Murder Case : तंत्रज्ञानाचा उपयोग मानवी प्रगतीसाठी होत असतानाच, त्याच्या गैरवापरामुळे घडलेल्या एका थरारक हत्याकांडाने दक्षिण कोरियात मोठी खळबळ उडवून दिली आहे. एका महिलेने आपल्या कुटुंबातील सदस्यांना संपवण्यासाठी ‘चॅटजीपीटी’ (ChatGPT) या कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित प्रणालीचा वापर करून खुनाचा कट रचला. या प्रकरणात महिलेने तिघांना विषप्रयोग केला, ज्यामध्ये दोघांचा मृत्यू झाला असून एक जण सुदैवाने बचावला आहे. विशेष म्हणजे, या गुन्ह्याची उकल करण्यात आणि महिलेला दोषी ठरवण्यात तिने एआय (AI) शी केलेले संभाषण हाच सर्वात प्रबळ तांत्रिक पुरावा ठरला आहे.
गुन्ह्याची भीषण पद्धत आणि कट-
मिळालेल्या माहितीनुसार, संबंधित आरोपी महिलेने गुन्ह्यापूर्वी चॅटजीपीटीवर अत्यंत धक्कादायक प्रश्न विचारले होते. “झोपेच्या गोळ्या आणि मद्य (दारू) एकत्र घेतल्यास शरीरावर काय परिणाम होतात?”, “या दोन्हीचे एकत्रित सेवन केल्यास त्याचे किती प्रमाण प्राणघातक ठरू शकते?” आणि “यामुळे एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू होऊ शकतो का?” अशा स्वरूपाचे प्रश्न विचारून तिने विज्ञानाचा उपयोग खुनाची पद्धत निश्चित करण्यासाठी केला. चॅटजीपीटीकडून मिळालेल्या तांत्रिक माहितीचा आधार घेऊन तिने नियोजनबद्धरीत्या तिघांना गुंगीच्या औषधांचे आणि मद्याचे प्राणघातक मिश्रण दिले.
तपास आणि ‘चॅटजीपीटी’चा पुरावा-
या घटनेनंतर जेव्हा पोलिसांनी तपास सुरू केला, तेव्हा संशयाची सुई या महिलेकडे वळली. पोलिसांनी तिचा मोबाईल आणि संगणक जप्त करून त्याची न्यायवैद्यक (Forensic) तपासणी केली असता, तिच्या ‘चॅट हिस्टरी’मध्ये खुनाशी संबंधित हे सर्व प्रश्न आणि चॅटजीपीटीने दिलेली उत्तरे सापडली. आरोपी महिलेने आपला गुन्हा लपवण्याचा प्रयत्न केला होता, मात्र तिने एआय प्लॅटफॉर्मवर केलेले हे संभाषण तिच्या विरोधातला सर्वात मोठा ‘डिजिटल पुरावा’ ठरला. या पुराव्यामुळे तिचा खुनाचा हेतू (Motive) आणि पूर्वतयारी स्पष्टपणे सिद्ध झाली.
‘चॅटजीपीटी’ ठरले मुख्य साक्षीदार; आरोपी महिलेचा अपघाती मृत्यूचा दावा फोल, ‘डिजिटल पुराव्या’मुळे खुनाचा कट उघड-
दक्षिण कोरियामध्ये तंत्रज्ञानाचा वापर करून रचलेल्या एका भीषण हत्याकांडाचा पर्दाफाश झाला आहे. या प्रकरणात आरोपी महिला ‘किम सो-यंग’ हिने केलेला बचावाचा प्रयत्न तिच्याच डिजिटल पावलांच्या खुणांमुळे फसला आहे. “संबंधित मृत्यू हे केवळ अपघात होते आणि माझा कोणालाही मारण्याचा हेतू नव्हता,” असा दावा किमने न्यायालयात केला होता. मात्र, तिच्या मोबाईलमधील ‘चॅटजीपीटी’ (ChatGPT) वरील शोध इतिहास (Search History) आणि त्यातील संभाषणांच्या फॉरेन्सिक पुराव्यांनी तिचा हा बनाव पूर्णपणे मोडीत काढला आहे.
काय आहे नेमके प्रकरण?
