Giant Noorjahan Mango : देशात उन्हाळा सुरू झाला की बाजारात दशहरी (Dasheri), लंगडा, चौसा, आम्रपाली यांसारख्या आंब्यांच्या विविध जातींची रेलचेल पाहायला मिळते. मात्र मध्यप्रदेशातील (Madhya Pradesh)अलीराजपूर जिल्ह्यात पिकणारा ‘नूरजहां’ आंबा (Mango) सध्या संपूर्ण देशात चर्चेचा विषय ठरत आहे. जगातील सर्वात मोठ्या आणि महागड्या आंब्यांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या या विशेष जातीच्या आंब्यांच्या झाडांना चक्क व्हीव्हीआयपी सुरक्षा (VVIP Security) देण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे या आंब्यांच्या ९ झाडांच्या सुरक्षेसाठी ९ सुरक्षा रक्षक तैनात करण्यात आले आहेत.
मध्यप्रदेशातील आदिवासीबहुल अलीराजपूर जिल्ह्यातील जुना कट्टीवाडा गावात असलेल्या ‘शिव आम फार्म’मध्ये या दुर्मिळ नूरजहां आंब्याची लागवड केली जाते. या आंब्याची वैशिष्ट्ये इतकी अनोखी आहेत की देशासह विदेशातही त्याला मोठी मागणी आहे. आखाती देश, अमेरिका, कॅनडा आणि युनायटेड किंगडम (UK) येथील भारतीय ग्राहकांकडून या आंब्याला विशेष पसंती मिळत असल्याचे शेतकरी सांगतात.
एका आंब्याचे वजन तब्बल ५ किलो (5 Kg)
नूरजहां आंब्याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचा प्रचंड आकार. या जातीच्या एका आंब्याचे वजन साधारण २ किलोपासून ५ किलोपर्यंत जाते. त्यामुळे अनेकदा एका कुटुंबासाठी एकच आंबा पुरेसा ठरतो. आकारासोबतच त्याचा रंग, सुगंध आणि गोड चव (Sweet Taste) यामुळेही हा आंबा खास मानला जातो.
या आंब्याची किंमतही तितकीच मोठी आहे. बाजारात एका नूरजहां आंब्याची किंमत १५०० रुपयांपासून ३००० रुपयांपर्यंत जाते. विशेष म्हणजे हा आंबा किलोने नाही तर नगानुसार विकला जातो. मागणी प्रचंड असल्यामुळे ग्राहकांना आगाऊ बुकिंग (Advance Booking) करावे लागते. आंब्याचा संबंध भारताच्या मुघलकालीन सांस्कृतिक (Mughal-era cultural history)इतिहासाशीही आहे. एके काळी राजघराण्यांच्या बागांमध्ये मोठे आणि विशेष चवीचे आंबे मौल्यवान मानले जात असत आणि नूरजहा जातीचा उगम त्याच परंपरेतून झाला असे मानले जाते.शेतकऱ्यांच्या मते, येथील स्थानिक हवामान आणि जमिनीची परिस्थिती (soil conditions)या फळासाठी अत्यंत अनुकूल आहे, ज्यामुळे त्याला एक विशिष्ट सुगंध, समृद्ध चव आणि आकर्षक रूप प्राप्त होते.
झाडांच्या सुरक्षेसाठी रक्षक तैनात
या दुर्मिळ आणि महागड्या आंब्यांच्या चोरीचा धोका लक्षात घेऊन शेतकऱ्यांनी झाडांच्या सुरक्षेसाठी विशेष व्यवस्था केली आहे. फार्म परिसरात सुरक्षा रक्षक दिवस-रात्र तैनात असतात. त्यामुळे या झाडांची व्हीव्हीआयपी सुरक्षाच सध्या चर्चेचा विषय बनली आहे.
फार्मचे संचालक किसान भरतराजसिंह जादव यांनी सांगितले की, “नूरजहां ही आंब्याची जात मूळची अफगाणिस्तानातील असल्याचे मानले जाते. या झाडांचे आयुष्य साधारण २० ते २५ वर्षांचे असते. आम्ही ग्राफ्टिंग (Grafting) तंत्राच्या मदतीने ११ नवीन रोपे तयार केली आहेत.”
अफगाणिस्तानातून (Afghanistan)भारतात आली ‘नूरजहां’
स्थानिक शेतकऱ्यांच्या मते, नूरजहां ही जात अनेक दशकांपूर्वी अफगाणिस्तानातून भारतात आली. कालांतराने ती पश्चिम मध्यप्रदेशातील माळवा आणि आदिवासी पट्ट्यात, विशेषतः झाबुआ आणि अलीराजपूर जिल्ह्यात रुजली. येथील हवामान आणि जमिनीची परिस्थिती या आंब्यासाठी अत्यंत पोषक असल्याने त्याची गुणवत्ता अधिक उत्कृष्ट बनते.
जुना कट्टीवाडा गावातील शेतकरी भरत राजसिंह जाधव (Bharat Raj Singh Jadav)यांनी सांगितले की, त्यांचे वडील रणवीरसिंह जाधव यांनी सुमारे ५५ ते ६० वर्षांपूर्वी गुजरातमधील बनमाह भागातून नूरजहांचे रोप आणले होते. “वडिलांनी अनेक वर्षे मेहनत घेऊन हे झाड जपले. आज ते संपूर्ण परिसराची ओळख बनले आहे,” असे त्यांनी सांगितले.
राष्ट्रीय स्तरावर मिळाला सन्मान
नूरजहां आंब्याला त्याच्या वैशिष्ट्यपूर्ण आकार आणि गुणवत्तेमुळे राष्ट्रीय स्तरावरही गौरविण्यात आले आहे. या जातीला १९९९ आणि २०१० मध्ये राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले होते. त्यानंतर अलीराजपूर जिल्ह्याची ओळख देशभर पोहोचली.या सन्मानांमुळे स्थानिक शेतकऱ्यांचा आत्मविश्वास वाढला आणि अलीराजपूर जिल्ह्याकडे व्यापक लक्ष वेधले गेले.
उत्पादन मर्यादित असल्याने मोठ्या प्रमाणावर निर्यात करणे अवघड असले तरी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत या आंब्याकडे ‘लक्झरी मॅंगो’ (Luxury Mango) म्हणून पाहिले जाते. संयुक्त अरब अमिरात (UAE), सौदी अरेबिया ( Saudi Arabia) , कतार आणि कुवेतसारख्या देशांमध्ये भारतीय प्रीमियम आंब्यांची मोठी मागणी आहे.
नूरजहां’ची चव इतरांपेक्षा वेगळी
आंबा खरेदी करणाऱ्या ग्राहकांच्या मते, “नूरजहांची चव अतुलनीय आहे. त्याचा सुगंध आणि गोडवा इतर सर्व जातींपेक्षा पूर्णपणे वेगळा आहे.” त्यामुळेच हा आंबा केवळ फळ नसून प्रतिष्ठेचे प्रतीक (Status Symbol) बनत चालल्याचेही बोलले जात आहे.
हे देखील वाचा –
केंद्रीय शिक्षणमंत्र्यांनी राजीनामा दिला नाही तर कॉकरोच पार्टी रस्त्यावर आंदोलन करणार! दीपकेचा इशारा
देवस्थान इनाम कायदा मंदिरांच्या अस्तित्वावर घाला घालणारा आहे ! मंदिर महासंघाच्या सुनील घनवटांचा आरोप
