Vedanta Power Plant Blast : छत्तीसगड राज्यातील सक्ती जिल्ह्यातील सिंघीतराय परिसरात असलेल्या वेदांता पॉवर प्लांटमध्ये मंगळवारी दुपारी एक काळजाचा थरकाप उडवणारी दुर्घटना घडली. कारखान्यातील कार्यान्वित असलेल्या एका बॉयलरचा भीषण स्फोट झाल्याने संपूर्ण परिसर हादरून गेला. या हृदयद्रावक दुर्घटनेत आतापर्यंत १४ कामगारांचा मृत्यू झाला असून मृतांचा आकडा वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
स्फोटाची तीव्रता आणि जीवितहानी-
अधिकच्या माहितीनुसार, मंगळवारी दुपारी जेव्हा प्रकल्पातील कामकाज पूर्ण क्षमतेने सुरू होते, तेव्हा अचानक बॉयलरमध्ये तांत्रिक बिघाड होऊन मोठा स्फोट झाला. हा स्फोट इतका भीषण होता की, त्यामध्ये ४ कामगारांचा जागीच मृत्यू झाला. सुरुवातीला मृतांची संख्या ९ असल्याचे सांगण्यात येत होते, ज्यामध्ये उपचारादरम्यान आणखी पाच जणांनी प्राण गमावले होते. मात्र, ताज्या आकडेवारीनुसार या भीषण अपघातातील एकूण मृतांची संख्या १४ वर पोहोचली आहे.
जखमींची प्रकृती चिंताजनक-
या भीषण स्फोटात ३३ मजूर गंभीररीत्या जखमी झाले आहेत. स्फोटानंतर बाहेर पडलेल्या गरम वाफेमुळे आणि ढिगाऱ्याखाली दबल्या गेल्यामुळे अनेक कामगार मोठ्या प्रमाणात भाजले गेले आहेत. जखमींना तातडीने जवळच्या रुग्णालयात हलवण्यात आले असून, काहींची प्रकृती अत्यंत चिंताजनक असल्याने त्यांना रायपूर येथील विशेष उपचार केंद्रात हलवण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.
वेदांता पॉवर प्लांटमधील ‘सुपरहीटेड’ विभागात महाभयंकर स्फोट; १४ कामगारांचा मृत्यू, तर १९ जण मृत्यूशी झुंज देत-
प्रकल्पातील ‘सुपरहीटेड’ (Superheated Section) विभागात झालेल्या भीषण स्फोटात आतापर्यंत १४ कामगारांचा दुर्दैवी अंत झाला असून, एकूण ३३ कामगार या दुर्घटनेच्या तडाख्यात सापडले होते. उर्वरित १९ जखमी कामगारांवर सध्या विविध रुग्णालयांमध्ये अतिदक्षता विभागात उपचार सुरू असून, त्यातील काहींची प्रकृती अद्यापही चिंताजनक आहे.
दुपारची वेळ अन् अचानक झालेला हाहाकार-
मंगळवारी दुपारी दोनच्या सुमारास, जेव्हा सर्व मजूर आपल्या दैनंदिन कामात मग्न होते, तेव्हा अचानक एका प्रचंड आवाजाने कारखाना परिसर हादरून गेला. सुपरहीटेड विभागातील बॉयलरचा स्फोट इतका तीव्र होता की, क्षणार्धात परिसरात धुराचे लोट आणि आगीच्या ज्वाळा पसरल्या. या अनपेक्षित संकटामुळे कामगारांमध्ये एकच घबराट निर्माण झाली. जीव वाचवण्यासाठी कामगारांची प्रचंड पळापळ सुरू झाली, तर जखमींच्या आक्रोशाने आणि आरडाओरड्याने संपूर्ण परिसर सुन्न झाला होता.
प्रशासन आणि बचाव पथकाची धाव-
घटनेची वार्ता वाऱ्यासारखी पसरताच स्थानिक जिल्हा प्रशासन आणि पोलीस दलाची पथके तातडीने घटनास्थळी दाखल झाली. अग्निशमन दलाच्या गाड्यांनी आग विझवण्याचे शर्थीचे प्रयत्न केले, तर वैद्यकीय पथकांनी जखमींना घटनास्थळावरून रुग्णवाहिकेद्वारे रुग्णालयात हलवण्याचे काम युद्धपातळीवर हाती घेतले. आपत्ती व्यवस्थापन विभागाच्या वतीने तातडीने बचाव कार्य राबवून ढिगाऱ्याखाली अडकलेल्या कामगारांना बाहेर काढण्यात आले.
