Massajog Sarpanch Election : बीड जिल्ह्यातील केज तालुक्यातील मस्साजोग ग्रामपंचायतीचे तत्कालीन सरपंच संतोष देशमुख यांच्या निर्घृण हत्येनंतर रिक्त झालेल्या सरपंचपदासाठी पार पडलेल्या पोटनिवडणुकीचा निकाल अखेर जाहीर झाला आहे. अत्यंत संवेदनशील वातावरणात झालेल्या या निवडणुकीत संतोष देशमुख यांच्या पत्नी अश्विनी देशमुख यांना पराभवाचा धक्का बसला आहे. या अटीतटीच्या लढतीत स्वरूपानंद देशमुख यांनी ९२ मतांच्या फरकाने विजय संपादन करत सरपंचपदाची धुरा आपल्या हाती घेतली आहे.
भावनिक आवाहन आणि मतदारांचा कौल-
मस्साजोगचे सरपंच संतोष देशमुख यांची काही महिन्यांपूर्वी हत्या करण्यात आली होती, ज्यामुळे संपूर्ण गाव हादरले होते. या पार्श्वभूमीवर झालेल्या निवडणुकीत पतीच्या निधनानंतर कुटुंबाला आणि गावाला न्याय मिळावा, तसेच ग्रामस्थांच्या आग्रहास्तव आपण निवडणूक रिंगणात उतरत असल्याची भूमिका अश्विनी देशमुख यांनी मांडली होती. ही निवडणूक पूर्णपणे भावनिक मुद्द्यावर आधारलेली होती. मात्र, प्रत्यक्ष मतदानावेळी गावकऱ्यांनी अश्विनी यांच्या बाजूने कौल न देता स्वरूपानंद देशमुख यांना पसंती दर्शवली. ९२ मतांचे हे अंतर ग्रामपंचायत स्तरावरील पोटनिवडणुकीत महत्त्वपूर्ण मानले जात आहे.
निवडणुकीचा निकाल जाहीर झाल्यानंतर आणि विजयाचा गुलाल उधळल्यानंतर नवनिर्वाचित सरपंच स्वरूपानंद देशमुख यांनी एक वेगळा आदर्श समोर ठेवला. विजयाचा जल्लोष करण्याऐवजी त्यांनी थेट मृत संतोष देशमुख यांच्या निवासस्थानी जाऊन त्यांच्या शोकाकुल कुटुंबीयांची भेट घेतली. राजकीय मतभेद बाजूला ठेवून त्यांनी सांत्वनपर भेट घेतल्याने गावात चर्चेचा विषय ठरला आहे. या भेटीदरम्यान त्यांनी गावाची शांतता आणि विकास अबाधित राखण्यासाठी सर्वांना सोबत घेऊन चालण्याचे आश्वासन दिले.
कौटुंबिक नात्यात राजकीय ठिणगी: मस्साजोगच्या निवडणुकीत ‘मामा-भाच्याचा’ वारसा संघर्ष; बिनविरोधच्या प्रयत्नांना अपयश आल्याने रंगली अटीतटीची लढत-
बीड जिल्ह्यातील मस्साजोग ग्रामपंचायतीचे राजकारण गेल्या काही काळापासून अत्यंत नाट्यमय आणि तितकेच क्लेशदायक वळणावर येऊन पोहोचले आहे. ९ डिसेंबर २०२४ रोजी तत्कालीन सरपंच संतोष देशमुख यांची अत्यंत निर्घृण हत्या करण्यात आली, ज्या घटनेने संपूर्ण जिल्हा हादरला होता. या हत्याकांडामुळे रिक्त झालेल्या सरपंचपदाच्या जागेसाठी नुकतीच पोटनिवडणूक पार पडली. मात्र, ही निवडणूक केवळ राजकीय न राहता, ती एकाच कुटुंबातील दोन पिढ्यांमधील प्रतिष्ठेची लढाई ठरली.
