Global Passport Index: जगातील सर्वात शक्तिशाली पासपोर्टची यादी जाहीर! युरोपचा दबदबा कायम; जाणून घ्या भारताचे स्थान

Global Passport Index: ग्लोबल सिटिझन सोल्यूशन्स या संस्थेने जगातील पाचव्या वार्षिक ‘ग्लोबल पासपोर्ट इंडेक्स 2026’ ची ताजी आकडेवारी जाहीर केली आहे. या नव्या यादीमध्ये नेहमीप्रमाणे युरोपीय देशांचे एकाधिकार पाहायला मिळत आहे. जगातील पहिल्या 10 सर्वात शक्तिशाली पासपोर्टमध्ये तब्बल 9 पासपोर्ट हे एकट्या युरोपमधील देशांचे आहेत.

हा निर्देशांक इतर सामान्य पासपोर्ट रँकिंगपेक्षा खूप वेगळा आणि व्यापक मानला जातो. यात केवळ कोणत्या देशात विनाव्हिसा प्रवास करता येतो एवढेच पाहिले जात नाही, तर परदेशात राहणे, नोकरी करणे आणि गुंतवणूक करणे यासाठी तो पासपोर्ट किती फायदेशीर आहे, याचेही मूल्यमापन केले जाते.

ग्लोबल पासपोर्ट इंडेक्स नेमका कसा ठरवला जातो?

हा निर्देशांक केवळ देशांच्या संख्येवर आधारित नसून, ३ मुख्य स्तंभांवर आणि 14 वेगवेगळ्या मानकांवर आधारित आहे. यात जागतिक बँक आणि जागतिक आर्थिक मंचासारख्या मोठ्या संस्थांच्या अधिकृत डेटाचा वापर केला जातो:

• वर्धित गतिशीलता (50% महत्त्व): किती देशांमध्ये सहज प्रवास करता येतो.
• गुंतवणूक (25% महत्त्व): त्या देशात किंवा त्या पासपोर्टवर व्यवसायाच्या किती संधी उपलब्ध आहेत.
• राहणीमानाचा दर्जा (25% महत्त्व): संबंधित देशातील जीवनमानाचा दर्जा आणि सोयी-सुविधा कशा आहेत.

जगातील टॉप १० सर्वात शक्तिशाली पासपोर्ट

यंदाच्या यादीत स्वीडनने अव्वल स्थान पटकावले आहे. स्वीडनने प्रवास, राहणीमान आणि गुंतवणूक या तिन्ही क्षेत्रात सर्वोत्तम कामगिरी केली आहे. पहिल्या 10 देशांची क्रमवारी खालीलप्रमाणे आहे:

1. स्वीडन
2. स्विझर्लंड
3. फिनलंड
4. जर्मनी
5. नेदरलँड्स आणि डेन्मार्क (संयुक्त पाचवे स्थान)
6. आयर्लंड
7. युनायटेड किंगडम
8. नॉर्वे
9. सिंगापूर

या यादीत डेन्मार्क आणि नेदरलँड्स संयुक्त पाचव्या स्थानावर असले, तरी डेन्मार्क राहणीमानात 4 थ्या तर नेदरलँड्स 9 व्या स्थानावर आहे. पहिल्या १० मध्ये आशिया खंडातील केवळ सिंगापूर या एकाच देशाला स्थान मिळवता आले आहे.

जागतिक क्रमवारीत भारताची स्थिती काय?

ग्लोबल पासपोर्ट इंडेक्स 2026 च्या ताज्या अहवालानुसार, जगातील 200 देशांमध्ये भारत 125 व्या स्थानावर आहे. प्रवासाच्या सुलभतेमध्ये भारताचा क्रमांक 135 वा आहे, तर राहणीमानाच्या बाबतीत भारत 118 व्या स्थानावर आहे. इतर देशांनी प्रवासाचे नियम जलद गतीने सोपे केल्यामुळे भारत या क्रमवारीत काहीसा मागे राहिल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.

दुसरीकडे, जुलै 2026 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या दुसऱ्या एका महत्त्वपूर्ण ‘हेनले पासपोर्ट इंडेक्स’मध्ये भारताची एका स्थानाने घसरण झाली असून भारत आता 80 व्या क्रमांकावर आला आहे.

भारतीय पासपोर्ट धारकांसाठी महत्त्वाच्या गोष्टी:

अमेरिका, युनायटेड किंगडम आणि बहुतांश युरोपीय देशांमध्ये प्रवास करण्यासाठी भारतीय नागरिकांना अजूनही प्रवास करण्यापूर्वीच अधिकृत व्हिसा मिळवणे बंधनकारक आहे. भारतीय नागरिकांना सध्या जगातील 56 देशांमध्ये व्हिसा-मुक्त किंवा ‘व्हिसा-ऑन-अरायव्हल’द्वारे प्रवेश मिळतो. हे 56 देश प्रामुख्याने आफ्रिका, आशिया, कॅरिबियन आणि पॅसिफिक महासागराच्या क्षेत्रातील आहेत.