TATA Trust : भारतीय उद्योगजगतातील अग्रगण्य अशा टाटा समूहाची मुख्य होल्डिंग कंपनी ‘टाटा सन्स’ आणि तिला नियंत्रित करणाऱ्या ‘टाटा ट्रस्ट्स’च्या संचालक मंडळात सध्या मोठ्या उलथापालथीचे संकेत मिळत आहेत. टाटा ट्रस्ट्सच्या अंतर्गत असलेल्या ‘टाटा एज्युकेशन अँड डेव्हलपमेंट ट्रस्ट’ (TEDT) मधील विश्वस्तांच्या नियुक्तीवरून अंतर्गत वाद उफाळून आला असून, यामुळे प्रशासकीय पेच निर्माण झाला आहे.
‘व्हीटो’ अधिकारामुळे नियुक्ती प्रक्रियेत अडथळा
मिळालेल्या माहितीनुसार, टाटा ट्रस्ट्समधील ज्येष्ठ विश्वस्त मेहली मिस्त्री आणि जे.एन. मिस्त्री यांनी वेणू श्रीनिवासन आणि विजय सिंग यांना ‘TEDT’ मध्ये पुन्हा नियुक्त करण्याच्या प्रस्तावाच्या विरोधात मतदान (व्हीटो) केले आहे. या दोन महत्त्वाच्या सदस्यांच्या विरोधामुळे श्रीनिवासन आणि सिंग यांचा विश्वस्त म्हणून कार्यकाळ पुढे नेण्याच्या प्रक्रियेला मोठा धक्का बसला आहे. टाटा ट्रस्ट्सच्या नियमावलीनुसार, कोणत्याही विश्वस्ताचा कार्यकाळ वाढवण्यासाठी किंवा त्यांची फेरनियुक्ती करण्यासाठी मंडळातील सर्व सदस्यांची ‘सर्वानुमते संमती’ मिळवणे अनिवार्य असते.
तांत्रिक अडचण आणि कार्यकाळ समाप्ती-
वेणू श्रीनिवासन आणि विजय सिंग यांचा सध्याचा कार्यकाळ येत्या रविवारी संपुष्टात येत आहे. नियमानुसार फेरनियुक्तीसाठी लागणारी एकमतता आता खंडित झाली आहे. मिस्त्री गटाने घेतलेल्या या आक्रमक पवित्र्यामुळे या दोन्ही दिग्गजांना ट्रस्टच्या मंडळात पुन्हा स्थान मिळवणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य असल्याचे दिसत आहे. टाटा समूहाच्या निर्णयप्रक्रियेत अत्यंत महत्त्वाचे स्थान असलेल्या या दोन व्यक्तींच्या फेरनियुक्तीला विरोध झाल्यामुळे समूहाच्या अंतर्गत राजकारणात नवी समीकरणे तयार होण्याची शक्यता आहे.
टाटा ट्रस्ट्समधील सत्तासंघर्ष तीव्र; ‘TEDT’ मधील पेचामुळे उपाध्यक्ष वेणू श्रीनिवासन यांच्या पदावर टांगती तलवार-
टाटा समूहाची परोपकारी शाखा असलेल्या ‘टाटा ट्रस्ट्स’मधील अंतर्गत मतभेद आता विकोपाला गेल्याचे चित्र दिसत आहे. विशेषतः ‘टाटा एज्युकेशन अँड डेव्हलपमेंट ट्रस्ट’ (TEDT) मधील विश्वस्तांच्या फेरनियुक्तीवरून सुरू असलेला वाद थांबण्याचे नाव घेत नाहीये. हा वाद केवळ तांत्रिक प्रक्रियेपुरता मर्यादित नसून, टाटा समूहाच्या भविष्यातील नेतृत्वावर आणि धोरणांवर प्रभाव टाकणारा ठरू शकतो.
