Fuel Crisis : जागतिक स्तरावर उद्भवलेल्या विविध भौगोलिक आणि राजकीय घडामोडींचे पडसाद आता अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थेवर तीव्रतेने उमटू लागले आहेत. सध्या उत्तर अमेरिकेतील क्युबा हा देश इंधन आणि ऊर्जेच्या अभूतपूर्व संकटाचा सामना करत आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात इंधन आणि नैसर्गिक वायूचा पुरवठा विस्कळीत झाल्याने क्युबामध्ये मोठी अंदाधुंदी माजली असून, येथील जनजीवन पूर्णपणे विस्कळीत झाले आहे.
इंधनाचा साठा संपुष्टात-
क्युबातील सद्यस्थिती अत्यंत चिंताजनक असून देशातील डिझेल आणि इंधन तेलाचा साठा जवळजवळ संपुष्टात आला आहे. इंधनाच्या अभावामुळे देशातील प्रमुख वीज निर्मिती प्रकल्प बंद पडण्याच्या मार्गावर आहेत. परिणामी, राजधानी हवानासह देशातील अनेक मोठ्या शहरांमध्ये दिवसातील अनेक तास वीजपुरवठा खंडित केला जात आहे. वीज नसल्यामुळे औद्योगिक उत्पादने थांबली असून सामान्य नागरिकांना दैनंदिन गरजा पूर्ण करण्यासाठी मोठ्या संघर्षाला सामोरे जावे लागत आहे.
दशकातील सर्वात भीषण ऊर्जा संकट-
विद्यमान परिस्थितीचे वर्णन गेल्या अनेक दशकांतील सर्वात भीषण ऊर्जा संकट असे केले जात आहे. वीज केंद्रांना लागणाऱ्या इंधनाचा पुरवठा वेळेवर न झाल्याने संपूर्ण ग्रीड यंत्रणा कोलमडण्याची भीती निर्माण झाली आहे. हवानासारख्या गजबजलेल्या शहरातही रात्रीच्या वेळी अंधाराचे साम्राज्य पसरलेले असते. हे संकट केवळ इंधनापुरते मर्यादित नसून, त्याचा थेट परिणाम वाहतूक, पाणीपुरवठा आणि अन्न साखळीवरही होत आहे, ज्यामुळे देशात अराजकतेची स्थिती निर्माण झाली आहे.
क्युबाचा ऊर्जा स्रोत आटला: इंधनाचा साठा पूर्णपणे संपुष्टात; राजधानी हवानासह देश अंधाराच्या गर्तेत-
क्युबा सध्या आपल्या इतिहासातील सर्वात भीषण आणि अभूतपूर्व ऊर्जा संकटाचा सामना करत आहे. जागतिक स्तरावर सुरू असलेल्या इंधन तुटवड्याचा क्युबाला मोठा फटका बसला असून, देशातील ऊर्जा व्यवस्था पूर्णपणे कोलमडण्याच्या उंबरठ्यावर आहे. इंधन साठ्याची कमतरता आणि तांत्रिक अडचणींमुळे संपूर्ण राष्ट्र सध्या अंधारात बुडाले असून जनजीवन विस्कळीत झाले आहे.
ऊर्जा मंत्र्यांचा गंभीर इशारा: साठा शून्य टक्क्यावर-
देशाच्या सद्यस्थितीवर भाष्य करताना क्युबाचे ऊर्जा मंत्री व्हिसेंते दे ला ओ यांनी सरकारी प्रसारमाध्यमांशी बोलताना अत्यंत चिंताजनक माहिती दिली. त्यांच्या मते, देशाकडे आता डिझेल आणि इंधन तेलाचा कोणताही साठा शिल्लक राहिलेला नाही. राष्ट्रीय ‘पॉवर ग्रीड’ची अवस्था अत्यंत नाजूक झाली असून, आपत्कालीन परिस्थितीसाठी लागणारे कोणतेही राखीव साठे (Reserves) सध्या उपलब्ध नाहीत. यामुळे संपूर्ण देशाची वीज वितरण यंत्रणा कोणत्याही क्षणी ठप्प होऊ शकते, अशी भीती त्यांनी व्यक्त केली आहे.
दैनंदिन २० ते २२ तास वीज कपात; जनतेचे हाल-
राजधानी हवानासह देशाच्या विविध प्रांतांमध्ये गेल्या काही दिवसांपासून वीजपुरवठा खंडित होण्याचे प्रमाण कमालीचे वाढले आहे. अनेक भागांतील रहिवाशांना दिवसातील तब्बल २० ते २२ तास विजेविना अंधारात काढावे लागत आहेत. वीज नसल्यामुळे पाणीपुरवठा, साठवणूक आणि दळणवळण यांसारख्या प्राथमिक सुविधांवरही गंभीर परिणाम झाला आहे. अन्न आणि औषधांच्या तुटवड्याशी आधीच दोन हात करणाऱ्या क्युबातील जनतेच्या अडचणीत या वीज संकटामुळे प्रचंड भर पडली असून, लोकांमध्ये संतापाचे वातावरण आहे.