वेदांता पॉवर प्लांट दुर्घटना: पंतप्रधान व मुख्यमंत्र्यांकडून आर्थिक मदत जाहीर; ३० दिवसांत चौकशी अहवाल सादर करण्याचे निर्देश-
छत्तीसगडमधील वेदांता पॉवर प्लांटमध्ये झालेल्या भीषण स्फोटाच्या पार्श्वभूमीवर केंद्र आणि राज्य सरकारने तातडीने मदतीचा हात पुढे केला आहे. या हृदयद्रावक घटनेबद्दल पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी तीव्र शोक व्यक्त केला असून, पीडित कुटुंबांप्रती आपल्या संवेदना प्रकट केल्या आहेत. मृतांच्या वारसांना आणि गंभीर जखमींना आर्थिक दिलासा देण्यासाठी विशेष मदत निधीची घोषणा करण्यात आली आहे.
पंतप्रधान व मुख्यमंत्र्यांकडून सानुग्रह अनुदान जाहीर-
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पंतप्रधान राष्ट्रीय मदत निधीतून (PMNRF) या दुर्घटनेतील मृतांच्या कुटुंबियांना प्रत्येकी २ लाख रुपयांचे सानुग्रह अनुदान जाहीर केले आहे. तसेच, जखमींच्या उपचारासाठी प्रत्येकी ५० हजार रुपयांची मदत देण्याचे निर्देश दिले असून ते लवकर बरे व्हावेत, अशी प्रार्थना केली आहे. दुसरीकडे, छत्तीसगडचे मुख्यमंत्री विष्णू देव साय यांनी या घटनेला अत्यंत दुर्दैवी संबोधत राज्य सरकारतर्फे मृतांच्या कुटुंबियांना प्रत्येकी ५ लाख रुपयांची मदत जाहीर केली आहे. जखमी कामगारांनाही राज्य शासनाकडून ५० हजार रुपयांची तात्काळ मदत पुरवण्यात येणार आहे.
बिलासपूर विभागीय आयुक्तांमार्फत उच्चस्तरीय चौकशी-
या भीषण दुर्घटनेला कारणीभूत ठरलेल्या तांत्रिक किंवा मानवी चुकांचा शोध घेण्यासाठी प्रशासनाने कंबर कसली आहे. मुख्यमंत्री विष्णू देव साय यांनी बिलासपूर विभागीय आयुक्तांना या संपूर्ण प्रकरणाची सखोल चौकशी करण्याचे आदेश दिले आहेत. या भीषण अपघातात कोणाचे दुर्लक्ष झाले आहे का, याची पडताळणी करून दोषी आढळणाऱ्या व्यक्तींवर कठोर कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असे मुख्यमंत्र्यांनी ठामपणे स्पष्ट केले आहे.
स्वतंत्र दंडाधिकारी चौकशी आणि ३० दिवसांची मुदत
जिल्हा प्रशासनाने या प्रकरणाचे गांभीर्य लक्षात घेऊन स्वतंत्र दंडाधिकारी चौकशी (Magisterial Inquiry) सुरू केली आहे. दाभरा येथील उपविभागीय दंडाधिकाऱ्यांकडे (SDM) या चौकशीची महत्त्वाची जबाबदारी सोपवण्यात आली असून, त्यांना पुढील ३० दिवसांच्या आत सविस्तर अहवाल सादर करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
वेदांता पॉवर प्लांट दुर्घटना: व्यवस्थापनाविरुद्ध ‘एफआयआर’ची मागणी; काँग्रेस आक्रमक, न्यायालयीन चौकशीसाठी दबाव-
छत्तीसगडमधील वेदांता पॉवर प्लांटमध्ये झालेल्या भीषण प्राणहानीनंतर आता राज्याचे राजकारण तापू लागले आहे. मुख्य विरोधी पक्ष असलेल्या काँग्रेसने या घटनेला प्रशासकीय आणि व्यवस्थापकीय ढिसाळपणाचा नमुना ठरवत, प्रकल्प व्यवस्थापनाविरुद्ध फौजदारी गुन्हा दाखल करण्याची आणि संपूर्ण प्रकरणाची न्यायालयीन चौकशी (Judicial Inquiry) करण्याची आक्रमक मागणी केली आहे.
