Monsoon Update: देशातील बळीराजा आणि सर्वसामान्य नागरिकांसाठी पावसाबाबत एक काळजी वाढवणारी बातमी समोर आली आहे. जून महिना कोरडा गेल्यानंतर आता जुलै महिन्यातही मान्सूनवर दबाव राहण्याची शक्यता आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) जाहीर केलेल्या मासिक अंदाजात स्पष्ट केले आहे की, प्रशांत महासागरात ‘एल निनो’ची स्थिती सातत्याने मजबूत होत असल्यामुळे जुलै 2026 मध्ये देशातील बहुतांश भागांत सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता आहे.
हवामान खात्याच्या अहवालानुसार, जुलै महिन्यातील एकूण पाऊस हा दीर्घकालीन सरासरीच्या (LPA) 94 टक्क्यांपेक्षा कमी राहू शकतो. वर्ष 1971 ते 2020 या काळातील आकडेवारीनुसार, जुलै महिन्यासाठी देशातील पावसाची दीर्घकालीन सरासरी 280.4 मिमी इतकी मानली जाते. यापूर्वी भारताने चालू वर्षात शतकातील सर्वात कोरडा जून महिना अनुभवला आहे, जिथे सरासरीपेक्षा 39 टक्के कमी पाऊस झाला. वर्ष 1901 नंतरचा हा पाचवा सर्वात कोरडा जून ठरला आहे.
कोणत्या भागात पाऊस कमी आणि कुठे दिलासा?
हवामान विभागाच्या संभाव्य आलेखानुसार, देशातील विविध भागांमधील स्थिती खालीलप्रमाणे असेल:
- या भागात पाऊस कमी राहणार: मध्य भारत, पश्चिम भारत आणि उत्तर भारताच्या मोठ्या भागांमध्ये पाऊस सरासरीपेक्षा कमी राहण्याचा अंदाज आहे.
- येथे मिळणार दिलासा: वायव्य भारत, पूर्व-मध्य भारत आणि पूर्व द्वीपकल्पीय भागात पाऊस सामान्य किंवा सरासरीपेक्षा जास्त होऊ शकतो, ज्यामुळे सुरुवातीच्या टप्प्यात कोरड्या राहिलेल्या भागांना काहीसा दिलासा मिळेल.
- ईशान्य भारताची स्थिती: ईशान्य भारतातील राज्यांमध्ये देशाच्या इतर भागांच्या तुलनेत चांगला पाऊस राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
‘एल निनो’चा प्रभाव आणि शेतीवर झालेला परिणाम
हवामान तज्ज्ञ सध्या प्रशांत महासागरातील पाण्याच्या तापमानात होणाऱ्या बदलांवर म्हणजेच ‘एल निनो’च्या स्थितीवर बारीक लक्ष ठेवून आहेत. एल निनोमुळे जमीन आणि समुद्राच्या तापमानातील फरक कमी होतो, ज्यामुळे भारतीय उपखंडावर ढग तयार होण्याची आणि पाऊस पडण्याची प्रक्रिया मंदावते. जरी प्रत्येक एल निनोमुळे दुष्काळ पडत नसला, तरी इतिहास पाहता या स्थितीमुळे मान्सून कमकुवत होतो आणि कोरडे कालखंड वाढतात.
मान्सूनच्या या दिरंगाईमुळे देशातील शेतीकामांना मोठा फटका बसला आहे. सरकारने गेल्या आठवड्यात जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, गेल्या वर्षाच्या याच कालावधीच्या तुलनेत यंदा खरीप पिकांची पेरणी तब्बल 23 टक्क्यांनी घटली आहे. जमिनीत पुरेशी ओल नसल्यामुळे भात, डाळी, सोयाबीन आणि कापूस यांसारख्या मुख्य पिकांच्या पेरण्या रखडल्या आहेत.
बंगालच्या उपसागराकडून अपेक्षा; ऑगस्ट-सप्टेंबरमध्ये सुधारणा शक्य
जरी जुलैचा अंदाज चिंताजनक असला, तरी हवामान विभागाने आशा उंचावणारी एक माहिती दिली आहे. बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे नवीन क्षेत्र तयार होत असून मान्सूनचा आस दक्षिणेकडे सरकण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे आगामी काही दिवसांत मध्य आणि उत्तर भारतात व्यापक पाऊस पडू शकतो.
याशिवाय, ऑस्ट्रेलियाच्या हवामान विभागाने (BOM) संकेत दिले आहेत की, मान्सूनच्या उत्तरार्धात म्हणजेच ऑगस्ट आणि सप्टेंबर दरम्यान हिंदी महासागरात ‘इंडियन ओशन डायपोल’ (IOD) सकारात्मक स्थितीत येऊ शकतो. हा बदल मान्सूनची ताकद वाढवण्यासाठी पूरक ठरेल. मात्र, जर एल निनोचा प्रभाव असाच वाढत राहिला, तर मिळणारा दिलासा तात्पुरता असू शकतो, असा इशाराही तज्ज्ञांनी दिला आहे. देशाच्या एकूण अर्थव्यवस्थेसाठी आणि पाणी साठ्यासाठी जुलै महिन्यातील पाऊस अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.
हे देखील वाचा – Lohagad Fort Murder Case: लोहगड किल्ल्यावरील ‘तो’ धोकादायक कडा अखेर बंद; केतन अग्रवाल हत्या प्रकरणात पोलिसांचे मोठे पाऊल