दक्षिण कोरियाच्या पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, किम सो-यंग या महिलेने तीन पुरुषांना लक्ष्य केले होते. तिने अत्यंत नियोजनबद्धरीत्या त्यांना मद्य आणि ‘बेंझोडियाझेपिन’ (Benzodiazepine) या घातक औषधाचे मिश्रण दिले. ‘बेंझोडियाझेपिन’ हे प्रामुख्याने झोपेसाठी किंवा मानसिक आजारांत दिले जाणारे औषध असले, तरी मद्यासोबत त्याचे अतिसेवन प्राणघातक ठरू शकते. या विषप्रयोगामुळे त्यातील दोन पुरुषांचा जागीच मृत्यू झाला, तर तिसरा व्यक्ती गंभीर जखमी झाला. सध्या त्याच्यावर उपचार सुरू असून त्याची प्रकृती चिंताजनक आहे.
फॉरेन्सिक तपास आणि ‘चॅटजीपीटी’चा दुवा-
या प्रकरणाचा तपास करत असताना तपासकर्त्यांना किमच्या मोबाईलमध्ये चॅटजीपीटीशी केलेले काही संशयास्पद संवाद आढळले. तिने या कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणालीला औषधे आणि मद्याच्या प्राणघातक प्रमाणाबद्दल सविस्तर प्रश्न विचारले होते. डिजिटल फॉरेन्सिक तज्ज्ञांनी या संभाषणांचे सर्व पुरावे पुनर्प्राप्त (Retrieve) केले आहेत. या पुराव्यांवरून हे स्पष्ट झाले आहे की, ही घटना अपघाती नसून, किमने दीर्घकाळापासून रचलेला हा एक क्रूर कट होता.
न्यायवैद्यक शास्त्रात नवीन अध्याय: ‘चॅटजीपीटी’वरील संवाद ठरला खुनाच्या खटल्यातील निर्णायक पुरावा-
दक्षिण कोरियातील एका खळबळजनक दुहेरी हत्याकांडात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर केवळ गुन्हा करण्यासाठीच नाही, तर तो सिद्ध करण्यासाठीही झाला असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. ‘एनबीसी’ (NBC) न्यूजने प्रसिद्ध केलेल्या वृत्तानुसार, आरोपी महिला किम सो-यंग हिने गुन्ह्यापूर्वी चॅटजीपीटी या एआय प्रणालीवर केलेल्या संभाषणाला न्यायालयाने आता अधिकृत पुरावा म्हणून मान्यता दिली आहे. एखाद्या खुनाच्या खटल्यात एआय चॅटबॉटशी केलेले संभाषण थेट पुरावा म्हणून स्वीकारले जाण्याची ही जागतिक स्तरावरील अत्यंत दुर्मिळ आणि महत्त्वाची घटना मानली जात आहे.
कायदेशीर पेच आणि पुराव्याचे महत्त्व-
पीडितांच्या कुटुंबाचे प्रतिनिधित्व करणारे वकील नाम इओन्हो यांनी या निकालाचे महत्त्व अधोरेखित करताना सांगितले की, हे प्रकरण केवळ तांत्रिक पुराव्यापुरते मर्यादित नाही. कोणत्याही खुनाच्या खटल्यात आरोपीचा ‘अपराधी हेतू’ (Criminal Intent) सिद्ध करणे हे सर्वात मोठे आव्हान असते. किम सो-यंगने जाणीवपूर्वक आणि नियोजित पद्धतीने हत्या केली आहे, हे दर्शवण्यासाठी तिच्या चॅटजीपीटीवरील प्रश्नांची साखळी अत्यंत कळीची ठरली. “जर हा डिजिटल पुरावा न्यायालयाने ग्राह्य धरला नसता, तर आरोपीचा मारण्याचा हेतू तांत्रिकदृष्ट्या सिद्ध करणे तपास यंत्रणांसाठी प्रचंड कठीण झाले असते,” असेही इओन्हो यांनी स्पष्ट केले.
