ShivSena Split : शिवसेनेचा ‘तो’ आक्रमक आणि हिंसक वारसा पुन्हा एकदा जागा होणार? ठाण्यातील खोपकर प्रकरणा’च्या आठवणी पुन्हा ताज्या-पक्षाशी बेईमानी करणाऱ्यांना भरचौकात तुडवणार – संजय राऊत

ShivSena Split : शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षातील खासदारांच्या संभाव्य बंडाच्या आणि फुटीच्या चर्चांमुळे महाराष्ट्रासह देशाच्या राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडाली आहे. या गंभीर पार्श्वभूमीवर शिवसेनेचे ज्येष्ठ नेते आणि खासदार संजय राऊत तसेच खासदार अरविंद सावंत यांनी देशाची राजधानी नवी दिल्ली येथे एक अत्यंत आक्रमक आणि महत्त्वपूर्ण पत्रकार परिषद घेतली. या पत्रकार परिषदेत दोन्ही नेत्यांनी बंडखोरांना कडक शब्दांत इशारा दिला असून, आगामी काळात शिवसेनेतील शिवसेनेतील बंड खोरांवर पुन्हा हल्ले होण्याची शक्यता आहे आणि याला शरद पवारांचा पाठींबा देखील आहे. त्यामुळे या सगळ्याप्रकारणाला हिंसक वळण घेण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

पत्रकार परिषदेची सुरुवात करताना खासदार संजय राऊत यांनी माहिती दिली की, या पत्रकार परिषदेपूर्वी पक्षाचे मुख्य नेते उद्धव ठाकरे आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे (शरदचंद्र पवार) सर्वेसर्वा शरद पवार यांच्यामध्ये सविस्तर चर्चा झाली आहे. महाविकास आघाडीतील ज्येष्ठ नेत्यांच्या या चर्चेनंतरच शिवसेनेने आपली पुढील रणनीती स्पष्ट करण्याचे ठरवले आहे. फुटीरतेचे राजकारण करणाऱ्यांना आता जशास तसे उत्तर दिले जाईल, असा स्पष्ट संकेत राऊत यांनी दिला.

या प्रसंगी बोलताना खासदार अरविंद सावंत आणि संजय राऊत यांनी शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्या एका जुन्या आणि अत्यंत आक्रमक आदेशाची आठवण करून दिली. सावंत म्हणाले की, “आदरणीय शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांनी पक्षातील निष्ठावंतांना स्पष्ट आदेश दिला होता की, यापुढे जर पक्षाशी गद्दारी करून एखादा आमदार किंवा खासदार फुटला, तर कोणत्याही कायदेशीर परिणामांची अथवा न्यायालयाची पर्वा न करता त्याला भर रस्त्यात गाठून तुडवून काढा.” बाळासाहेबांचा हा जुना विचार आजच्या परिस्थितीतही तितकाच लागू पडतो, असे सांगत त्यांनी बंड करू पाहणाऱ्या लोकप्रतिनिधींना थेट इशारा दिला.

‘बंडखोरांना तुडवण्याचा’ शिवसेनेचा आक्रमक वारसा; जुना काळ, ‘खोपकर प्रकरण’ आणि बदललेले राजकारण
“पक्षाशी बेईमानी करणाऱ्यांना त्यांच्या मतदारसंघात जाऊन तुडवून काढू,” हा शिवसेना नेत्यांचा आजचा आक्रमक पवित्रा महाराष्ट्राच्या राजकीय संस्कृतीसाठी अजिबात नवीन नाही. महाराष्ट्राने यापूर्वीही शिवसेनेचे हेच रौद्र आणि जहाल रूप अगदी जवळून पाहिले असून त्याचे थरारक अनुभवही घेतले आहेत. आजच्या आणि त्या काळातील परिस्थितीत फरक फक्त एवढाच आहे की, तेव्हा पक्षाची धुरा आणि आदेश देणारे हात स्वतः वंदनीय शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांचे होते. बाळासाहेबांच्या काळात पक्षात बंडखोरी किंवा गद्दारी झालीच नाही असे नाही; त्या काळातही अनेक मोठी बंडें झाली. परंतु, ती बंडखोरी हाताळण्याची बाळासाहेबांची शैली अत्यंत वेगळी, हटके आणि अद्वितीय होती. त्यांचा वचक इतका जरब बसवणारा होता की, पक्षाशी प्रतारणा करण्यापूर्वी कोणताही नेता किंवा लोकप्रतिनिधी दहावेळा विचार करायचा.