सरकारवर ‘दोषींना पाठीशी घालण्याचा’ आरोप-
काँग्रेसने या प्रकरणी राज्य सरकारवरही तोफ डागली आहे. प्रशासकीय चौकशीच्या नावाखाली सरकार दोषींना वाचवण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा संशय सुशील आनंद शुक्ला यांनी व्यक्त केला आहे. “केवळ विभागीय स्तरावरील चौकशीने सत्य बाहेर येणार नाही; उच्च न्यायालयाच्या विद्यमान न्यायाधीशांमार्फत या प्रकरणाचा तपास झाल्यासच पीडितांना न्याय मिळेल,” असे त्यांनी स्पष्ट केले. सत्ताधारी पक्ष आणि उद्योगपतींचे असलेले साटेलोटे कामगारांच्या जीवावर उठत असल्याची टीकाही त्यांनी यावेळी केली.
भरपाईसाठी १ कोटी रुपयांची मागणी-
केवळ चौकशीच नव्हे, तर काँग्रेसने आर्थिक मदतीच्या आकड्यावरूनही सरकारला घेरले आहे. सरकारने जाहीर केलेली मदत तुटपुंजी असल्याचे सांगत, काँग्रेसने मृतांच्या कुटुंबियांना प्रत्येकी १ कोटी रुपये आणि गंभीर जखमींना ५० लाख रुपयांची सानुग्रह मदत तातडीने देण्याची मागणी केली आहे.
प्रकल्पाचा इतिहास आणि सद्यस्थिती: अथेना छत्तीसगड ते वेदांता समूहापर्यंतचा सिंगीतेराई वीज प्रकल्पाचा प्रवास-
छत्तीसगडमधील सक्ती जिल्ह्यातील सिंगीतेराई येथे सुरू असलेल्या या महाकाय वीज प्रकल्पाचा प्रवास अत्यंत चढ-उतारांचा राहिला आहे. राज्याच्या औद्योगिक नकाशावर महत्त्वाचे स्थान असलेल्या या प्रकल्पाची पायाभरणी दीड दशकापूर्वी झाली होती, मात्र विविध कारणांमुळे हा प्रकल्प प्रदीर्घ काळ रखडला होता.
१. प्रकल्पाची मूळ संकल्पना आणि सुरुवात-
सिंगीतेराई येथे १,२०० मेगावॅट क्षमतेचा कोळशावर आधारित औष्णिक वीज प्रकल्प उभारण्याच्या कामाला २००९ मध्ये सुरुवात झाली होती. या प्रकल्पाची रचना ६०० मेगावॅट क्षमतेच्या दोन स्वतंत्र संचांमध्ये (Units) करण्यात आली होती. सुरुवातीच्या काळात या प्रकल्पाची मालकी ‘अथेना छत्तीसगड पॉवर लिमिटेड’ या कंपनीकडे होती. कोळसा टंचाई आणि आर्थिक नियोजनातील अडचणींमुळे या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाच्या उभारणीला सुरुवातीपासूनच अनेक अडथळ्यांचा सामना करावा लागला.
२. रखडलेला काळ आणि मालकी हक्कातील बदल-
सन २०१६ ते २०२२ हा सहा वर्षांचा कालावधी या प्रकल्पासाठी अत्यंत संकटाचा ठरला. या काळात प्रकल्पाचे काम पूर्णपणे ठप्प झाले होते. अथेना छत्तीसगड कंपनीला हा प्रकल्प पूर्ण करणे अशक्य झाल्याने हा प्रकल्प रखडलेल्या अवस्थेत होता. अखेर, २०२२ मध्ये प्रसिद्ध औद्योगिक समूह ‘वेदांता’ ने या प्रकल्पाचे अधिग्रहण केले आणि प्रकल्पाला पुन्हा नवसंजीवनी मिळाली. वेदांताने ताबा घेतल्यावर कामाला वेग आला आणि प्रलंबित कामे प्राधान्याने पूर्ण करण्यास सुरुवात झाली.
३. कार्यान्वयन आणि सद्यस्थिती-
वेदांता समूहाच्या व्यवस्थापनाखाली गेल्या वर्षी ऑगस्ट महिन्यात या प्रकल्पातील ६०० मेगावॅट क्षमतेचा पहिला संच (Unit 1) यशस्वीरित्या पूर्ण करून कार्यान्वित करण्यात आला. सध्या या पहिल्या संचातून वीजनिर्मिती सुरू असून, प्रकल्पाच्या दुसऱ्या संचाचे (Unit 2) काम अद्याप प्रगतीपथावर आहे.