‘TEDT’ चे महत्त्व आणि आर्थिक ताकद-
‘टाटा एज्युकेशन अँड डेव्हलपमेंट ट्रस्ट’ (TEDT) जरी ‘टाटा सन्स’मध्ये थेट भागधारक (Direct Shareholder) नसली, तरी टाटा नेटवर्कमधील ही सर्वाधिक प्रभावशाली आणि महत्त्वपूर्ण संस्था मानली जाते. सुमारे ५००० कोटी रुपयांहून अधिक प्रचंड देणगी निधी (Endowment Fund) असलेल्या या ट्रस्टकडे देशभरातील शिक्षण क्षेत्र आणि शिष्यवृत्ती कार्यक्रमांच्या व्यवस्थापनाची मोठी जबाबदारी आहे. भारतातील शैक्षणिक विकासात या ट्रस्टचा वाटा अत्यंत मोलाचा असल्याने, तिथल्या विश्वस्त मंडळावरील पकड महत्त्वाची मानली जाते.
वेणू श्रीनिवासन यांच्या महत्त्वाच्या पदावर संकट-
सध्या वेणू श्रीनिवासन हे ‘टाटा ट्रस्ट्स’चे उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत. मात्र, जर त्यांची ‘TEDT’ च्या विश्वस्त पदावरील फेरनियुक्ती रखडली, तर त्यांच्या उपाध्यक्ष पदाच्या वैधतेवर आणि कार्यकाळावर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण होऊ शकते. नियमांनुसार, एका महत्त्वाच्या ट्रस्टमध्ये विश्वस्त म्हणून कायम राहता आले नाही, तर मूळ ‘टाटा ट्रस्ट्स’मधील त्यांच्या पदावरही त्याचे कायदेशीर आणि तांत्रिक पडसाद उमटण्याची शक्यता आहे. यामुळेच या फेरनियुक्तीला मिळालेला विरोध हा श्रीनिवासन यांच्यासाठी मोठा वैयक्तिक आणि व्यावसायिक धक्का मानला जात आहे.
८ मे रोजी टाटा ट्रस्ट्सची निर्णायक बैठक; नोएल टाटा यांची भूमिका ठरणार कळीची, टाटा सन्सच्या प्रतिनिधित्वावर होणार खल-
टाटा ट्रस्ट्समधील अंतर्गत वाद शिगेला पोहोचलेला असतानाच, येत्या ८ मे रोजी नियोजित असलेली ट्रस्टची बैठक आता अत्यंत कळीची ठरणार आहे. या बैठकीत केवळ विश्वस्तांच्या फेरनियुक्तीचाच प्रश्न नाही, तर ‘टाटा सन्स’च्या संचालक मंडळात टाटा ट्रस्ट्सचे प्रतिनिधित्व कोण करणार, याचाही सविस्तर आढावा घेतला जाणार आहे. या महत्त्वाच्या घडामोडीमुळे कॉर्पोरेट वर्तुळात मोठी अस्वस्थता आणि उत्सुकता निर्माण झाली आहे.
नोएल टाटांच्या भूमिकेकडे सर्वांचे लक्ष-
या संपूर्ण वादात आता सर्वांच्या नजरा नोएल टाटा यांच्यावर खिळल्या आहेत. रतन टाटा यांच्यानंतर ‘लाईफ-टाइम ट्रस्टी’ (आजीवन विश्वस्त) म्हणून नोएल टाटा यांचे स्थान अत्यंत प्रभावशाली आहे. वेणू श्रीनिवासन आणि विजय सिंग यांच्या फेरनियुक्तीला दोन विश्वस्तांनी कडाडून विरोध दर्शवलेला असताना, नोएल टाटा यांनी अद्याप आपली भूमिका स्पष्ट केलेली नाही. त्यांचा पाठिंबा कोणाला मिळणार आणि ते या वादात मध्यस्थी करणार की तटस्थ राहणार, यावरच टाटा ट्रस्ट्सच्या भविष्यातील धोरणात्मक रचनेचे भवितव्य अवलंबून आहे.
