Mumbai Goa Highway Toll : कोकणच्या विकासाची भाग्यरेषा मानल्या जाणाऱ्या मुंबई-गोवा महामार्गाचे काम गेल्या अनेक वर्षांपासून रखडलेले असतानाच, आता या मार्गावरून प्रवास करणाऱ्या वाहन चालकांसाठी एक धक्कादायक बातमी समोर आली आहे. महामार्गाचे काम अत्यंत धिम्या गतीने सुरू असल्याने प्रवाशांना आधीच शारीरिक आणि मानसिक त्रास सहन करावा लागत आहे. मात्र, आता या त्रासात भर पडणार असून, या महामार्गावर लवकरच टोल (पथकर) वसुली सुरू होण्याचे संकेत मिळत आहेत. परिणामी, खड्डेमय रस्ते आणि वाहतूक कोंडीचा सामना करणाऱ्या सर्वसामान्य प्रवाशांच्या खिशाला आता आर्थिक कात्री लागणार आहे.
सव्वा दशकाची प्रतीक्षा आणि कासवगती काम-
मुंबई-गोवा महामार्गाच्या रुंदीकरणाचे काम सुरू होऊन आता दशक उलटून गेले आहे. अनेक टप्प्यांवर काम अजूनही अपूर्ण अवस्थेत असून, काही ठिकाणी रस्त्याची अवस्था अत्यंत दयनीय आहे. पावसाळ्यात होणारी रस्त्याची दुरवस्था आणि अरुंद वळणांमुळे या मार्गावर अपघातांचे प्रमाणही वाढले आहे. महामार्गाचे काम ‘कासवगतीने’ सुरू असल्यामुळे मुंबई ते गोवा हे अंतर पार करण्यासाठी प्रवाशांना नियोजित वेळेपेक्षा दुप्पट वेळ लागत आहे. अशा परिस्थितीत, प्रवाशांना सुविधा मिळण्यापूर्वीच त्यांच्याकडून कर वसुलीची तयारी प्रशासनाकडून केली जात असल्याने संताप व्यक्त केला जात आहे.
प्रवाशांच्या जखमेवर मीठ चोळण्याचा प्रकार-
महामार्गावरील अपूर्ण उड्डाणपूल, ठिकठिकाणी पसरलेले राडारोडा आणि धूळ यामुळे वाहन चालक आधीच हैराण झाले आहेत. “रस्ता पूर्ण नाही, सुरक्षा नाही आणि प्रवासाचा वेळही कमी झालेला नाही, मग टोल कोणत्या आधारावर आकारला जाणार?” असा संतप्त सवाल वाहन धारकांकडून विचारला जात आहे. टोलनाके उभारण्याची प्रक्रिया सुरू झाल्याच्या बातम्यांमुळे कोकणवासीयांमध्ये तीव्र नाराजी पसरली आहे. हा निर्णय म्हणजे आधीच त्रासात असलेल्या प्रवाशांच्या जखमेवर मीठ चोळण्याचाच प्रकार असल्याची भावना जनमानसात उमटत आहे.
मुंबई-गोवा महामार्ग: कामाचा पत्ता नाही, पण टोलसाठी लगीनघाई; खारपाडा टोलनाक्यावरून कोकणवासीयांत संताप-
रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या तीन जिल्ह्यांतून जाणाऱ्या आणि कोकणच्या समृद्धीचे स्वप्न दाखवणाऱ्या मुंबई-गोवा महामार्गाच्या रुंदीकरणाला आता एक दशकाहून अधिक काळ लोटला आहे. मात्र, ‘तारीख पे तारीख’ देण्याच्या न्यायालयीन प्रक्रियेप्रमाणे या महामार्गाच्या पूर्णत्वाची प्रतीक्षाही संपता संपत नाहीये. केंद्रीय रस्ते वाहतूक मंत्री नितीन गडकरी यांनी वेळोवेळी आश्वासित केलेल्या तारखा उलटून गेल्या तरीही रस्ता अपूर्णच आहे. अशा विदारक स्थितीत, राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (NHAI) रायगड जिल्ह्यातील कोकणाचे प्रवेशद्वार मानल्या जाणाऱ्या खारपाडा येथे टोलनाका उभारण्याची ‘लगीनघाई’ सुरू केल्याने प्रवाशांमध्ये तीव्र असंतोष पसरला आहे.
