IPL Salam Slogan Controversy : इंडियन प्रीमियर लीग (IPL) या जगप्रसिद्ध क्रिकेट स्पर्धेच्या सामन्यांदरम्यान मैदानातील मोठ्या पडद्यावर प्रदर्शित करण्यात येणाऱ्या एका विशिष्ट शब्दावलीवरून आता राजकीय वादाची ठिणगी पडली आहे. सामन्यांच्या थेट प्रक्षेपणावेळी आणि स्टेडियममधील स्क्रीनवर सातत्याने दिसणाऱ्या ‘सलाम मुंबई’ (Salaam Mumbai) या घोषणेवर भारतीय जनता पक्षाने तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. मुंबईची ऐतिहासिक ओळख आणि सांस्कृतिक वारसा हा या शब्दावलीशी सुसंगत नसून, तो महाराष्ट्राच्या मूळ परंपरेला साजेसा असावा, अशी भूमिका भाजपने मांडली आहे. या प्रकरणाचे गांभीर्य लक्षात घेऊन भारतीय जनता युवा मोर्चाचे मुंबई अध्यक्ष दीपक सिंह यांनी मुंबई क्रिकेट असोसिएशनचे (MCA) अध्यक्ष अजिंक्य नाईक यांना एक अधिकृत पत्र पाठवून आपला निषेध नोंदवला आहे.
दीपक सिंह यांनी आपल्या पत्रात असे नमूद केले आहे की, मुंबई ही महाराष्ट्राची राजधानी असून इथली संस्कृती ही ‘नमस्कार’ आणि ‘नमस्ते’ या शब्दांशी जोडलेली आहे. ‘सलाम मुंबई’ हा शब्दप्रयोग मुंबईच्या सांस्कृतिक ओळखीशी मेळ खात नाही. त्यामुळे, क्रिकेटसारख्या लोकप्रिय खेळाच्या माध्यमातून अशा प्रकारची चुकीची शब्दावली जनमानसात रुजवणे अयोग्य आहे. महाराष्ट्रातील आणि विशेषतः मुंबईतील नागरिकांच्या भावनांचा आदर करत, ‘सलाम मुंबई’ ही घोषणा पडद्यावरून तात्काळ हटवण्यात यावी, अशी मागणी त्यांनी केली आहे. भाषेचा आणि संस्कृतीचा सन्मान राखण्यासाठी हा बदल होणे अनिवार्य असल्याचेही त्यांनी पत्रात स्पष्ट केले आहे.
युवा मोर्चाच्या आग्रहानुसार, आयपीएल सामन्यांदरम्यान यापुढे ‘सलाम मुंबई’ ऐवजी ‘नमस्कार मुंबई’ किंवा ‘नमस्ते मुंबई’ या शब्दांचा वापर करण्यात यावा, असे सुचवण्यात आले आहे. ही मागणी केवळ भाषिक नसून ती अस्मितेशी जोडलेली असल्याचे भाजपचे म्हणणे आहे. मुंबई क्रिकेट असोसिएशनने या पत्राची तातडीने दखल घ्यावी आणि संबंधित आयोजकांशी चर्चा करून ही सुधारणा करावी, असा दबाव आता वाढू लागला आहे.
