Kedarnath-Badrinath Mobile Phones Banned : सनातन धर्मातील अत्यंत पवित्र मानली जाणारी ‘चारधाम यात्रा’ यावर्षी रविवार, १९ एप्रिलपासून श्रद्धेच्या वातावरणात सुरू होत आहे. अक्षय्य तृतीयेच्या मुहूर्तावर या यात्रेचा शुभारंभ होत असून, उत्तराखंडातील हिमालयामध्ये स्थित असलेल्या गंगोत्री आणि यमुनोत्री धामचे कवाडे सर्वप्रथम भाविकांसाठी उघडली जातील. या पवित्र तीर्थस्थळांच्या दर्शनानंतर भाविक बद्रीनाथ आणि केदारनाथ या भगवान विष्णू आणि महादेवाच्या चरणी नतमस्तक होण्यासाठी मार्गस्थ होतील.
प्रवेशाचा क्रम आणि धार्मिक परंपरा-
परंपरेनुसार, चारधाम यात्रेची सुरुवात गंगोत्री आणि यमुनोत्री येथून होते. या दोन्ही धामचे दरवाजे उघडल्यानंतरच बद्रीनाथ आणि केदारनाथ मंदिरांचे कवाडे भाविकांच्या दर्शनासाठी विधीवत खुले करण्याची परंपरा आहे. बद्रीनाथ आणि केदारनाथ ही दोन्ही मंदिरे दुर्गम भागात असून, येथील वातावरणातील बदल लक्षात घेऊन प्रशासनाने पर्यटकांच्या आणि भाविकांच्या सुरक्षेसाठी चोख व्यवस्था केली आहे. यात्रेच्या पहिल्याच दिवसापासून भाविकांची मोठी गर्दी होण्याची शक्यता वर्तवली जात असल्याने, मंदिर समिती आणि राज्य सरकारने जय्यत तयारी केली आहे.
भाविकांच्या शिस्तीसाठी प्रशासनाचे पाऊल; बद्रीनाथ-केदारनाथ परिसरात ‘रील्स’ आणि चित्रिकरणावर कठोर बंदी-
चारधाम यात्रेसाठी येणाऱ्या भाविकांची वाढती संख्या आणि मंदिर परिसरातील गर्दीचे सुयोग्य नियोजन करण्यासाठी प्रशासनाने यंदा अत्यंत कडक नियमावली लागू केली आहे. मंदिर परिसरातील पावित्र्य राखणे आणि गर्दीवर नियंत्रण मिळवणे या मुख्य उद्देशाने बद्रीनाथ आणि केदारनाथ मंदिर प्रशासनाने भाविकांना मोबाईल वापरण्यास मज्जाव केला आहे. दर्शनासाठी येणाऱ्या लाखो श्रद्धाळूंना सुलभ आणि शिस्तबद्ध पद्धतीने दर्शन मिळावे, यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे.
मोबाईल जमा करण्यासाठी स्वतंत्र कक्षाची व्यवस्था-
प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की, दर्शनासाठी रांगेत उभे राहताना किंवा मंदिर परिसरात प्रवेश करताना भाविकांना आपल्यासोबत मोबाईल फोन ठेवता येणार नाही. जर एखादा भाविक विसरून किंवा अनावधानाने मोबाईल फोन सोबत घेऊन आला, तर त्याला तो फोन मंदिराबाहेर उभारण्यात आलेल्या एका विशिष्ट ठेव कक्षात (Cloak Room) जमा करावा लागेल. दर्शन पूर्ण झाल्यानंतर भाविकांना त्यांचे भ्रमणध्वनी पुन्हा प्राप्त करता येतील. या सुविधेमुळे मंदिराच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर होणारी गर्दी टाळण्यास मदत होणार आहे.
‘रील्स’ आणि व्हिडिओ बनवणाऱ्यांवर दंडात्मक कारवाईचे संकेत-
अलिकडच्या काळात तीर्थक्षेत्रांच्या परिसरात व्हिडिओ, शॉर्ट फिल्म्स किंवा सोशल मीडियासाठी ‘रील्स’ बनवण्याचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणावर वाढले आहे. यामुळे केवळ धार्मिक स्थळांच्या शांततेचा भंग होत नाही, तर दर्शनासाठी आलेल्या इतर भाविकांनाही नाहक मनस्ताप सहन करावा लागतो. ही बाब गांभीर्याने घेत, मंदिर प्रशासनाने यंदा व्हिडिओ चित्रीकरण आणि रील्स बनवण्यावर पूर्णपणे बंदी घातली आहे. नियमांचे उल्लंघन करून गुपचूप चित्रीकरण करणाऱ्यांवर कडक कायदेशीर कारवाई करण्याचे संकेतही प्रशासनाकडून देण्यात आले आहेत.
आध्यात्मिक शांतता जपण्याचा प्रयत्न-
मंदिराच्या गाभाऱ्यात किंवा परिसरात तांत्रिक उपकरणांचा हस्तक्षेप कमीत कमी असावा, जेणेकरून भाविकांना एकाग्रतेने प्रार्थना करता येईल, अशी मंदिर समितीची धारणा आहे. अनेकदा फोटो काढण्याच्या नादात दर्शनाची रांग रेंगाळते, परिणामी वृद्ध आणि लहान मुलांना तासनतास ताटकळत उभे राहावे लागते. या नवीन बदलांमुळे दर्शनाची प्रक्रिया अधिक वेगवान आणि पारदर्शक होईल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे.
