Maharashtra Monsoon Update: नैऋत्य मोसमी वारे म्हणजेच मान्सूनने संपूर्ण महाराष्ट्र व्यापला असला, तरी जून 2026 हा महिना राज्यातील जवळपास 146 वर्षांच्या इतिहासातील सर्वात कोरडा जून महिना ठरला आहे. या विक्रमी कोरड्या हवामानामुळे शेतकरी, नागरिक आणि पाणी पुरवठा करणाऱ्या प्रशासनाची चिंता कमालीची वाढली आहे. आठवड्याच्या सुरुवातीला काही भागात झालेल्या तुरळक पावसानंतर अनेक जिल्ह्यांमध्ये पावसाचा जोर पुन्हा ओसरला आहे.
पुणे शहरात केवळ हलक्या सरी कोसळत असून घाट माथ्यावरही पाऊस विखुरलेल्या स्वरूपात आहे. मुंबईत 23 आणि 24 जून रोजी जोरदार पाऊस झाला होता, परंतु त्यानंतर तिथेही पावसाचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या घटले. हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार, जून अखेरपर्यंत भारतात एकूण 43% पावसाची तूट नोंदवली गेली आहे. यामध्ये मध्य भारतात 59% तर शेजारील गुजरात राज्यात तब्बल 84% पावसाची मोठी टूट दिसून आली आहे.
Maharashtra Monsoon Update: पाऊस गायब होण्यामागची ५ मुख्य जागतिक कारणे
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, मान्सून दाखल होऊनही पाऊस न पडण्यामागे ५ मोठ्या जागतिक हवामान यंत्रणांचे अपयश कारणीभूत ठरले आहे:
- मॅडन-जुलियन ऑसिलेशन (MJO): ढग आणि वादळांचा हा एक फिरता पट्टा आहे जो भारतीय मान्सूनला ताकद देतो. जून महिन्यात ही प्रणाली भारतापासून दूर राहिल्याने पावसाची सक्रियता कमी झाली.
- कमकुवत सोमाली जेट: अरबी समुद्रातून भारताकडे बाष्प (ओलावा) वाहून आणणारे हे जोरदार वारे यंदा खूपच कमकुवत होते. त्यामुळे हवेत पुरेसा ओलावा जमा होऊ शकला नाही.
- उष्ण आणि कोरडे वारे: भारताचा वायव्य भाग आणि पश्चिम आशियाकडून येणाऱ्या उष्ण व कोरड्या वाऱ्यांनी मध्य भारतावर पाऊस देणारे ढग तयार होऊ दिले नाहीत.
- तटस्थ इंडियन ओशन डायपोल (IOD): सामान्यतः अनुकूल आयओडी मान्सून मजबूत करतो, परंतु यावर्षी तो तटस्थ राहिल्याने मान्सूनला कोणतीही मदत मिळाली नाही.
- कमी दाबाच्या क्षेत्राचा अभाव: बंगालच्या उपसागरात मजबूत कमी दाबाचे क्षेत्र तयार झाले नाही, जे सहसा समुद्रातील बाष्प भारताच्या मुख्य भूभागाकडे खेचून आणते आणि मुसळधार पाऊस पाडते.
अनेक जण या परिस्थितीसाठी ‘एल निनो’ला कारणीभूत धरत होते. मात्र, हवामान शास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की जूनमधील कोरड्या हवामानाला एल निनो जबाबदार नाही, त्याचा प्रभाव या हंगामात खूप उशिराने जाणवणार आहे.
Maharashtra Monsoon Update: जुलै महिन्यापासून दिलासा; ‘या’ जिल्ह्यांना यलो अलर्ट
सर्वसामान्य नागरिक आणि शेतकऱ्यांसाठी पुढील आठवड्यापासून दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) अंदाजानुसार, जुलैच्या सुरुवातीपासून मान्सून पुन्हा सक्रिय होणार आहे. सुरुवातीला कोकण किनारपट्टीवर पावसाचा जोर वाढेल आणि त्यानंतर तो उर्वरित महाराष्ट्रात पसरेल.
हवामान विभागाने वर्तवलेला प्रादेशिक अंदाज खालीलप्रमाणे आहे:
- मुंबई, ठाणे आणि पालघर: या भागात मेघगर्जना आणि वादळी वाऱ्यांसह हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता आहे.
- पुणे, सातारा, कोल्हापूर, सांगली आणि सोलापूर: या जिल्ह्यांमध्येही जुलैच्या सुरुवातीला वादळी वाऱ्यासह पाऊस पडेल. अनेक दिवसांच्या विश्रांतीनंतर पुणेकरांना चांगल्या पावसाची अपेक्षा आहे.
- मराठवाडा आणि विदर्भ: येथील काही जिल्ह्यांसाठी ‘यलो अलर्ट’ जारी करण्यात आला असून, तिथे काही ठिकाणी मध्यम ते मुसळधार पाऊस पडण्याचा अंदाज आहे.
