणाऱ्या पीएनजीच्या दरातही प्रति युनिट ५० पैशांची वाढ करण्यात आली आहे. या दरवाढीनंतर पीएनजीचे दर आता प्रति युनिट ५२ रुपयांवर पोहोचले असून, गृहिणींचे आर्थिक नियोजन यामुळे पूर्णपणे कोलमडणार आहे.
या सातत्याने होणाऱ्या दरवाढीचा सर्वाधिक आणि थेट फटका मुंबईची जीवनवाहिनी समजल्या जाणाऱ्या रिक्षा, टॅक्सी आणि इतर व्यावसायिक वाहनचालकांना बसणार आहे. गेल्या काही काळापासून पेट्रोल-डिझेलला पर्याय म्हणून अनेक वाहनचालकांनी सीएनजीचा अवलंब केला होता; मात्र आता सीएनजीचे दरही आवाक्याबाहेर जाऊ लागल्याने त्यांच्या दैनंदिन उत्पन्नावर आणि उपजीविकेवर गदा आली आहे. खासगी वाहनधारकांनाही आता प्रवासासाठी खिसा अधिक रिकामा करावा लागणार असून, त्यांच्या मासिक बजेटचे गणित पार बिघडून गेले आहे.
इंधनाचे हे वाढलेले दर केवळ वाहनचालकांपुरते मर्यादित न राहता, त्याचे दूरगामी परिणाम सर्वसामान्य नागरिकांच्या जगण्यावर होणार आहेत. सीएनजी महागल्यामुळे मालवाहतूक आणि प्रवासी वाहतुकीचा खर्च वाढणार हे निश्चित आहे. वाहतूक खर्च वाढल्याने बाजारातील भाजीपाला, दूध आणि इतर जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतींमध्येही दरवाढ होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
महागाईचा तीव्र तडाखा: मुंबई आणि परिसरात आजपासूनच सीएनजी आणि पीएनजी महाग; ३१ लाखांहून अधिक कुटुंबांना आर्थिक फटका-
सर्वसामान्य नागरिकांच्या खिशाला कात्री लावणारी एक अत्यंत चिंताजनक बातमी समोर आली आहे. आधीच विविध स्तरांवर महागाईचा सामना करणाऱ्या मुंबईकरांना आता इंधन दरवाढीचा आणखी एक मोठा धक्का बसला आहे. संपूर्ण मुंबई आणि महानगर प्रदेशात (एमएमआर) आजपासून, म्हणजेच ३० मे (शनिवार) पासून कॉम्प्रेस्ड नॅचरल गॅस (सीएनजी) आणि पाईपद्वारे पुरवल्या जाणाऱ्या स्वयंपाकाच्या गॅसच्या (पीएनजी) दरात मोठी वाढ करण्यात आली आहे. महानगर गॅस लिमिटेडने (एमजीएल) अधिकृत घोषणा करत किरकोळ दरांमध्ये हि वाढ लागू केली आहे. यामुळे आजपासून नागरिकांना सीएनजीसाठी प्रति किलो २ रुपये अधिक मोजावे लागणार आहेत, तर घरगुती वापराच्या पीएनजी गॅसमध्ये प्रति युनिट ५० पैशांची वाढ करण्यात आली आहे.
या नवीन दरवाढीमुळे मुंबई, ठाणे, नवी मुंबई आणि लगतच्या उपनगरीय परिसरांमध्ये सीएनजीचे दर आता प्रति किलो ८४ रुपयांवरून थेट ८६ रुपयांवर पोहोचले आहेत. या अचानक झालेल्या दरवाढीचा थेट आणि सर्वाधिक परिणाम दैनंदिन प्रवास करणाऱ्या सर्वसामान्य नागरिकांवर तसेच सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेवर होणार आहे. मुंबई आणि परिसरातील वाहतुकीचा कणा असलेल्या ऑटोरिक्षा, काळ्या-पिवळ्या टॅक्सी, विविध ॲप आधारित टॅक्सी आणि बेस्टसह अन्य सार्वजनिक बसेस मोठ्या प्रमाणावर सीएनजी इंधनावरच धावतात. त्यामुळे इंधन महागल्याने आगामी काळात रिक्षा आणि टॅक्सीच्या भाड्यातही वाढ होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही, ज्याचा अंतिम भार सर्वसामान्य प्रवाशांच्या खिशावरच पडणार आहे.