चारधाम यात्रेचे सविस्तर वेळापत्रक जाहीर; १७ लाखांहून अधिक भाविकांची नोंदणी, प्रशासनाची जय्यत तयारी-
उत्तराखंडातील निसर्गरम्य हिमालयाच्या कुशीत वसलेल्या पवित्र चारधाम यात्रेचा मार्ग आता भाविकांसाठी मोकळा झाला आहे. यावर्षीच्या यात्रेचा अधिकृत श्रीगणेशा १९ एप्रिल २०२६ रोजी होणार आहे. आध्यात्मिक महत्त्व असलेल्या या यात्रेसाठी प्रशासकीय यंत्रणा सज्ज झाली असून, भाविकांमध्येही अभूतपूर्व उत्साह पाहायला मिळत आहे. यंदा यात्रेकरूंच्या संख्येत मोठी वाढ होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत असून, त्यादृष्टीने सरकारने सुरक्षिततेचे सर्व निकष पूर्ण केले आहेत.
मंदिरांची दारे उघडण्याचा निश्चित क्रम-
धार्मिक परंपरेनुसार, यात्रेचा प्रारंभ १९ एप्रिल रोजी गंगोत्री आणि यमुनोत्री धामचे दरवाजे उघडल्यानंतर होईल. या मंगलप्रसंगी विधीवत पूजा-अर्चा करून भाविकांना दर्शनासाठी प्रवेश दिला जाईल. यानंतर, २२ एप्रिल रोजी ‘बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी’ एक असलेल्या भगवान केदारनाथ मंदिराचे द्वार उघडले जातील. यात्रेचा शेवटचा टप्पा म्हणून २३ एप्रिल रोजी भगवान बद्रीविशाल अर्थात बद्रीनाथ मंदिराचे कवाडे उघडली जाणार आहेत. या चारही धामांच्या दर्शनासाठी भाविकांचा मार्ग आता प्रशस्त झाला आहे.
विक्रमी ऑनलाईन नोंदणी आणि लोकसहभाग-
यंदाची चारधाम यात्रा ऐतिहासिक ठरणार असल्याचे संकेत मिळत आहेत. अधिकृत आकडेवारीनुसार, आतापर्यंत तब्बल १७ लाख २८ हजार भाविकांनी यात्रेसाठी ऑनलाईन नोंदणी (Online Registration) केली आहे. नोंदणीचा हा वाढता आकडा लक्षात घेता, सरकारने दर्शन व्यवस्थेत सुसूत्रता आणण्यासाठी विशेष संगणकीय प्रणाली कार्यान्वित केली आहे. ज्या भाविकांनी अद्याप नोंदणी केलेली नाही, त्यांनाही नियमांचे पालन करून नोंदणी करण्याचे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.
केदारनाथ मंदिराच्या पवित्रतेचे रक्षण करण्यासाठी प्रशासनाचा कठोर पवित्रा; जुन्या वादग्रस्त प्रकरणांनंतर नियमावलीत बदल-
केदारनाथ मंदिर परिसरात मोबाईल बंदी आणि चित्रीकरणावर निर्बंध घालण्याच्या निर्णयामागे काही जुन्या आणि वादग्रस्त घटनांची पार्श्वभूमी असल्याचे समोर आले आहे. गेल्या काही काळात सोशल मीडियाच्या वाढत्या प्रभावामुळे भाविकांनी मंदिराच्या आध्यात्मिक आणि धार्मिक वातावरणाचे उल्लंघन केल्याचे अनेक प्रकार उघडकीस आले होते. विशेषतः एका तरुण जोडप्याने (कपल) मंदिर परिसरात एकमेकांना ‘प्रपोज’ केल्याचा व्हिडिओ समाजमाध्यमांवर प्रचंड व्हायरल झाला होता, ज्यावरून देशभरातील भाविकांनी तीव्र संताप व्यक्त केला होता.
जुन्या वादांनंतर धार्मिक भावनांचे रक्षण-
या व्हायरल व्हिडिओमध्ये मंदिर आणि त्यातील श्रद्धेचे पावित्र्य जपण्याऐवजी वैयक्तिक प्रसिद्धीला महत्त्व दिल्याचे दिसून आले होते. या कृत्यामुळे केवळ स्थानिक पुरोहितच नव्हे, तर जगभरातील श्रद्धाळूंनी यावर कडक शब्दांत टीका केली होती. धार्मिक स्थळांचा वापर मनोरंजनासाठी किंवा सोशल मीडियावरील लोकप्रियतेसाठी (लाईक्स आणि कमेंट्स) केला जात असल्याने हिंदू धर्मातील पवित्र स्थळांच्या प्रतिष्ठेला धक्का लागत असल्याची भावना व्यक्त करण्यात आली. या घटनेची गंभीर दखल घेत बद्री-केदार मंदिर समितीने भविष्यात अशा प्रकारच्या गैरवर्तनाला थारा न देण्याचा निर्धार केला आहे.
कडक नियमावलीची अंमलबजावणी-
अशा घटनांची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी यावर्षीपासून प्रशासनाने नियम अधिक कठोर केले आहेत. आता मंदिर परिसरात कोणत्याही प्रकारचे अश्लील वर्तन, ‘रील्स’ तयार करणे किंवा व्यावसायिक चित्रीकरण करण्यावर बंदी घालण्यात आली आहे. केवळ मोबाईल नेण्यावरच नव्हे, तर भाविकांच्या पेहरावावर आणि वागणुकीवरही देखरेख ठेवण्यासाठी विशेष पथकांची नियुक्ती करण्यात आली आहे. मंदिर हे केवळ पर्यटनाचे केंद्र नसून ते एक अत्यंत जागृत आणि पवित्र आध्यात्मिक स्थान आहे, याची जाणीव प्रत्येकाला करून देणे हा या कठोर नियमावलीचा मुख्य हेतू आहे.
