China Coal Mine : उत्तर चीनमधील शांक्सी प्रांतात एका कोळसा खाणीत झालेल्या भीषण स्फोटात किमान ९० कामगारांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला आहे. चीनच्या सरकारी माध्यमांनी या दुर्घटनेची अधिकृत पुष्टी केली असून, मृतांचा आकडा वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. या घटनेमुळे चीनमधील खाण क्षेत्रातील सुरक्षा व्यवस्थेवर पुन्हा एकदा प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे.
गॅस स्फोटाने हादरली खाण
चीनच्या काही वृत्तानुसार, ही दुर्घटना शांक्सी प्रांतातील ‘टोंगझोऊ ग्रुप’च्या मालकीच्या लिउशेन्यू कोळसा खाणीत घडली. खाणीच्या खोल भागात अचानक झालेल्या विषारी वायूच्या (गॅस) उद्रेकामुळे हा शक्तिशाली स्फोट झाला. स्फोटाच्या वेळी खाणीत अनेक कामगार कार्यरत होते, ज्यांना बाहेर पडण्याची संधीही मिळाली नाही. प्राथमिक माहितीनुसार, या अपघाताचे स्वरूप अत्यंत भीषण असून ढिगाऱ्याखाली अडकलेल्यांना वाचवण्यासाठी युद्धपातळीवर प्रयत्न सुरू आहेत.
बचावकार्य आणि प्रशासकीय पावले
घटनेची माहिती मिळताच स्थानिक प्रशासनाने आणि आपत्कालीन बचाव पथकांनी घटनास्थळी धाव घेतली आहे. खाणीच्या आत अडकलेल्या इतर कामगारांचा शोध घेण्यासाठी अत्याधुनिक यंत्रणांची मदत घेतली जात आहे. तथापि, खाणीतील विषारी वायूचा प्रभाव आणि कोसळलेले ढिगारे यामुळे बचावकार्यात मोठे अडथळे येत आहेत. सरकारी प्रवक्त्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जखमींना तातडीने जवळच्या रुग्णालयात दाखल करण्यात आले असून, मृतांच्या नातेवाईकांना आवश्यक ती मदत पोहोचवण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
खाण सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर
चीनमध्ये कोळसा खाणींमधील अपघात ही एक गंभीर समस्या बनली आहे. विशेषतः शांक्सी सारख्या कोळसा समृद्ध प्रांतात सुरक्षेचे नियम धाब्यावर बसवून होणाऱ्या उत्खननामुळे अशा दुर्घटना वारंवार घडत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. या दुर्घटनेनंतर केंद्र सरकारने ‘टोंगझोऊ ग्रुप’च्या कार्यपद्धतीची चौकशी करण्याचे निर्देश दिले असून, सुरक्षिततेच्या नियमांचे उल्लंघन झाले असल्यास कठोर कारवाई करण्याचे आश्वासन दिले आहे.
चीनमधील खाण दुर्घटनेचे भीषण वास्तव: २४७ कामगारांचा जीव टांगणीला; राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्याकडून तातडीच्या तपासाचे आदेश-
उत्तर चीनमधील शांक्सी प्रांतात शुक्रवारी सायंकाळी घडलेल्या भीषण कोळसा खाण दुर्घटनेने संपूर्ण देश हादरला आहे. ‘टोंगझोऊ ग्रुप’च्या मालकीच्या लिउशेन्यू कोळसा खाणीत झालेल्या शक्तिशाली गॅस स्फोटानंतर आता बचावकार्याला वेग आला असून, मृतांचा आकडा मोठ्या प्रमाणावर वाढण्याची भीती व्यक्त होत आहे. या संकटकाळात चीनच्या सर्वोच्च नेतृत्वाने गंभीर दखल घेतली असून प्रशासकीय यंत्रणेला सतर्कतेचे आदेश दिले आहेत.