आश्वासनांचा पाऊस, पण कामाचा दुष्काळ-
गेल्या १०-१२ वर्षांपासून या महामार्गाचे काम कासवगतीने सुरू आहे. “शहाण्या माणसाने कोर्टाची पायरी चढू नये” असे म्हटले जाते, परंतु या महामार्गाची दुरावस्था पाहता आता “शहाण्या प्रवाशाने मुंबई-गोवा महामार्गावरून प्रवास करू नये,” अशी उपरोधिक चर्चा वाहनचालकांमध्ये सुरू झाली आहे. केंद्रीय मंत्र्यांनी अनेकदा जाहीर सभांमधून कामाच्या पूर्णतेचे दावे केले, परंतु प्रत्यक्षात प्रवाशांच्या नशिबी खड्डे, धुळीचे लोट आणि जीवघेणी वाहतूक कोंडीच आली आहे. रस्ता पूर्ण होण्यापूर्वीच प्रशासनाने कर वसुलीची तयारी सुरू करणे, हा प्रवाशांच्या संयमाची अंत पाहणारा प्रकार आहे.
खारपाडा टोलनाका: सुविधेआधीच वसुलीचा घाट-
महामार्गाच्या रखडलेल्या कामावरून आधीच टीकेची झोड उठलेली असताना, राष्ट्रीय महामार्ग कार्यालयाने खारपाडा येथे टोलनाक्याचे स्ट्रक्चर उभारण्यास वेग दिला आहे. एकीकडे पळस्पे ते इंदापूर या टप्प्यातील कामाची गुणवत्ता आणि प्रगती संशयास्पद आहे, तर दुसरीकडे वसुलीसाठी प्रशासकीय यंत्रणा कमालीची सक्रिय झाली आहे. रस्ता सुरक्षित आणि सुसह्य झालेला नसताना टोल लादणे म्हणजे सामान्यांच्या खिशावर दरोडा टाकण्यासारखे असल्याचे मत स्थानिक नागरिक व्यक्त करत आहेत.
मुंबई-गोवा महामार्गावर हिंदी फलकांविरुद्ध शिवसेनेचा एल्गार; रखडलेली कामे आणि टोलवसुलीवरून उग्र आंदोलनाचा इशारा-
मुंबई-गोवा महामार्गाच्या रखडलेल्या कामामुळे कोकणवासीय आधीच संतापलेले असताना, आता या वादात भाषिक अस्मितेचीही भर पडली आहे. रायगड जिल्ह्याच्या हद्दीत महामार्गावर लावण्यात आलेल्या हिंदी भाषिक दिशादर्शक फलकांवर शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) गटाने तीव्र आक्षेप घेतला आहे. या पार्श्वभूमीवर, शिवसेनेचे जिल्हा संपर्कप्रमुख प्रसाद भोईर यांनी आक्रमक पवित्रा घेत राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाचे (NHAI) प्रकल्प संचालक तथा कार्यकारी अभियंता रविंद्र इंगोले यांना कडक शब्दांत निवेदन सादर केले आहे.
मराठी भाषेचा सन्मान आणि फलक बदलण्याची मागणी-
रायगड जिल्ह्यातून जाणाऱ्या या महामार्गावर मराठी भाषेला डावलून हिंदी भाषेतील फलक लावण्यात आल्याने स्थानिक नागरिकांमध्ये नाराजी आहे. “महाराष्ट्र राज्यात मराठी भाषेला प्राधान्य मिळणे हा आमचा अधिकार आहे,” अशी भूमिका मांडत शिवसेनेने हे सर्व हिंदी फलक तात्काळ बदलून त्या जागी मराठी भाषेतील फलक लावण्याची आग्रही मागणी केली आहे. प्रशासनाने भाषिक अस्मितेचा खेळ थांबवून स्थानिक संस्कृतीचा आदर करावा, असेही या निवेदनात स्पष्ट करण्यात आले आहे.