शिवसेनेच्या या आक्रमक इतिहासाचा विचार गर्द करताना उत्तर मुंबईतील ‘खोपकर प्रकरण’ महाराष्ट्राच्या राजकीय पटलावर कायम स्मरणात राहील. शिवसेनेशी गद्दारी करणाऱ्याचा अंत कसा होतो, हे दाखवून देणारी ती एक अत्यंत थरारक आणि भीषण घटना होती. “कोणी पक्षाशी गद्दारी केली, तर त्याचा ‘खोपकर’ होईल,” हा इशारा त्या काळी प्रत्येक शिवसैनिकाच्या मनात आणि विरोधकांच्या काळजात धडकी भरवण्यासाठी पुरेसा असायचा. विधानपरिषद निवडणुकीत पक्षादेश झुगारून क्रॉस व्होटिंग (बंडखोरी) करणाऱ्या मुंबईतील शिवसेना नगरसेवक श्रीधर खोपकर यांची त्यानंतर झालेली हत्या हा महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासातील अत्यंत संवेदनशील आणि हादरवून टाकणारा अध्याय होता. या एका घटनेने राजकीय वर्तुळात शिवसेनेचा धाक सर्वोच्च पातळीवर पोहोचवला होता. तो काळ, ती परिस्थिती आणि बाळासाहेबांचा तो शब्दशः दरारा वेगळा होता.

आज तब्बल तीन-चार दशकांनंतर तोच इतिहास, तीच आक्रमक भाषा आणि तेच ‘बंडखोरांना धडा शिकवण्याचे’ ब्रीदवाक्य पुन्हा एकदा उद्धव ठाकरे यांच्या शिवसेनेच्या नेत्यांच्या तोंडून ऐकायला मिळत आहे. संजय राऊत आणि अरविंद सावंत यांनी बाळासाहेबांच्या ‘तुडवा’ या आदेशाचा थेट उच्चार केल्यामुळे जुन्या ‘खोपकर प्रकरणा’च्या आठवणी पुन्हा एकदा ताज्या झाल्या असून राजकीय वर्तुळात त्याची प्रचंड चर्चा सुरू झाली आहे. आजच्या लोकशाही चौकटीत आणि बदललेल्या कायदेशीर वातावरणात शिवसेनेचे हे जुने आक्रमक रूप प्रत्यक्षात कसे उतरणार, की हा केवळ राजकीय दबाव आणण्याचा प्रयत्न आहे, याकडे आता संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.

शिवसेनेतील पहिल्या मोठ्या बंडाचा थरार: छगन भुजबळांनी सांगितली ‘त्या’ जीवघेण्या संघर्षाची कहाणी; “सापडलो असतो तर जिवंत सोडले नसते”-
महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात शिवसेनेतील बंडखोरी आणि त्यानंतर मिळणारी शिक्षा या विषयावर चर्चा करताना केवळ भूतकाळातील घटनाच नाही, तर आज हयात असलेले ज्येष्ठ नेतेही त्या थरारक अनुभवांचे साक्षीदार आहेत. शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्या हयातीत पक्षात मोठे बंड पुकारणारे ज्येष्ठ नेते छगन भुजबळ यांनी स्वतः त्यांच्यासोबत घडलेला तो थरकाप उडवणारा प्रसंग जाहीरपणे सांगितला आहे. “शिवसेनेत प्रवेशाचा मार्ग सोपा आहे, मात्र पक्षातून बाहेर पडण्याचा रस्ता नाही,” अशी त्या काळची भीषण परिस्थिती भुजबळांच्या या आठवणींमधून पुन्हा एकदा समोर आली.

खोपकर प्रकरणाची दहशत आणि १२ आमदारांचे भूमिगत होणे
१९९१ मध्ये छगन भुजबळ यांनी शिवसेनेच्या आमदारांना सोबत घेऊन नागपूर अधिवेशनादरम्यान बंड पुकारले होते. हा निर्णय त्यांच्यासाठी किती जीवघेणा होता, याविषयी सांगताना भुजबळ म्हणाले की, त्यांनी बंड केल्यानंतर मुंबईचे पोलीस आयुक्त स्वतः त्यांच्यासह इतर १२ बंडखोर आमदारांना सुरक्षेच्या कारणास्तव दररोज वेगवेगळ्या ठिकाणी घेऊन जायचे. त्या काळी महाराष्ट्रात काँग्रेसचे सरकार होते आणि पद्मसिंह पाटील हे गृहमंत्री होते. शिवसैनिकांच्या आक्रोशापासून वाचवण्यासाठी गृहमंत्री पाटील यांच्या शासकीय निवासस्थानाच्या पाठीमागील खोलीतही या बंडखोर आमदारांना लपवून ठेवण्यात आले होते.