बिनविरोध निवडीचे आवाहन आणि तांत्रिक पेच-
संतोष देशमुख यांच्या दुःखद निधनानंतर त्यांच्या पत्नी अश्विनी देशमुख यांनी उमेदवारी अर्ज दाखल केला होता. गावातील शोकाकुल वातावरण आणि कुटुंबावर ओढवलेला प्रसंग पाहता, ही निवडणूक बिनविरोध पार पाडावी, अशी विनंती देशमुख कुटुंबीय आणि काही ग्रामस्थांनी सर्व उमेदवारांना केली होती. अर्ज मागे घेण्याच्या अंतिम दिवसापर्यंत एकूण पाच उमेदवार रिंगणात होते. त्यापैकी संजीवनी देशमुख, पंजाब देशमुख आणि करुणा देशमुख या तिघांनी सामाजिक भान राखून आपले अर्ज मागे घेतले. मात्र, स्वरूपानंद देशमुख यांनी आपली उमेदवारी कायम ठेवल्यामुळे ‘बिनविरोध’ची शक्यता मावळली आणि निवडणूक अटळ ठरली.
नात्यांच्या विळख्यात अडकलेले राजकारण-
या निवडणुकीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे प्रतिस्पर्धी उमेदवारांमधील जवळचे नातेसंबंध. मयत संतोष देशमुख आणि विजयी झालेले स्वरूपानंद देशमुख हे परस्परांचे जवळचे नातेवाईक आहेत. नात्याच्या गणितानुसार, संतोष देशमुख हे स्वरूपानंद यांच्या वडिलांचे सख्खे भाचे होते. राजकारणाने या मामा-भाच्याच्या नात्यात मोठी दरी निर्माण केली होती. मागील सार्वत्रिक निवडणुकीत संतोष देशमुख यांनी स्वरूपानंद यांचा केवळ ९ मतांच्या निसटत्या फरकाने पराभव केला होता. त्या पराभवाचा वचपा काढण्यासाठी स्वरूपानंद यांनी यावेळी कोणतीही तडजोड न करण्याचा पवित्रा घेतला होता.
सहमतिकेचा अभाव आणि अस्तित्वाची लढाई-
अश्विनी देशमुख यांनी ही निवडणूक न्यायाच्या आणि संघर्षाच्या भूमिकेतून लढवली असली, तरी राजकीय महत्त्वाकांक्षेपुढे नात्याची वीण सैल पडल्याचे या निवडणुकीत दिसून आले.
मस्साजोग पोटनिवडणूक निकाल: चुरशीच्या लढतीत स्वरूपानंद देशमुख विजयी; ९२ मतांच्या फरकाने मारली बाजी, भावनिक लाटेवर राजकीय रणनीती भारी-
बीड जिल्ह्यातील मस्साजोग ग्रामपंचायतीच्या सरपंचपदासाठी झालेल्या अत्यंत अटीतटीच्या पोटनिवडणुकीचा निकाल अखेर जाहीर झाला आहे. या निवडणुकीत स्वरूपानंद देशमुख यांनी आपल्या प्रतिस्पर्धी उमेदवार अश्विनी संतोष देशमुख यांचा ९२ मतांनी पराभव करत सरपंचपदावर नाव कोरले आहे. संपूर्ण जिल्ह्याचे लक्ष लागून राहिलेल्या या निवडणुकीत मतदारांनी विक्रमी उत्साहात सहभाग नोंदवला होता.
तीन फेऱ्यांचा थरार आणि मतमोजणीचे कल-
आज सकाळी मतमोजणीला सुरुवात झाल्यापासूनच दोन्ही उमेदवारांच्या समर्थकांमध्ये प्रचंड उत्सुकता होती. ही मतमोजणी एकूण तीन फेऱ्यांमध्ये पार पडली:
पहिली फेरी: सुरुवातीपासूनच स्वरूपानंद देशमुख यांनी आपली पकड मजबूत केली होती. पहिल्या फेरीअखेर त्यांनी १५६ मतांची लक्षणीय आघाडी घेतली.