दुसरीकडे, घराघरांतील स्वयंपाकघरांचे बजेटही या निर्णयामुळे कोलमडणार आहे. पाईपद्वारे मिळणाऱ्या घरगुती गॅसच्या (पीएनजी) दरात ५० पैशांची वाढ झाल्यामुळे आता हा दर प्रति युनिट ५२ रुपयांवर स्थिर झाला आहे. महानगर गॅस लिमिटेडच्या या दरवाढीचा थेट फटका मुंबई महानगर प्रदेशातील (MMR) तब्बल ३१ लाखांहून अधिक कुटुंबांना बसणार आहे.
सीएनजी दरवाढीचे वाहतूक क्षेत्रावर पडसाद; ऑटोरिक्षा आणि टॅक्सी संघटनांकडून भाडेवाढीची मागणी, ‘एमजीएल’कडून दरवाढीचे समर्थन-
महानगर गॅस लिमिटेडने (MGL) सीएनजीच्या दरात केलेल्या ताज्या वाढीमुळे मुंबई आणि महानगर प्रदेशातील ऑटोरिक्षा व टॅक्सी वाहतूक क्षेत्रात तीव्र पडसाद उमटू लागले आहेत. इंधनाचे दर सातत्याने वाढत असल्याने आता ऑटोरिक्षा आणि टॅक्सीच्या मूळ भाड्यात वाढ करावी, अशी आग्रही मागणी विविध संघटनांकडून केली जात आहे. मुंबई रिक्षा युनियनचे ज्येष्ठ नेते थम्पी कुरियन यांनी या परिस्थितीवर भाष्य करताना स्पष्ट केले की, गॅसच्या दरांमध्ये झालेली वाढ पाहता आता भाडेवाढीच्या प्रचलित सूत्राची (Formula) पुनर्गणना करणे भाग पडले आहे. वाढत्या इंधन दरांचा विचार करणाऱ्या अधिकृत सूत्रानुसार, सध्याच्या घडीला मूळ भाड्यात प्रति किलोमीटर अंदाजे १.१२ रुपयांची वाढ करणे आवश्यक आहे, जे प्रत्यक्ष व्यवहारात किमान एक रुपयाच्या भाडेवाढीच्या बरोबरीचे ठरते. रिक्षा संघटना यासंदर्भातील सविस्तर प्रस्ताव अंतिम मंजुरीसाठी मुंबई महानगर प्रादेशिक परिवहन प्राधिकरणाकडे (MMRTA) पाठवणार आहेत, कारण ऑटो आणि टॅक्सीच्या भाडेवाढीबाबत अंतिम निर्णय घेण्याचे सर्व अधिकार याच प्राधिकरणाकडे आहेत.
दुसरीकडे, गेल्या संपूर्ण वर्षभरात सीएनजीच्या किमतींमध्ये झालेल्या सातत्यपूर्ण वाढीमुळे टॅक्सी संघटना अधिक आक्रमक झाल्या आहेत. टॅक्सी चालकांचा दैनंदिन खर्च आणि घटणारे उत्पन्न लक्षात घेता, टॅक्सीच्या मूळ भाड्यात किमान २ ते ३ रुपयांची वाढ करण्यात यावी, अशी मागणी टॅक्सी संघटनांनी लावून धरली आहे. जर परिवहन प्राधिकरणाने या मागण्या मान्य केल्या, तर आधीच इंधन दरवाढीने त्रस्त झालेल्या सर्वसामान्य मुंबईकर प्रवाशांना प्रवासासाठी अधिक पैसे मोजावे लागणार असून, त्यांच्यावर महागाईचा दुहेरी भार पडणार आहे.
दरम्यान, महानगर गॅस लिमिटेडच्या (MGL) एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, चालू महिन्यात सीएनजीच्या दरात झालेली ही दुसरी मोठी दरवाढ आहे. यापूर्वी १३ मे रोजी सीएनजीच्या किमतीत २ रुपयांची वाढ करण्यात आली होती, तर त्याआधी एप्रिल महिन्यातही दरांमध्ये १ रुपयाची वाढ झाली होती. एकाच महिन्यात दोनदा दरवाढ का करावी लागली, याचे स्पष्टीकरण देताना अधिकाऱ्याने सांगितले की, जागतिक पातळीवरील ऊर्जा पुरवठा साखळीवर विपरीत परिणाम करणाऱ्या भू-राजकीय घडामोडी, आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) वाढत्या किमती, महागड्या गॅस स्रोतांवर वाढलेले अवलंबित्व आणि अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपयाचे झालेले अवमूल्यन, या सर्व कारणांमुळे गॅस खरेदीचा एकूण खर्च लक्षणीयरीत्या वाढला आहे. याच अपरिहार्यतेमुळे मुंबई महानगर प्रदेशात (MMR) सीएनजीच्या दरात २ रुपये आणि पीएनजीच्या दरात ५० पैशांची वाढ करण्याचा निर्णय प्रशासनाला घ्यावा लागला.