शुक्रवारची ती भीषण सायंकाळ-
स्थानिक वेळेनुसार शुक्रवारी संध्याकाळी १९:२९ वाजता (भारतीय वेळेनुसार दुपारच्या सुमारास) जेव्हा खाणीत कामाची लगबग सुरू होती, तेव्हा अचानक विषारी वायूचा प्रचंड मोठा स्फोट झाला. सरकारी आकडेवारीनुसार, ज्या क्षणी हा स्फोट झाला, त्या वेळी खाणीच्या खोल भागात सुमारे २४७ कामगार आपले कर्तव्य बजावत होते. स्फोटाची तीव्रता इतकी भीषण होती की खाणीचा बराचसा भाग खचला असून अनेक कामगार आजही ढिगाऱ्याखाली किंवा विषारी वायूच्या विळख्यात अडकले असल्याची शक्यता आहे.
राष्ट्राध्यक्षांचे ‘मिशन रेस्क्यू’साठी आवाहन-
या हृदयद्रावक घटनेची माहिती मिळताच चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी तातडीने प्रतिक्रिया दिली आहे. त्यांनी स्थानिक प्रशासन आणि बचाव पथकांना स्पष्ट निर्देश दिले आहेत की, “जखमी कामगारांवर सर्वोत्तम उपचार करण्यात यावेत आणि जे कामगार अद्याप बेपत्ता आहेत, त्यांचा शोध घेण्यासाठी शक्य ते सर्व मार्ग चोखाळावेत.” मानवी जीव वाचवणे हे सर्वोच्च प्राधान्य असल्याचे नमूद करत त्यांनी सर्व संसाधने बचावकार्यासाठी वापरण्याचे आवाहन केले आहे.
दोषींवर कठोर कारवाईचे संकेत-
केवळ बचावकार्यच नव्हे, तर या भीषण दुर्घटनेला जबाबदार असणाऱ्या घटकांचा शोध घेण्यावरही राष्ट्राध्यक्षांनी भर दिला आहे. “या अपघाताच्या मूळ कारणांची सखोल चौकशी करण्यात यावी. सुरक्षेच्या नियमांकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या आणि निष्काळजीपणा दाखवणाऱ्या कोणत्याही जबाबदार व्यक्तीला किंवा अधिकाऱ्याला सोडले जाणार नाही,” असे निर्देश त्यांनी सरकारला दिले आहेत. या विधानामुळे खाण व्यवस्थापनातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांवर अटकेची टांगती तलवार निर्माण झाली आहे.
चीन खाण दुर्घटना: प्रशासकीय कारवाईचा बडगा; ‘कार्बन मोनोऑक्साइड’चे प्राणघातक प्रमाण ठरले अपघाताचे संभाव्य कारण-
उत्तर चीनमधील कोळसा खाणीत झालेल्या भीषण स्फोटानंतर आता चिनी प्रशासनाने आपला मोर्चा या घटनेला जबाबदार असणाऱ्या घटकांकडे वळवला आहे. अधिकच्या माहितीनुसार, ही कोळसा खाण चालवणाऱ्या वरिष्ठ व्यवस्थापनातील अधिकाऱ्यांना पोलिसांनी ताब्यात घेतले असून, त्यांच्याकडे या हलगर्जीपणाबाबत कसून चौकशी केली जात आहे.
विषारी वायूची ‘मर्यादेबाहेर’ गळती-
या भीषण गॅस स्फोटाचे नेमके तांत्रिक कारण शोधण्याचे काम अद्याप सुरू असले, तरी प्राथमिक तपासात धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. सरकारी वृत्तानुसार, खाणीच्या अंतर्गत भागात ‘कार्बन मोनोऑक्साइड’ (Carbon Monoxide) या अत्यंत विषारी आणि गंधहीन वायूचे प्रमाण धोक्याच्या पातळीपेक्षा अधिक आढळले होते. हा वायू अत्यंत प्राणघातक असून, त्याचा कोणताही वास येत नसल्याने कामगारांना धोक्याची पूर्वसूचना मिळाली नसावी, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. या वायूच्या अतिसंचयामुळेच शक्तिशाली स्फोट झाला असण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे.