गुन्ह्याची पूर्वतयारी आणि डिजिटल पाऊलखुणा-
तपासात असे समोर आले आहे की, किमने औषधांचे घातक परिणाम आणि त्यांच्या मिश्रणातून निर्माण होणारी जीवघेणी स्थिती याबद्दल चॅटजीपीटीला सविस्तर प्रश्न विचारले होते. आरोपीने न्यायालयात स्वतःचा बचाव करताना या मृत्यूंना ‘अपघात’ असल्याचे स्वरूप देण्याचा प्रयत्न केला होता. मात्र, गुन्ह्यापूर्वी तिने विचारलेले हे प्रश्न हेच सिद्ध करतात की, तिच्या मनात पीडितांना संपवण्याचा कट आधीच शिजला होता.
गुन्हेगारीचे ‘हायटेक’ स्वरूप: जगभरात ‘एआय’च्या माध्यमातून घातक कटांचे सत्र; दक्षिण कोरियातील प्रकरणाने वेधले लक्ष-
दक्षिण कोरियातील ‘चॅटजीपीटी’ प्रकरणाने संपूर्ण जगाचे लक्ष वेधून घेतले असले तरी, ही केवळ एक हिमनगाचे टोक आहे. जागतिक स्तरावर अशा अनेक घटना सातत्याने समोर येत आहेत, जिथे गुन्हेगारांनी गंभीर आणि हिंसक कृत्यांसाठी ‘कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा’ (AI) आधार घेतला आहे. गुन्हेगारीच्या या नव्या पद्धतीमुळे जागतिक सुरक्षा यंत्रणांसमोर एक अभूतपूर्व आव्हान उभे राहिले आहे.
अमेरिकेतील गोळीबाराच्या घटना आणि एआयचा संबंध-
अमेरिकेतील फ्लोरिडा स्टेट युनिव्हर्सिटीमध्ये घडलेल्या गोळीबाराच्या भीषण घटनेत धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. या प्रकरणातील आरोपी चॅटजीपीटीच्या (ChatGPT) निरंतर संपर्कात असल्याचे तपासात निष्पन्न झाले आहे. चॅटजीपीटीने त्याला ‘कोणत्या प्रकारची बंदूक अधिक प्रभावी ठरेल’ आणि ‘निश्चित लक्ष्यावर प्रहार करण्यासाठी किती अंतरावरून गोळीबार करणे योग्य राहील’, यासारखी तांत्रिक माहिती पुरवल्याचे आढळले आहे. ही माहिती गुन्हेगारासाठी मार्गदर्शक ठरल्याचे दिसून येते.
कॅनडातील प्रकरणाने सुरक्षा त्रुटींवर ओढले ताशेरे-
कॅनडामध्येही एका गोळीबाराच्या घटनेने एआय कंपन्यांच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह उभे केले आहे. येथील एका आरोपीने गुन्हा करण्यापूर्वी एआय प्लॅटफॉर्मवर हिंसक कृत्यांबाबत वारंवार चर्चा केली होती. मात्र, संबंधित एआय कंपनीने या संशयास्पद हालचालींची माहिती वेळेवर पोलिसांना दिली नाही, असा गंभीर आरोप आता केला जात आहे. यामुळे संवादातील गोपनियता आणि सार्वजनिक सुरक्षा यामध्ये मोठी दरी निर्माण झाली आहे.
विषप्रयोग आणि स्फोटकांचा शोध-
गुन्हेगारांनी केवळ गोळीबारासाठीच नव्हे, तर इतर विघातक मार्गांसाठीही एआयचा वापर केला आहे. लास वेगासमध्ये स्फोटके कशी तयार करावीत आणि ती कुठे पेरावीत, याची गुंतागुंतीची माहिती मिळवण्यासाठी गुन्हेगारांनी एआय प्रोग्राम्सचा वापर केला. त्याचप्रमाणे, उत्तर कॅरोलिनामध्ये एका महिलेने आपल्या पतीला विष देण्यासाठी घातक औषधांच्या मिश्रणांचा शोध चॅटबॉट्सच्या माध्यमातून घेतला होता. गुन्हेगार आता मानवी तज्ज्ञांऐवजी एआय प्रणालीचा वापर करून आपल्या योजनांना मूर्त रूप देत आहेत.
एआय कंपन्यांच्या भूमिकेवर नैतिक प्रश्नचिन्ह; तांत्रिक सुरक्षेपेक्षा नफेखोरीला प्राधान्य?