तथापि, या दरवाढीचे समर्थन करताना एमजीएलच्या अधिकाऱ्याने एक सकारात्मक बाजूही मांडली आहे. किमतींमध्ये वाढ झाली असली, तरीही पारंपरिक इंधनांच्या तुलनेत सीएनजी हा आजही ग्राहकांसाठी आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर आणि मोठी बचत करून देणारा पर्याय आहे. मुंबईतील पेट्रोल आणि डिझेलच्या सध्याच्या किमतींशी तुलना केल्यास, सुधारित दरांनंतरही सीएनजीचा वापर पेट्रोलच्या तुलनेत अंदाजे ४५% आणि डिझेलच्या तुलनेत १२% आर्थिक बचत देतो, असा दावा कंपनी प्रशासनाकडून करण्यात आला आहे.
मुंबई महानगर क्षेत्रात सीएनजी वाहनांच्या संख्येत लक्षणीय वृद्धी; एकूण संख्या १२ लाखांच्या पार, सार्वजनिक व खाजगी वाहतुकीत पर्यावरणपूरक इंधनाचा दबदबा-
वाढते प्रदूषण आणि पारंपरिक इंधनांचे गगनाला भिडलेले दर या पार्श्वभूमीवर, मुंबई आणि लगतच्या महानगर क्षेत्रात (MMR) कॉम्प्रेस्ड नॅचरल गॅस म्हणजेच ‘सीएनजी’ (CNG) इंधनाचा वापर करणाऱ्या वाहनांच्या संख्येत विक्रमी वाढ झाली आहे. गेल्या अवघ्या एक वर्षाच्या कालावधीत मुंबई परिसरात सीएनजीवर चालणाऱ्या वाहनांच्या संख्येत तब्बल दोन लाखांची भर पडली आहे. ही वाढ वार्षिक स्तरावर साधारणपणे २० टक्क्यांच्या घरात असून, यामुळे मुंबई महानगर क्षेत्रातील एकूण सीएनजी वाहनांचा आकडा आता १२ लाखांहून अधिक झाला आहे. प्रादेशिक परिवहन कार्यालयाकडून (RTO) प्राप्त झालेली वाहनांच्या नोंदणीची ही आकडेवारी स्पष्ट करते की, मुंबईची सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था आणि शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचणारी प्रवासी सेवा (Last Mile Connectivity) आता पूर्णपणे सीएनजी इंधनावर अवलंबून आहे.
मुंबई महानगर प्रदेशातील या १२ लाखांहून अधिक सीएनजी वाहनांच्या ताफ्याचे वर्गीकरण केल्यास या इंधनाची व्याप्ती सहज लक्षात येते. यामध्ये मुंबईकरांची हक्काची वाहने असलेल्या अंदाजे ४.७ लाख ऑटोरिक्षा आणि १.६ लाखांपेक्षा जास्त काळ्या-पिवळ्या व इतर व्यावसायिक टॅक्सींचा समावेश आहे. केवळ व्यावसायिकच नव्हे, तर मध्यमवर्गीय कुटुंबांनीही आर्थिक बचतीसाठी सीएनजीला पसंती दिली असून मुंबई, ठाणे, नवी मुंबई, मीरा-भयंदर आणि रायगड परिसरातील ५ लाखांहून अधिक खाजगी कारचालक सध्या या इंधनाचा वापर करत आहेत.
सर्वसामान्यांची वाहतूक व्यवस्था गतिमान ठेवण्यासोबतच, मुंबई आणि परिसरातील प्रमुख सार्वजनिक परिवहन उपक्रमांना इंधन पुरवण्यात महानगर गॅस लिमिटेड (MGL) अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. यामध्ये मुंबईची ‘बेस्ट’ (BEST), ठाण्याची ‘टीएमटी’ (TMT), नवी मुंबईची ‘एनएमएमटी’ (NMMT) आणि राज्याची ‘एमएसआरटीसी’ (MSRTC – एसटी महामंडळ) या सरकारी व निमसरकारी संस्थांच्या एकूण १,९६९ बसेसना सीएनजीचा अविरत पुरवठा केला जात आहे. याव्यतिरिक्त, विद्यार्थ्यांची ने-आण करणाऱ्या आणि कर्मचाऱ्यांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या ५१,३११ खाजगी बसेस व व्यावसायिक टेम्पोदेखील याच इंधनावर धावत आहेत.