धोकादायक अंतर्गत रस्ते आणि टोलचा विरोध-
केवळ भाषेचाच नव्हे, तर प्रवाशांच्या सुरक्षिततेचा मुद्दाही शिवसेनेने लावून धरला आहे. पेण तालुक्यातील वाशी नाका ते उंबर्डे फाटा दरम्यानचा अंतर्गत रस्ता सध्या अत्यंत धोकादायक स्थितीत आहे. या रस्त्याची तातडीने दुरुस्ती करण्याची मागणी करण्यात आली आहे. एकीकडे मुख्य महामार्गाची कामे अपूर्ण असताना आणि अंतर्गत रस्ते मृत्यूचा सापळा बनले असताना, दुसरीकडे सरकारकडून प्रस्तावित असलेली टोलवसुली ही सर्वसामान्य जनतेची लूट असल्याचा आरोप प्रसाद भोईर यांनी केला आहे. जोपर्यंत रस्त्याची कामे दर्जेदार पद्धतीने पूर्ण होत नाहीत, तोपर्यंत एकही रुपयाचा पथकर (टोल) वसूल करू दिला जाणार नाही, असा इशाराही त्यांनी दिला.
प्रशासनाला शेवटचा इशारा: उग्र आंदोलनाचा पवित्रा
राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने जर या मागण्यांकडे दुर्लक्ष केले, तर शिवसेना आपल्या शैलीत उग्र आंदोलन छेडेल, असा इशारा या निवेदनाद्वारे देण्यात आला आहे. महामार्गावरील खड्डे, धुळीचे लोट, अर्धवट उड्डाणपूल आणि आता लादला जाणारा टोल यामुळे कोकणचा प्रवास नशिबी आलेल्या प्रवाशांचा संयम सुटत चालला आहे.
मुंबई-गोवा महामार्गाचा दुर्दैवी वास्तव: सवलतींची मुदतवाढ संपली तरी मूलभूत सुविधांचा पत्ता नाही; प्रवाशांचा जीव टांगणीला-
मुंबई-गोवा महामार्गाच्या रुंदीकरणाचे काम म्हणजे आता केवळ एक रेंगाळलेला प्रकल्प न राहता प्रवाशांच्या संयमाची परीक्षा घेणारी शोकांतिका ठरत आहे. प्रशासनाने या कामासाठी वारंवार मुदतवाढ देऊनही महामार्गाची अवस्था अद्यापही अत्यंत दयनीय आणि अपूर्ण आहे. अनेक ठिकाणी रस्त्याचे बांधकाम अर्धवट असून, महामार्गासाठी आवश्यक असलेल्या मूलभूत तांत्रिक सुविधांची पूर्तता करण्यात कंत्राटदार आणि राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण सपशेल अपयशी ठरल्याचे चित्र दिसत आहे.
मूलभूत सुविधांचा अभाव आणि तांत्रिक त्रुटी-
महामार्गाचा प्रवास सुरक्षित व्हावा यासाठी आवश्यक असलेल्या अनेक महत्त्वाच्या कामांकडे जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष करण्यात आले आहे. यामध्ये प्रामुख्याने साईड पट्ट्या (Road Shoulders), सुसज्ज उड्डाणपूल (Flyovers), पादचाऱ्यांसाठी आणि स्थानिक वाहनांसाठीचे अंडरपास (Underpasses) तसेच पावसाच्या पाण्याचा निचरा होण्यासाठीची ड्रेनेज व्यवस्था यांचा समावेश आहे. यापैकी बहुतांश कामे अद्याप कागदावर किंवा अर्धवट स्थितीत आहेत. ड्रेनेज व्यवस्थेअभावी पावसाळ्यात रस्त्यावर पाणी साचून रस्ते अधिकच खराब होत आहेत, तर साईड पट्ट्या नसल्यामुळे वाहनचालकांना आपत्कालीन स्थितीत गाडी उभी करणेही अशक्य झाले आहे.
धुळीचे साम्राज्य आणि आरोग्याचा प्रश्न-
अपूर्ण असलेल्या रस्त्यांमुळे या परिसरात धुळीच्या प्रदूषणाने उग्र रूप धारण केले आहे. रस्त्यावरून वाहने धावताना उडणाऱ्या प्रचंड धुळीमुळे वाहनचालकांची दृश्यमानता (Visibility) कमी होत असून, याचा फटका केवळ प्रवाशांनाच नव्हे, तर महामार्गालगत राहणाऱ्या ग्रामस्थांच्या आरोग्यालाही बसत आहे. श्वसनाचे विकार आणि डोळ्यांच्या तक्रारीत मोठी वाढ झाली असून, प्रशासन याकडे पूर्णपणे डोळेझाक करत असल्याचा आरोप स्थानिक नागरिक करत आहेत.