या दहशतीमागचे मुख्य कारण म्हणजे, ठाण्याचे शिवसेना नगरसेवक श्रीधर खोपकर यांची पक्षाविरोधात मतदान केल्याच्या संशयावरून अत्यंत निर्घणपणे हत्या करण्यात आली होती. खोपकर यांच्या हत्येची ती भयानक भीती प्रत्येक बंडखोर आमदाराच्या मनात आणि स्वतः छगन भुजबळ यांच्या मनातही घर करून होती. भुजबळ सांगतात, “जर मी त्या काळात आक्रमक शिवसैनिकांच्या हाती लागलो असतो, तर त्यांनी मला कधीच जिवंत सोडले नसते. माझ्याही बाबतीत खोपकर प्रकरणासारखाच अघटीत प्रसंग घडला असता.”

मंत्रिपदाची शपथ आणि मुंबईतील ‘काचांचा सडा’
शिवसैनिकांचा रोष इतका तीव्र होता की, भुजबळ मुंबईत येणेही धोक्याचे झाले होते. याच कारणामुळे तत्कालीन सरकारने त्यांचा महसूलमंत्री म्हणून शपथविधी मुंबईऐवजी थेट नागपूर येथेच उरकून घेतला. मात्र, त्यानंतरही शिवसैनिकांचा राग शांत झाला नव्हता. भुजबळ जेव्हा नागपूरहून मुंबई विमानतळावर उतरले, तेव्हा विमानतळापासून ते थेट त्यांच्या माझगाव येथील घरापर्यंतच्या संपूर्ण रस्त्यावर शिवसैनिकांनी केलेल्या तोडफोडीमुळे काचांचा सडा पडला होता.

यानंतरच्या काळात भुजबळ जेव्हा जेव्हा घाटकोपर किंवा इतर ठिकाणी काँग्रेस पक्षाच्या बैठका घेण्यासाठी जात, तेव्हा शिवसैनिकांकडून प्रचंड दगडफेक केली जात असे. “बैठकीच्या ठिकाणी अचानक दगड यायचे आणि कार्यकर्त्यांची डोकी फुटायची. मी कुठेही गेलो तरी शिवसैनिक आडवे यायचे आणि जोरदार हल्ला चढवायचे,” असे भुजबळांनी सांगितले. सामाजिक वर्तुळात अशीही चर्चा रंगते की, एका हिंसक हल्ल्यादरम्यान भुजबळ स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी टेबलखाली जाऊन लपून बसले नसते तर मोठा अनर्थ घडला असता.

संजय राऊतांचे आक्रमक आव्हान आणि बाळासाहेबांचा वारसा; पोकळ धमक्या की कृती?
महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासातील १९८९ चे ‘श्रीधर खोपकर हत्याकांड’ असो वा १९९१ मधील ‘छगन भुजबळ यांचे बंड’ असो, शिवसेनेने आपल्या अस्तित्वाच्या लढाईत नेहमीच अत्यंत रौद्र आणि आक्रमक रूप धारण केल्याचे अवघ्या महाराष्ट्राने पाहिले आहे. या सर्व ऐतिहासिक पार्श्वभूमीचा आणि सध्याच्या घडामोडींचा सारांश काढल्यास एक अत्यंत महत्त्वाचा राजकीय प्रश्न उपस्थित होतो. आज शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे मुख्य प्रवक्ते आणि खासदार संजय राऊत यांनी बंडखोर लोकप्रतिनिधींना “त्यांच्या मतदारसंघात जाऊन तुडवून काढू” असा थेट आणि हिंसक इशारा तर दिला आहे, परंतु वंदनीय शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्यासारखी अचूक रणनीती, जरब आणि प्लॅनिंग आजच्या नेतृत्वाला जमेल का, हाच खरा कळीचा मुद्दा आहे.

शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्या काळातील राजकारण आणि सद्यस्थिती यात जमीन-अस्मानाचा फरक आहे. बाळासाहेबांचा इशारा हा केवळ शब्द नसायचा, तर त्यामागे शिवसैनिकांची अथांग निष्ठा आणि कोणत्याही थराला जाण्याची तयारी असायची. बाळासाहेबांनी एकदा आदेश दिला की, मैदानी पातळीवर त्याचे काय परिणाम होतील याचा अंदाज विरोधकांनाही असायचा. छगन भुजबळांसारख्या बलाढ्य नेत्यालाही ज्याप्रमाणे मुंबईत पाऊल ठेवणे कठीण झाले होते, तो दरारा बाळासाहेबांच्या अचूक नियोजनाचा भाग होता. आज संजय राऊतांनी बंडखोरांना जाहीर आव्हान दिले असले, तरी त्यांच्या या इशाऱ्यांमागे बाळासाहेबांसारखा जमिनीवरील वचक आणि कार्यकर्त्यांचे जाळे खरोखरच सक्रिय होणार का, याबद्दल शंका व्यक्त केली जात आहे.