पुनर्नियुक्ती प्रक्रियेवर अनिश्चिततेचे सावट-
‘टाटा एज्युकेशन अँड डेव्हलपमेंट ट्रस्ट’ (TEDT) मधील विश्वस्तांच्या पुनर्नियुक्तीचा प्रस्ताव आधीच संकटात सापडला आहे. सर्व विश्वस्त या प्रस्तावाच्या बाजूने मतदान करणार नाहीत, असे संकेत आधीच मिळाले होते, ज्यामुळे ही प्रक्रिया अनिश्चिततेच्या भोवऱ्यात अडकली होती. ८ मेच्या बैठकीत या विषयावर अधिकृत मतदान झाल्यास, विरोधी गटाच्या ‘व्हीटो’ अधिकारामुळे श्रीनिवासन आणि सिंग यांना पदमुक्त व्हावे लागण्याची शक्यता बळावली आहे. एकाही विश्वस्ताचा विरोध फेरनियुक्तीसाठी तांत्रिक अडथळा ठरू शकतो, हा नियम सध्या विद्यमान पदाधिकाऱ्यांसाठी डोकेदुखी ठरत आहे.
टाटा सन्सच्या संचालक मंडळात फेरबदल? भास्कर भट यांच्या नावाच्या चर्चेने वेधले लक्ष-
टाटा समूहाच्या अंतर्गत असलेल्या विविध विश्वस्त संस्थांमधील (Trusts) मतभेद आता केवळ एका मर्यादित स्तरावर न राहता, ते थेट समूहाची मुख्य होल्डिंग कंपनी असलेल्या ‘टाटा सन्स’च्या सर्वोच्च स्तरापर्यंत पोहोचल्याचे दिसत आहे. टाटा सन्सच्या संचालक मंडळात (Board of Directors) लवकरच मोठे फेरबदल होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत असून, यामध्ये ‘टायटन’चे माजी व्यवस्थापकीय संचालक आणि टाटा समूहातील अनुभवी नेतृत्व भास्कर भट यांच्या संभाव्य समावेशाची जोरदार चर्चा सुरू झाली आहे.
प्रतिनिधित्वाच्या रचनेत बदलाचे संकेत-
सध्या टाटा ट्रस्ट्स आणि टाटा सन्स यांच्यातील संबंधांमध्ये एक नवीन वळण पाहायला मिळत आहे. विशेषतः टाटा सन्सच्या संचालक मंडळावर ट्रस्टचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या सदस्यांच्या संख्येत बदल होण्याचे संकेत मिळत आहेत. सध्या सुरू असलेल्या अंतर्गत वादामुळे आणि काही ज्येष्ठ विश्वस्तांच्या कार्यकाळ समाप्तीमुळे, विश्वासू आणि अनुभवी व्यक्तींची फळी निर्माण करण्यावर समूहाचा भर असल्याचे दिसून येत आहे. या पार्श्वभूमीवर, भास्कर भट यांना संचालक मंडळात स्थान देऊन टाटा सन्सच्या निर्णय प्रक्रियेत त्यांना मोठी जबाबदारी सोपवली जाऊ शकते, असे मत उद्योग क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे.
भास्कर भट यांचे अनुभवसिद्ध नेतृत्व-
भास्कर भट यांनी टाटा समूहातील अनेक महत्त्वाच्या कंपन्यांमध्ये धोरणात्मक भूमिका बजावली आहे. टायटन कंपनीला जागतिक स्तरावर नेण्यात त्यांचा मोठा वाटा असून, समूहाच्या कार्यपद्धतीची त्यांना खोलवर जाण आहे. अशा परिस्थितीत, जेव्हा टाटा ट्रस्ट्सच्या प्रतिनिधित्वावरून काही प्रमाणात अनिश्चितता निर्माण झाली आहे, तेव्हा भट यांच्यासारख्या अनुभवी व्यक्तीला पुढे आणून स्थिरता मिळवण्याचा प्रयत्न व्यवस्थापनाकडून होऊ शकतो. त्यांच्या समावेशामुळे संचालक मंडळातील सत्तेचे संतुलन आणि कामकाजाची सुसंगतता राखण्यास मदत होईल, असा अंदाज वर्तवला जात आहे.
वरिष्ठ स्तरावर नवीन समीकरणांची नांदी-
येत्या ८ मे रोजी होणाऱ्या टाटा ट्रस्ट्सच्या बैठकीत या विषयावर अधिक स्पष्टता येण्याची शक्यता आहे. भास्कर भट यांची टाटा सन्समध्ये होणारी संभाव्य ‘एन्ट्री’ ही केवळ एका व्यक्तीची नियुक्ती नसून, ती टाटा समूहाच्या भावी प्रशासकीय रचनेचा एक भाग असल्याचे मानले जात आहे.