चुकीचे नियोजन आणि वाढते अपघात-
महामार्गाच्या कामात नियोजनाचा मोठा अभाव दिसून येत आहे. अनेक ठिकाणी रस्ते अचानक अरुंद होतात, तर काही ठिकाणी वळणांचे शास्त्रोक्त नियोजन केलेले नाही. चुकीच्या पद्धतीने लावलेले दिशादर्शक आणि अर्धवट सोडून दिलेले उड्डाणपुलांचे खांब हे मृत्यूचे सापळे बनले आहेत. या सदोष नियोजनामुळे गेल्या काही महिन्यांत महामार्गावर अपघातांचे प्रमाण चिंताजनकरीत्या वाढले आहे. अनेक निष्पाप प्रवाशांना या ‘कासवगती’ कामाच्या आणि प्रशासकीय अनास्थेच्या बळी चढावे लागले आहे.
मुंबई-गोवा महामार्गावर टोलचा वाद पेटला; ‘ठाकरे’ सेना आक्रमक, स्थानिक वाहनांना टोलमाफीची मागणी-
मुंबई-गोवा महामार्गाच्या अपूर्ण कामावरून जनतेमध्ये आधीच संताप असताना, आता प्रस्तावित टोलवसुलीच्या निर्णयाने आगीत तेल ओतण्याचे काम केले आहे. या अन्यायी निर्णयाविरोधात शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) गटाने अत्यंत आक्रमक पवित्रा घेतला आहे. महामार्गावर मराठी भाषेला डावलून लावण्यात आलेले हिंदी फलक आणि स्थानिकांवर लादला जाणारा टोल, या मुद्द्यांवरून शिवसेनेने प्रशासनाला घेरले असून उग्र आंदोलनाचा इशारा दिला आहे.
स्थानिक वाहनांना टोलमाफीची आग्रही मागणी-
शिवसेना रायगड जिल्हा संपर्क प्रमुख प्रसाद भोईर यांच्या नेतृत्वाखालील एका शिष्टमंडळाने राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाच्या (NHAI) अधिकाऱ्यांची भेट घेऊन त्यांना मागण्यांचे निवेदन सादर केले. या निवेदनात प्रामुख्याने ‘MH-06’ (रायगड जिल्हा) ही नोंदणी असलेल्या सर्व स्थानिक वाहनांना या प्रस्तावित टोलनाक्यावर पूर्णपणे करमाफी मिळावी, अशी मागणी करण्यात आली आहे. महामार्गाच्या रखडलेल्या कामाचा सर्वाधिक फटका येथील स्थानिक जनतेला बसत असताना, त्यांच्याकडूनच पुन्हा टोल वसूल करणे हे अन्यायकारक असल्याचे शिवसेनेने म्हटले आहे.
मराठी फलकांचा सन्मान आणि भाषिक अस्मिता-
महामार्गावरील दिशादर्शक फलकांवर मराठी भाषेचा वापर न करता केवळ हिंदीचा वापर केल्याने शिवसेनेने प्रशासनावर ताशेरे ओढले आहेत. “महाराष्ट्राच्या मातीत मराठी भाषेचा सन्मान राखणे हे प्रशासनाचे कर्तव्य आहे,” असे ठणकावून सांगत, सर्व फलक तात्काळ मराठीत करण्याची मागणी भोईर यांनी केली आहे. जोपर्यंत भाषेचा प्रश्न सुटत नाही आणि स्थानिकांना न्याय मिळत नाही, तोपर्यंत प्रशासन शांत बसू देणार नाही, असा पवित्रा शिवसैनिकांनी घेतला आहे.
प्रशासनाला उग्र आंदोलनाचा इशारा-
रस्त्याची कामे अद्याप अनेक ठिकाणी अपूर्ण आहेत; साईड पट्ट्या, अंडरपास आणि उड्डाणपुलांची कामे अर्धवट स्थितीत असताना टोलवसुलीची ‘लगीनघाई’ का? असा सवाल शिवसेनेने उपस्थित केला आहे. केवळ टोलनाका उभारण्यापेक्षा रखडलेली कामे पूर्ण करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे, असेही त्यांनी निवेदनात नमूद केले आहे.