मुंबईची सांस्कृतिक अस्मिता आणि भाषिक वारसा; ‘सलाम’ विरुद्ध ‘नमस्कार’ वादावर भाजपची ठाम भूमिका-
मुंबई ही केवळ देशाची आर्थिक राजधानी नसून ती महाराष्ट्राची सांस्कृतिक प्राणवाहिनी आहे. अशा परिस्थितीत, महाराष्ट्राची भाषा, संस्कृती आणि समृद्ध परंपरांचे जतन करणे ही केवळ प्रशासनाचीच नव्हे, तर प्रत्येक नागरिकाची आणि संस्थेची नैतिक जबाबदारी आहे, अशी भूमिका भारतीय जनता युवा मोर्चाचे मुंबई अध्यक्ष दीपक सिंह यांनी मांडली आहे. मुंबई क्रिकेट असोसिएशनला पाठवलेल्या पत्रात त्यांनी या विषयावर सविस्तर भाष्य केले असून, सार्वजनिक व्यासपीठांवर वापरल्या जाणाऱ्या शब्दावलीतून राज्याच्या सांस्कृतिक मूल्यांचे दर्शन घडणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
दीपक सिंह यांच्या मते, ‘सलाम’ हा शब्द मुंबईच्या किंवा महाराष्ट्राच्या मूळ सांस्कृतिक परंपरेचे पूर्णतः प्रतिनिधित्व करू शकत नाही. याउलट, ‘नमस्कार’ किंवा ‘नमस्ते’ हे शब्द मराठी मातीतील संस्कारांचे आणि आदरातिथ्याचे खरे प्रतीक आहेत. महाराष्ट्रातील प्रत्येक घराघरात आणि व्यवहारात ‘नमस्कारा’ला सर्वोच्च स्थान आहे. त्यामुळे, जागतिक स्तरावर नावाजलेल्या आयपीएल सारख्या स्पर्धांमध्ये जेव्हा मुंबईचा उल्लेख होतो, तेव्हा तो इथल्या सांस्कृतिक भावनांशी सुसंगत असणे गरजेचे आहे. ‘सलाम’ ऐवजी ‘नमस्कार’ या शब्दाचा वापर केल्यास, तो मराठी जनमानसाच्या भावनांचे यथोचित प्रतिनिधित्व करेल, असा विश्वास त्यांनी पत्राद्वारे व्यक्त केला आहे.
या पत्रात त्यांनी पुढे असेही नमूद केले आहे की, महानगराची ओळख ही तिथल्या भाषेवरून आणि शिष्टाचारावरून ठरत असते. मुंबईने नेहमीच विविध संस्कृतींना सामावून घेतले असले, तरी तिची मूळ मराठी ओळख पुसली जाता कामा नये. खेळाच्या मैदानावर प्रेक्षकांचे स्वागत करताना किंवा शहराचा गौरव करताना वापरले जाणारे शब्द हे आपल्या परंपरेशी नाते सांगणारे असावेत. ‘नमस्कार मुंबई’ असे संबोधल्याने एक प्रकारची आत्मीयता आणि सात्विक अभिमान जागृत होतो, जो ‘सलाम’ या परकीय प्रभावाखालील वाटणाऱ्या शब्दातून कदाचित व्यक्त होत नाही.
भाषिक अस्मितेचा जागर: आयपीएलच्या मंचावर ‘सलाम’ ऐवजी ‘नमस्कार’चा आग्रह; क्रिकेट विश्वात बदलाचे वारे-
महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी आणि जागतिक आकर्षणाचे केंद्र असलेल्या मुंबई शहराच्या अस्मितेवरून आता क्रिकेटच्या मैदानात एक नवा वैचारिक संघर्ष पाहायला मिळत आहे. भविष्यात आयोजित केल्या जाणाऱ्या इंडियन प्रीमियर लीग (IPL) किंवा इतर कोणत्याही आंतरराष्ट्रीय व स्थानिक क्रिकेट सामन्यांच्या प्रक्षेपणादरम्यान ‘सलाम मुंबई’ यांसारख्या घोषणांचा वापर पूर्णतः बंद करण्यात यावा, अशी आग्रही मागणी आता जोर धरू लागली आहे. केवळ व्यावसायिक प्रसिद्धीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या शब्दांपेक्षा, महाराष्ट्राच्या मातीतील मूळ संस्कारांचे प्रतिबिंब उमटवणारे शब्द अधिक महत्त्वाचे आहेत, अशी भूमिका भारतीय जनता युवा मोर्चाने मांडली आहे.
