Bermuda Mystery: अटलांटिक महासागरातील बर्मुडा बेटाने अनेक दशकांपासून भूगर्भाशास्त्रज्ञांना कोड्यात टाकले होते. साधारणपणे ज्या बेटांवरील ज्वालामुखी शांत होतात, ती बेटे काळाच्या ओघात समुद्रात खाली खचतात. बर्मुडा येथील ज्वालामुखी तर तब्बल ३ कोटी वर्षांपूर्वीच शांत झाले आहेत, तरीही हे बेट आजूबाजूच्या समुद्रतळापेक्षा तब्बल १,६०० फूट उंचावर स्थिर आहे. या मागचे नेमके कारण काय? याचे उत्तर आता अमेरिकन शास्त्रज्ञांनी शोधून काढले असून हे रहस्य बर्मुडा बेटाच्या अगदी खाली दडलेले आहे.
Bermuda Mystery: पृथ्वीच्या गर्भातून मिळाला पुरावा
‘कार्नेगी सायन्स’चे भूकंपशास्त्रज्ञ विल्यम फ्रेझर आणि ‘येले युनिव्हर्सिटी’चे जेफ्री पार्क यांच्या नेतृत्वाखाली हे नवीन संशोधन करण्यात आले आहे. शास्त्रज्ञांनी जगभरात येणाऱ्या मोठ्या भूकंपांच्या लहरींचा (सिस्मिक वेव्हज) अभ्यास केला. या लहरी जेव्हा पृथ्वीच्या अंतर्गत भागातून प्रवास करतात, तेव्हा तिथल्या खडकांच्या घनतेनुसार त्यांचा वेग बदलतो.
बर्मुडा येथील भूकंप मापन केंद्राच्या डेटाचा वापर करून शास्त्रज्ञांनी बेटाच्या खाली सुमारे २० मैल खोलवरचा एक नकाशा तयार केला आणि त्यातून एक थक्क करणारी माहिती समोर आली.
Bermuda Mystery: समुद्रात तरंगणाऱ्या ‘वरखेडा’ (राफ्ट) सारखी रचना
या संशोधनात बर्मुडा बेटाच्या खाली एक अतिशय वेगळी भूगर्भीय रचना असल्याचे दिसून आले:
१. कमी घनतेचा खडक: बर्मुडाच्या सागरी कवचाच्या अगदी खाली १२ मैल जाडीचा एक खडकाचा थर आहे, ज्याची घनता आजूबाजूच्या इतर खडकांपेक्षा खूपच कमी आहे.
२. बाहेर ढकलण्याऐवजी तरंगत राहणे: सामान्यतः ज्वालामुखी बेटांच्या खाली वितळलेला लाव्हा वर ढकलला जातो, ज्यामुळे भूभाग उंचावतो. मात्र, बर्मुडाच्या बाबतीत हा हलका खडक एखाद्या पाण्याच्या जहाजासारखा (राफ्ट) काम करत आहे, ज्यामुळे बर्मुडाचा भूभाग समुद्रावर तरंगत आणि उंचावर स्थिर राहण्यास मदत होत आहे.
Bermuda Mystery: महाखंड ‘पँजिया’च्या काळाशी संबंध
शास्त्रज्ञांच्या मते, कोट्यवधी वर्षांपूर्वी जेव्हा पृथ्वीवर ‘पँजिया’ नावाचा एकच महाखंड अस्तित्वात होता, तेव्हा पृथ्वीच्या खोल गर्भातून कार्बनयुक्त वितळलेला लाव्हा वर आला आणि सागरी कवचाच्या तळाशी जमा झाला. ३ कोटी वर्षांपूर्वी बर्मुडाचा ज्वालामुखी शांत होत असताना हा पदार्थ तिथेच थंड झाला आणि त्याने एका मजबूत थराचे रूप घेतले, ज्याला विज्ञानाच्या भाषेत ‘अंडरप्लेटिंग’ म्हणतात.
संशोधनाचे महत्त्व
शास्त्रज्ञ विल्यम फ्रेझर यांनी सांगितले की, बर्मुडाच्या या रचनेमुळे पृथ्वीच्या अंतर्गत भागात घडणाऱ्या इतर अनेक प्रक्रिया समजून घेण्यास मदत होईल, ज्या अद्याप विज्ञानाला पूर्णपणे समजलेल्या नाहीत. बर्मुडा हे जगातील एकमेव असे बेट आहे की इतरही काही बेटांच्या खाली अशी रचना आहे, याचा शोध आता फ्रेझर आणि त्यांची टीम घेत आहे. हे संशोधन ‘जिओफिजिकल रिसर्च लेटर्स’ या प्रसिद्ध विज्ञान मासिकात प्रसिद्ध झाले आहे.
हे देखील वाचा – PM Modi on Foreign Travel Tax: परदेश प्रवासावर नवीन कर लागणार? सोशल मीडियावरील ‘त्या’ चर्चेवर स्वतः पंतप्रधान मोदींनी दिले स्पष्टीकरण