नैसर्गिक वायू आणि स्थानिक तेलावर अवलंबित्व-
इंधनाच्या अभावी सरकारने आता देशांतर्गत उपलब्ध असलेल्या कच्च्या तेलावर, नैसर्गिक वायूवर आणि काही प्रमाणात उपलब्ध असलेल्या नवीकरणीय ऊर्जेवर (Renewable Energy) ही यंत्रणा चालवण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे. मात्र, मागणीच्या तुलनेत हा पुरवठा अत्यंत अल्प असल्याने वीज निर्मिती केंद्रांना आपली क्षमता सिद्ध करता येत नाहीये. आयातीवर मर्यादा आल्याने आणि जागतिक बाजारपेठेतील किमती वाढल्याने क्युबा सरकारसमोर हे संकट थोपवणे मोठे आव्हान ठरले आहे.
क्युबाचा सौर ऊर्जेवर भर, मात्र विस्कळीत ‘ग्रीड’मुळे ऊर्जा संकट कायम; १,३०० मेगावॅटची वाढही ठरतेय अपुरी-
क्युबा सध्या आपल्या इतिहासातील सर्वात भीषण ऊर्जा टंचाईचा सामना करत असून, या संकटातून बाहेर पडण्यासाठी देशाने सौर ऊर्जेचा आधार घेण्यास सुरुवात केली आहे. गेल्या दोन वर्षांत क्युबाने आपल्या सौर ऊर्जा क्षमतेमध्ये सुमारे १,३०० मेगावॅटची लक्षणीय वाढ केली आहे. मात्र, इतक्या मोठ्या प्रमाणावर अपारंपरिक ऊर्जेचा विस्तार करूनही, देशातील वीज संकट अद्याप शमलेले नाही. इंधनाचा तीव्र तुटवडा आणि अत्यंत खिळखिळी झालेली वीज वितरण यंत्रणा (Power Grid) यांमुळे या सौर ऊर्जेचे लाभ सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचण्यात मोठे अडथळे निर्माण होत आहेत.
सौर ऊर्जेचा विस्तार आणि मर्यादा-
ऊर्जा स्वावलंबनासाठी क्युबा सरकारने सौर ऊर्जेचे अनेक प्रकल्प कार्यान्वित केले आहेत. १,३०० मेगावॅटची भर पडल्यामुळे वीज निर्मिती क्षमतेत वाढ झाली असली, तरी तांत्रिक मर्यादांमुळे ही ऊर्जा पूर्ण क्षमतेने वापरता येत नाहीये. सौर ऊर्जेवर आधारित वीज निर्मिती ही दिवसा उपलब्ध असली, तरी रात्रीच्या वेळी लागणाऱ्या ऊर्जेसाठी देश अजूनही पारंपरिक इंधन आणि औष्णिक वीज केंद्रांवर अवलंबून आहे. सध्या देशात डिझेल आणि इंधन तेलाचा साठा पूर्णपणे संपल्यामुळे ही वीज केंद्रे ठप्प झाली आहेत.
‘ग्रीड’ची दयनीय अवस्था आणि अस्थिरता-
क्युबासमोरील सर्वात मोठे आव्हान हे त्यांच्या जुन्या आणि कमकुवत झालेल्या ‘नॅशनल पॉवर ग्रीड’चे आहे. अनेक वर्षांपासून देखभालीअभावी या ग्रीडची अवस्था दयनीय झाली आहे. सौर ऊर्जा प्रकल्पांतून निर्माण होणारी वीज वाहून नेण्यासाठी आणि ती साठवण्यासाठी लागणारी आधुनिक यंत्रणा या ग्रीडमध्ये उपलब्ध नाही. ग्रीडच्या याच अस्थिरतेमुळे वीज निर्मिती आणि वितरण या दोन्ही स्तरांवर प्रतिकूल परिणाम होत आहे. इंधनाच्या अभावामुळे ग्रीडमध्ये वारंवार तांत्रिक बिघाड होत असून, यामुळे सौर ऊर्जेचा पुरवठाही विस्कळीत होत आहे.
प्रतिकूल परिणाम आणि भविष्यातील चिंता-
इंधन टंचाईमुळे पारंपरिक वीज केंद्रे बंद असल्याने आणि ग्रीड वारंवार कोलमडत असल्याने, सौर ऊर्जेचा विस्तार असूनही क्युबातील नागरिकांना तासनतास अंधारात राहावे लागत आहे.