दुसरी फेरी: दुसऱ्या फेरीत मात्र अश्विनी देशमुख यांनी जोरदार मुसंडी मारली. या फेरीत स्वरूपानंद यांची आघाडी घटून केवळ २० मतांवर आली होती, ज्यामुळे निवडणुकीत कमालीची चुरस निर्माण झाली.
तिसरी फेरी: अखेरच्या आणि निर्णायक तिसऱ्या फेरीत स्वरूपानंद देशमुख यांनी पुन्हा एकदा मताधिक्य मिळवत विजयावर शिक्कामोर्तब केले.
विक्रमी मतदान आणि आकडेवारी-
या निवडणुकीत गावकऱ्यांनी लोकशाहीच्या उत्सवात मोठा सहभाग नोंदवला. गावात एकूण ८३.६९ टक्के इतके विक्रमी मतदान झाले होते. एकूण १७४४ मतदारांनी आपल्या मतदानाचा हक्क बजावला होता. त्यापैकी विजयी उमेदवार स्वरूपानंद देशमुख यांना ९१४ मते प्राप्त झाली, तर मयत सरपंच संतोष देशमुख यांच्या पत्नी अश्विनी देशमुख यांना ८२२ मतांवर समाधान मानावे लागले. या निवडणुकीत ८ मतदारांनी ‘नोटा’ (None of the Above) या पर्यायाचा वापर केला.
भावनिक आवाहन विरुद्ध राजकीय वास्तव-
मस्साजोगमधील ही निवडणूक अत्यंत भावनिक वातावरणात पार पडली. मयत सरपंच संतोष देशमुख यांची मुलगी वैभवी आणि मुलगा विराज यांनी आपल्या आईसाठी संपूर्ण ताकदीनिशी प्रचार केला होता. वडिलांच्या निधनानंतर कुटुंबावर ओढवलेला प्रसंग आणि मुलांनी केलेले कळकळीचे आवाहन यामुळे गावात अश्विनी देशमुख यांच्या बाजूने सहानुभूतीची मोठी लाट निर्माण झाली होती. संपूर्ण परिसरात अश्विनी देशमुखच विजयी होतील, अशी चर्चा जोर धरत असतानाच, प्रत्यक्षात मतपेटीतून निघालेला निकाल वेगळा ठरला.
‘न्यायालयीन लढाईत आम्ही देशमुख कुटुंबासोबतच’; विजयानंतर नवनिर्वाचित सरपंच स्वरूपानंद देशमुखांची भावनिक साद, आरोपांचेही केले खंडन-
मस्साजोग ग्रामपंचायतीच्या सरपंचपदाच्या निवडणुकीत विजय संपादन केल्यानंतर स्वरूपानंद देशमुख यांनी आपली भूमिका अत्यंत स्पष्टपणे मांडली आहे. विजयाचा गुलाल उधळल्यानंतर प्रसारमाध्यमांशी बोलताना त्यांनी राजकीय संघर्षा पलीकडे जाऊन कौटुंबिक नाते आणि सामाजिक बांधिलकी जपण्याचे सूतोवाच केले. संतोष देशमुख यांच्या हत्या प्रकरणात आपण पूर्णपणे त्यांच्या कुटुंबासोबत असून, अश्विनीताईंना न्याय मिळवून देण्यासाठी न्यायालयीन लढाईत आमची शक्ती त्यांच्या पाठीशी उभी राहील, अशी ग्वाही त्यांनी यावेळी दिली.
नातेसंबंध आणि न्यायालयीन पाठिंबा
स्वरूपानंद देशमुख यांनी यावेळी स्पष्ट केले की, राजकीय विचारधारा किंवा निवडणुकांचा विचार बाजूला ठेवला, तर आमची कौटुंबिक नाळ आजही जोडलेली आहे. ते म्हणाले, “संतोष अण्णा किंवा अश्विनीताई यांच्याशी माझे कोणतेही वैयक्तिक वैर नव्हते आणि आजही नाही. दुर्दैवाने जी घटना घडली, त्याचे दुःख आम्हालाही आहे. या कठीण प्रसंगात अश्विनीताईंना जो कायदेशीर लढा द्यावा लागत आहे, त्यात आमची पूर्ण साथ त्यांना असेल. त्यांना न्याय मिळवून देणे हे आमचेही कर्तव्य आहे.”