या मागणीनुसार, स्टेडियममधील डिजिटल पडद्यांवर किंवा दूरदर्शन प्रक्षेपणावेळी अभिवादन करताना ‘सलाम’ या शब्दाला फाटा देऊन त्याऐवजी ‘नमस्कार मुंबई’ किंवा ‘नमस्ते मुंबई’ या शब्दांना सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात यावे. ‘नमस्कार’ हा शब्द केवळ एक अभिवादन नसून, तो महाराष्ट्राच्या सुसंस्कृत परंपरेचा आणि आदराचा अविभाज्य भाग आहे. जेव्हा जागतिक स्तरावर करोडो प्रेक्षक हे सामने पाहत असतात, तेव्हा त्यांच्यासमोर मुंबईची प्रतिमा ही इथल्या भाषिक आणि सांस्कृतिक मूल्यांशी सुसंगत अशीच पोहोचायला हवी, असा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
दीपक सिंह यांनी मुंबई क्रिकेट असोसिएशनला लिहिलेल्या पत्रात या बदलाची निकड स्पष्ट केली आहे. त्यांच्या मते, खेळाच्या माध्यमातून शहराची ओळख जपताना कोणत्याही प्रकारचा भाषिक पेच निर्माण होऊ नये. ‘सलाम’ ऐवजी ‘नमस्कार’ या शब्दाचा अवलंब केल्यास तो अधिक समावेशक आणि मराठी संस्कृतीचा आदर राखणारा ठरेल. ही मागणी केवळ आजच्या आयपीएलपुरती मर्यादित नसून, भविष्यातील सर्व क्रीडा स्पर्धांसाठी एक नियमावली म्हणून स्वीकारली जावी, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
क्रिकेटच्या महाकुंभात ‘जय महाराष्ट्र’चा जयघोष व्हावा; मुंबई क्रिकेट असोसिएशनकडे अस्मितेच्या रक्षणाची आग्रही मागणी-
मुंबईच्या वानखेडे स्टेडियमवर आयपीएलच्या सामन्यांदरम्यान झळकणाऱ्या शब्दावलीचा वाद आता एका नव्या वळणावर येऊन पोहोचला आहे. भारतीय जनता युवा मोर्चाने केवळ ‘सलाम मुंबई’ या शब्दाला विरोधच दर्शविला नाही, तर त्याऐवजी महाराष्ट्राच्या धगधगत्या अस्मितेचे प्रतीक असलेला ‘जय महाराष्ट्र’ हा मंत्र मोठ्या स्क्रीनवर झळकवावा, अशी आग्रही मागणी केली आहे. मुंबई क्रिकेट असोसिएशनने (MCA) या विषयाकडे केवळ तांत्रिक बाब म्हणून न पाहता, अत्यंत गांभीर्याने आणि संवेदनशीलतेने लक्ष द्यावे, अशी अपेक्षा पत्राद्वारे व्यक्त करण्यात आली आहे.
महाराष्ट्राची सांस्कृतिक वीण ही ‘जय महाराष्ट्र’ या घोषणेशी घट्ट विणलेली आहे. दीपक सिंह यांनी आपल्या पत्रात नमूद केले आहे की, जेव्हा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील खेळाडू आणि जगभरातील प्रेक्षक मुंबईत येतात, तेव्हा त्यांना इथल्या मातीचा सुगंध आणि स्वाभिमान कळावा. ‘सलाम मुंबई’ सारखे शब्दप्रयोग हे इथल्या जनभावनांचे प्रतिनिधित्व करण्यास अपुरे पडतात. त्याऐवजी जर स्टेडियममधील अवाढव्य पडद्यांवर ‘जय महाराष्ट्र’ किंवा ‘नमस्कार मुंबई’ यांसारखे संदेश प्रदर्शित केले, तर तो महाराष्ट्राच्या महान परंपरेचा आणि इथल्या जनतेच्या अस्मितेचा खऱ्या अर्थाने सर्वोच्च सन्मान ठरेल.
या पत्रात असेही स्पष्ट करण्यात आले आहे की, भविष्यातील आयपीएलचे सामने असोत किंवा अन्य कोणतीही मोठी क्रिकेट स्पर्धा, त्यामध्ये ‘सलाम मुंबई’ यांसारख्या शब्दांचे प्रसारण पूर्णतः बंद करण्यात यावे. खेळाच्या मनोरंजनासोबतच राज्याची भाषिक आणि सांस्कृतिक ओळख जपण्याचे दायित्व क्रिकेट असोसिएशनवर आहे. प्रेक्षकांमध्ये उत्साह निर्माण करण्यासाठी आणि स्थानिक प्रेक्षकांशी भावनिक नातं जोडण्यासाठी ‘जय महाराष्ट्र’ पेक्षा अधिक प्रभावी आणि ऊर्जस्वी दुसरा कोणताही शब्द असू शकत नाही, असेही त्यांनी स्पष्ट केले आहे.