युद्धपातळीवर बचावकार्य: ३४५ जवानांची तुकडी तैनात
या आपत्कालीन परिस्थितीत अडकलेल्या कामगारांना बाहेर काढण्यासाठी चीनच्या आपत्कालीन व्यवस्थापन मंत्रालयाने संपूर्ण ताकद पणाला लावली आहे. या बचाव मोहिमेत मदत करण्यासाठी सहा विशेष पथकांचे एकूण ३४५ जवान तातडीने घटनास्थळी पाठवण्यात आले आहेत. हे जवान अत्याधुनिक उपकरणांसह खाणीच्या खोल भागात प्रवेश करून अडकलेल्या कामगारांचा शोध घेत आहेत. तथापि, खाणीतील विषारी वायूचे वाढलेले प्रमाण आणि कोसळलेले ढिगारे यामुळे जवानांना जीव धोक्यात घालून हे कार्य पार पाडावे लागत आहे.
चीनची ‘कोळसा राजधानी’ भीषण अपघाताने हादरली; सुरक्षा मानकांवर प्रश्नचिन्ह आणि बचावकार्याला वेग-
चीनमधील कोळसा उत्पादनाचे प्रमुख केंद्र आणि देशाची ‘कोळसा राजधानी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या शांक्सी प्रांतात झालेल्या भीषण खाण दुर्घटनेने पुन्हा एकदा जुन्या स्मृती जागृत केल्या आहेत. शांक्सी हा प्रांत चीनमधील आर्थिकदृष्ट्या मागास असला, तरी देशाच्या ऊर्जेची गरज भागवण्यात या प्रांताचा सिंहाचा वाटा आहे. मात्र, याच प्रांतातील लिउशेन्यू कोळसा खाणीत झालेल्या स्फोटाने औद्योगिक सुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आणला आहे.
सुरक्षा मानकांमधील सुधारणा आणि वर्तमान वास्तव-
२००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला चीनमध्ये कोळसा खाण क्षेत्रात अपघातांची मालिकाच सुरू होती, ज्यामध्ये हजारो कामगारांनी आपले प्राण गमावले होते. या वारंवार होणाऱ्या प्राणघातक घटनांनंतर चीन सरकारने खाण कामाशी संबंधित सुरक्षा नियमावली अत्यंत कडक केली होती. अद्ययावत तंत्रज्ञान आणि कठोर देखरेखीमुळे गेल्या काही वर्षांत अपघातांचे प्रमाण घटल्याचा दावा केला जात होता. तथापि, शांक्सीमधील ही ताजी दुर्घटना पाहता, या सुरक्षा मानकांची अंमलबजावणी प्रत्यक्षात किती प्रभावीपणे होत आहे, याबाबत आता तज्ज्ञांकडून शंका व्यक्त केली जात आहे.
बचाव मोहिमेचे स्वरूप: ३४५ तज्ज्ञांचे दल तैनात-
या आपत्कालीन परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून चीनच्या आपत्कालीन व्यवस्थापन मंत्रालयाने तत्परतेने पावले उचलली आहेत. बचावकार्यासाठी विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या सहा वेगवेगळ्या पथकांमधील सुमारे ३४५ जवानांना तातडीने घटनास्थळी रवाना करण्यात आले आहे. या पथकांमध्ये खाण तज्ज्ञ, तांत्रिक अभियंता आणि आपत्ती व्यवस्थापन दलाच्या जवानांचा समावेश आहे. खाणीच्या खोल भागात अडकलेल्या कामगारांपर्यंत पोहोचण्यासाठी हे जवान अहोरात्र प्रयत्न करत आहेत.