निवडणुकीतील गैरप्रकारांवर भाष्य-
विजयी झाल्यानंतर स्वरूपानंद यांनी या निवडणुकीत झालेल्या काही प्रकारांबाबत नाराजीही व्यक्त केली. त्यांच्या मते, ही निवडणूक केवळ लोकशाही मार्गाने लढली गेली नाही. या प्रक्रियेत मोठ्या प्रमाणावर ‘अर्थकारणाचा’ (पैशांचा) वापर करण्यात आला, तसेच मतदारांवर विविध मार्गांनी राजकीय दबावतंत्राचा वापर केल्याचा गंभीर आरोपही त्यांनी यावेळी केला. विरोधकांनी केवळ सहानुभूतीचा फायदा न घेता सत्तेसाठी साम-दाम-दंड-भेद या नीतीचा अवलंब केल्याचे संकेत त्यांनी दिले.
‘न्यायालयीन लढाईमुळे जनसंपर्कात पडलो मागे’; संतोष देशमुखांचे बंधू धनंजय देशमुख यांची प्रांजळ कबुली, पराभव स्वीकारून नवनिर्वाचित सरपंचांचे केले अभिनंदन-
मस्साजोग ग्रामपंचायतीच्या सरपंचपदाच्या निवडणुकीचा निकाल जाहीर झाल्यानंतर, मयत संतोष देशमुख यांचे बंधू धनंजय देशमुख यांनी अत्यंत संयमी आणि प्रगल्भ भूमिका मांडली आहे. त्यांनी या निवडणुकीतील कौल नम्रपणे स्वीकारत विजयी उमेदवार स्वरूपानंद देशमुख यांचे अभिनंदन केले. राजकीय आखाड्यातील हार-जीत बाजूला ठेवून त्यांनी या पराभवाच्या कारणांचे केलेले तटस्थ विश्लेषण सध्या राजकीय वर्तुळात चर्चेचा विषय ठरले आहे.
कालावधीचा फटका आणि जनसंपर्कातील उणीव-
निकालावर भाष्य करताना धनंजय देशमुख यांनी अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा उपस्थित केला. ते म्हणाले की, “संतोष अण्णांच्या जाण्यानंतर जर पहिल्या सहा महिन्यांत ही निवडणूक पार पडली असती, तर आजचे चित्र निश्चितपणे वेगळे असते. मात्र, दुर्दैवाने या प्रक्रियेला तब्बल १६ महिन्यांचा विलंब झाला. हा प्रदीर्घ कालावधी आमच्या कुटुंबासाठी अत्यंत संघर्षाचा होता. गेल्या दीड वर्षापासून आम्ही सर्वजण केवळ कायदेशीर आणि न्यायालयीन लढाईत गुंतलो होतो. या मानसिक आणि कायदेशीर संघर्षात आमचा गावकऱ्यांशी असलेला थेट संपर्क काहीसा कमी झाला, ज्याचा परिणाम निकालावर दिसून आला.”
पराभवाचे आत्मपरीक्षण आणि लोकशाहीचा आदर
धनंजय देशमुख यांनी कोणत्याही प्रकारचे आरोप-प्रत्यारोप न करता हा पराभव स्वीकारला आहे. “लोकशाहीत जनतेचा निर्णय हा सर्वोपरी असतो. न्यायालयीन प्रकरणांमुळे आम्हाला लोकांच्या सुख-दुःखात पूर्वीसारखे सहभागी होता आले नाही, हे वास्तव आम्ही मान्य करतो. कदाचित याच जनसंपर्काच्या अभावामुळे मतदारांनी दुसरा पर्याय निवडला असावा,” अशी प्रांजळ कबुली त्यांनी यावेळी दिली.