जगभरात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर करून घडणाऱ्या गुन्ह्यांचे प्रमाण वाढत असताना, या प्रणाली विकसित करणाऱ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या भूमिकेवर आता गंभीर नैतिक प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. केवळ तांत्रिक प्रगतीचे गोडवे गाणाऱ्या या कंपन्यांनी आपल्या उत्पादनांच्या सुरक्षिततेकडे अक्षम्य दुर्लक्ष केल्याचा आरोप होत आहे. यामुळेच, जगभरातील कायदेतज्ज्ञ आणि तंत्रज्ञान विश्लेषकांकडून या कंपन्यांवर सुरक्षा मानके (Safety Standards) कडक करण्यासाठी प्रचंड दबाव निर्माण होत आहे.
सँडविचच्या सुरक्षिततेपेक्षा एआयची मानके दुय्यम?
प्रसिद्ध तांत्रिक संस्था ‘एमआयटी’ (MIT) मधील तज्ज्ञ मॅक्स टेगमार्क यांनी या परिस्थितीवर अत्यंत मार्मिक आणि सडेतोड टिप्पणी केली आहे. त्यांनी म्हटले आहे की, “आजच्या काळात एखादे सँडविच बनवण्यासाठी जितकी कडक सुरक्षा मानके आणि अन्न सुरक्षा नियम पाळले जातात, त्यापेक्षा कितीतरी पटीने कमी मानके सध्या प्रगत एआय प्रणालींसाठी लागू आहेत.” टेगमार्क यांच्या या विधानाने एआय उद्योगातील गांभीर्याचा अभाव चव्हाट्यावर आणला आहे. एखादे खाद्यपदार्थ मानवी आरोग्याला अपायकारक ठरू नये म्हणून जेवढी खबरदारी घेतली जाते, तेवढी खबरदारी मानवी संस्कृतीला धोका निर्माण करणाऱ्या तंत्रज्ञानाबाबत घेतली जात नाही, ही मोठी शोकांतिका आहे.
गुन्हेगारी माहितीला नकार देण्याची गरज-
जोपर्यंत या कंपन्या आपल्या अल्गोरिदममध्ये आमूलाग्र बदल करून गुन्हेगारी कृत्यांसाठी आवश्यक असलेली माहिती देण्यास स्पष्ट नकार देत नाहीत, तोपर्यंत जगभरातील हे धोके कायम राहतील, असा इशाराही तज्ज्ञांनी दिला आहे. एआय प्रणालींकडे माहितीचा अथांग साठा आहे, मात्र या माहितीचा वापर विधायक कामासाठी होतोय की विघातक, हे ओळखण्याची क्षमता आणि तशी नैतिक चौकट विकसित करण्यात या कंपन्या अपयशी ठरल्या आहेत.
‘एआय’मधील नैतिकतेचा अभाव गुन्हेगारांसाठी सोयीचा; वकील नाम इओन्हो यांनी मांडले परखड वास्तव-
दक्षिण कोरियातील धक्कादायक हत्याकांडाच्या खटल्यात पीडितांच्या कुटुंबाचे प्रतिनिधित्व करणारे वकील नाम इओन्हो यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) वापराबाबत एक अत्यंत गंभीर सामाजिक आणि मानसिक पैलू जगासमोर मांडला आहे. “गुन्हेगारांना मानवाऐवजी एआय प्रणालीशी संवाद साधताना कोणत्याही प्रकारची अपराधीपणाची भावना (Guilt) जाणवत नाही,” असे त्यांनी नमूद केले आहे. हे विधान गुन्हेगारी मानसशास्त्र आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांच्यातील विघातक संबंधांवर प्रकाश टाकते.
मानवी संवेदना विरुद्ध तांत्रिक निर्जीवता-
वकील नाम इओन्हो यांनी एका साध्या उदाहरणातून यातील दाहकता स्पष्ट केली. त्यांच्या मते, जर एखाद्या व्यक्तीने दुसऱ्या जिवंत माणसाला विषाच्या जीवघेण्या डोसबद्दल किंवा हत्येच्या पद्धतीबद्दल विचारले असते, तर त्या समोरच्या माणसाने नक्कीच नैतिकतेच्या आधारावर प्रतिप्रश्न केले असते. मानवी स्वभावानुसार, असे प्रश्न विचारताना विचारणाऱ्याच्या मनात भीती, दडपण किंवा अपराधीपणाची भावना निर्माण झाली असती. मात्र, चॅटजीपीटी (ChatGPT) सारख्या एआय प्रणाली या निर्जीव आणि केवळ माहितीवर आधारित असल्याने, त्यांच्याशी संवाद साधताना गुन्हेगाराला कोणत्याही प्रकारचा मानसिक अडथळा जाणवत नाही.
नैतिक चाळणीचा अभाव आणि गुन्हेगारांचे फावतेय
“चॅटजीपीटी कोणत्याही प्रकारची नैतिक किंवा सामाजिक चाळणी न लावता केवळ तांत्रिक उत्तरे देते,” असे इओन्हो यांनी स्पष्टपणे सांगितले. गुन्हेगार या प्रणालीचा वापर एका अशा सहकाऱ्यासारखा करतात जो कधीही प्रश्न विचारत नाही किंवा कोणतेही चुकीचे काम करण्यापासून रोखत नाही. ही तांत्रिक ‘तटस्थता’ प्रत्यक्षात गुन्हेगारांना त्यांचे क्रूर हेतू साध्य करण्यासाठी एक सुरक्षित व्यासपीठ उपलब्ध करून देत आहे. यामुळे गुन्हेगाराला आपला कट रचताना येणारे मानसिक दडपण पूर्णपणे निघून जाते आणि तो अधिक निर्घृणपणे नियोजन करू शकतो.
एआय तंत्रज्ञानाचे सुरक्षा यंत्रणांसमोर अभूतपूर्व आव्हान; दक्षिण कोरियातील खटल्याच्या निकालाकडे जगाचे लक्ष-
कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) प्रगत तंत्रज्ञानाने मानवी जीवन सुसह्य केले असले, तरी याच तंत्रज्ञानाचा वापर करून रचले जाणारे गुन्हे आता जागतिक कायदा आणि सुरक्षा यंत्रणांसमोर एक नवीन आणि गुंतागुंतीचे आव्हान उभे करत आहेत. ज्याप्रमाणे वाहनांच्या सुरक्षेसाठी ‘सीट बेल्ट’ अनिवार्य करण्यात आले किंवा सोशल मीडियावरील मजकुरावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी ‘मॉडरेशन’ची यंत्रणा विकसित झाली, त्याच धर्तीवर आता एआय प्रणालींसाठी अत्यंत कठोर आणि जागतिक स्तरावर एकसमान सुरक्षा नियम लागू करण्याची वेळ आली आहे, असे मत तंत्रज्ञान तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे.
कायदेशीर पेच आणि तांत्रिक सुरक्षा-
दक्षिण कोरियातील या खटल्याने एआयच्या नैतिक आणि कायदेशीर जबाबदारीचा प्रश्न ऐरणीवर आणला आहे. एआय केवळ माहिती पुरवणारे साधन आहे की गुन्ह्याचा सुलभक (Facilitator), यावर आता कायदेतज्ज्ञांमध्ये मंथन सुरू झाले आहे. गुन्हेगारांना तांत्रिक माहिती सहज उपलब्ध करून देणाऱ्या एआय प्रणालींवर ‘एथिकल गार्डरेल्स’ (नैतिक कुंपण) नसल्यामुळे, गुन्हेगारी कट रचणे आता पूर्वीपेक्षा कितीतरी सोपे झाले आहे. सुरक्षा यंत्रणांसाठी हे आव्हान मोठे आहे, कारण डिजिटल स्वरूपातील या कटांचा शोध घेणे आणि ते सिद्ध करणे यासाठी प्रगत सायबर फॉरेन्सिकची मदत घ्यावी लागत आहे.
जगाचे लक्ष लागलेली ऐतिहासिक सुनावणी-
दक्षिण कोरियातील या बहुचर्चित खटल्याची पुढील सुनावणी जून महिन्यात होणार आहे. या सुनावणीत न्यायालय ‘चॅटजीपीटी’ (ChatGPT) वरील संभाषणाला आणि त्यातून सिद्ध होणाऱ्या ‘गुन्हेगारी हेतूला’ किती कायदेशीर महत्त्व देते, यावर संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. या न्यायालयाचा निकाल भविष्यात एआय संदर्भातील जागतिक कायद्यांसाठी एक वस्तुपाठ (Precedent) ठरू शकतो.
